Chỉ tính riêng Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội đã có hơn 3.400 hội viên chia làm 9 hội chuyên ngành. Đây là lực lượng hùng hậu, có nhiều tên tuổi hàng đầu giới văn nghệ sĩ cả nước, tạo ra nhiều tác phẩm và công trình có uy tín, chất lượng. Không phải chỉ đến khi có Chỉ thị số 05 của Bộ Chính trị, giới văn nghệ sĩ Thủ đô mới sáng tác VHNT về cuộc đời và phẩm chất đạo đức của Bác Hồ. Họa sĩ Phạm Kim Bình, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Hà Nội, cho biết: “Cuộc đời hoạt động cách mạng và tư tưởng, đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là nguồn cảm xúc vô tận của các văn nghệ sĩ. Thông qua tác phẩm nghệ thuật, các nghệ sĩ đã bày tỏ lòng biết ơn, tình cảm kính trọng, cảm phục của các tầng lớp nhân dân Thủ đô, đồng bào, chiến sĩ cả nước cũng như bạn bè quốc tế đối với Bác Hồ muôn vàn kính yêu”.

leftcenterrightdel
Tác phẩm “Em mơ gặp Bác Hồ” của Nguyễn Văn Thọ

Không chỉ tập trung nêu bật tư tưởng, tấm gương đạo đức sáng ngời của Bác Hồ, nhiều tác phẩm đã chú trọng đến việc phát hiện, nâng lên thành hình tượng nghệ thuật các tập thể và cá nhân điển hình trong lao động, sản xuất làm theo gương sáng của Bác. Bên cạnh các loại hình quen thuộc như: Văn học, nhiếp ảnh, mỹ thuật, đã xuất hiện các kịch bản sân khấu, văn nghệ dân gian… tạo ra sự đa dạng về hình thức và nội dung thể hiện. Chân dung, hình tượng Bác Hồ đã được các văn nghệ sĩ thể hiện sinh động, sâu sắc, giàu mỹ cảm; bước đầu xây dựng được những hình tượng thẩm mỹ có sức rung động mạnh mẽ đối với công chúng.

Thành tựu đáng kể trên có được là nhờ đẩy mạnh liên kết giữa Hội Liên hiệp VHNT Hà Nội với các cơ quan thành phố trong việc tổ chức những hoạt động chung đã tạo ra nhiều khởi sắc, như đợt phát động sáng tác chung giữa hội, Sở Văn hóa-Thể thao và Ban Tuyên giáo Thành ủy. Văn nghệ sĩ Thủ đô cũng thường xuyên trau dồi việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, quan tâm gìn giữ và xây dựng lối sống người Hà Nội, phong cách người Hà Nội thanh lịch, văn minh, phục vụ cho mục tiêu phát triển Thủ đô toàn diện và bền vững. Các hội chuyên ngành cũng thường xuyên mở các trại sáng tác, triển lãm tác phẩm như: Hội Âm nhạc Hà Nội phát động đợt sáng tác về đề tài Bác Hồ và Đảng có thêm 18 ca khúc mới, Hội Điện ảnh Hà Nội thu được nhiều kịch bản tốt (“Chủ tịch Hồ Chí Minh với văn hiến Thăng Long-Hà Nội” của Đào Trọng Khánh và Đan Thiết Thụ, “Bác Hồ ở Thái Lan” của Sỹ Chung), Hội Mỹ thuật Hà Nội tổ chức triển lãm giới thiệu 120 tác phẩm của 100 tác giả...

Diện rộng đã có nhưng chiều sâu tác phẩm còn chưa được ưng ý bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Dù đã rất trăn trở nhưng đề tài học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là một đề tài khó, chưa tìm ra được những tư duy đột phá mới trong nội dung và cách thể hiện. Là một đề tài phục vụ nhiệm vụ chính trị nên rất khó thương mại hóa, trong khi đó, việc ký hợp đồng theo chế độ “đặt hàng, ký hợp đồng thỏa thuận mua thành phẩm” chưa thành nền nếp và chưa ăn sâu vào ý thức hội viên, nên các tác giả vẫn hướng về chế độ đầu tư “nhỏ giọt” và không hoàn lại là chính, do đó, việc phát huy nội lực của hội viên trong sáng tạo chưa cao. Một điểm yếu lớn khác có thể dễ dàng nhận thấy là việc tìm “đầu ra” cho tác phẩm khá khó khăn, điển hình là nhiều kịch bản sân khấu và điện ảnh chưa có kinh phí để dàn dựng biểu diễn.

Tầm quan trọng của đề tài đã nhiều lần được khẳng định bởi VHNT giá trị luôn có sức sống với thời gian, có tác động mạnh giúp công chúng dành sự quan tâm, theo dõi, hưởng thụ nhiều hơn các tác phẩm VHNT; từ đó có chuyển biến tích cực trong nhận thức, tình cảm và hành động; hình thành phong trào tu dưỡng, rèn luyện và làm theo tấm gương của Bác như một công việc thường xuyên, suốt đời của mỗi người. Để đẩy mạnh sáng tác, nhà thơ Nguyễn Quang Hưng (Báo Nhân Dân) cho rằng: “Làm nên thành công của bất cứ phong trào sáng tác nào cần có sự nỗ lực của những người sáng tạo và những người làm công tác tổ chức. Cá nhân tôi và nhiều anh chị em văn nghệ sĩ, đặc biệt là văn nghệ sĩ trẻ rất muốn sáng tác về Bác, những tấm gương học theo Bác nhưng gặp khó khăn khi sinh ra và lớn lên trong hòa bình với một bối cảnh xã hội mới, ít có dịp tham quan di tích liên quan đến Bác, ít tiếp cận tư liệu về Bác... Cho nên, các cơ quan phụ trách phát triển sáng tác về đề tài trên cần tổ chức thường xuyên các cuộc hội thảo, tọa đàm, giới thiệu tư liệu về Bác, tổ chức các chuyến đi thực tế, mở trại sáng tác, đầu tư vật chất nói chung... mới có thể nuôi dưỡng cảm hứng sáng tạo. Khi đã có cảm hứng là có hy vọng ở tác phẩm đỉnh cao ra đời, vấn đề chỉ là ở thời gian”.

Sáng tác là một việc không dễ, đòi hỏi “tay nghề” và đặc biệt là sự rung động từ trái tim, những trải nghiệm trong thực tiễn cuộc sống của người viết. Sáng tác tác phẩm VHNT về chủ đề học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là trách nhiệm, tình cảm của giới văn nghệ sĩ, nhưng tạo điều kiện sáng tác cũng hết sức quan trọng để tiếp nối mạch nguồn sáng tác vốn đã có nhiều thành tựu trước đây.

HOÀNG BÌNH PHƯƠNG