Những người theo phong trào “anti vaccine” tư duy rằng, con người phải sống thuận theo tự nhiên, không tiêm phòng, không thuốc thang… Một số người khác thì lo ngại khi tiêm vaccine sẽ gặp những biến chứng, thậm chí còn tin vào một số lời đồn đoán rằng: Vaccine là nguyên nhân của một số chứng bệnh như tự kỷ, ung thư...

leftcenterrightdel
Vaccine vẫn luôn là giải pháp hữu hiệu để phòng, chống dịch bệnh. Ảnh: WHO

Phong trào “anti vaccine” đang nổi lên tại nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới. Thế nhưng trên thực tế, phong trào này đã xuất hiện cách đây hàng trăm năm. Năm 1796, khi vaccine thủy đậu được phát minh, nó đã trở thành một cuộc cách mạng y học thực sự. Kể từ đó, nhiều loại vaccine đã được điều chế, đẩy lùi hàng loạt căn bệnh từng được cho là "thần chết" như dịch hạch, sởi, quai bị... và cứu sống hàng triệu người trên thế giới. Tuy nhiên, trong suốt thế kỷ thứ 19, phong trào “anti vaccine” bắt đầu lan rộng để chống lại luật bắt buộc tiêm chủng ở Vương quốc Anh. Nguyên nhân, thời đó, để “tiêm” phòng dịch, các bác sĩ phải khoét sâu vào cánh tay để đưa vaccine vào. Những vết thương ấy khiến cho những đứa trẻ dễ bị vi khuẩn xâm nhập, gây nhiễm trùng máu và hoại tử, thậm chí là tử vong. Vì thế, nhiều người mặc định nguyên nhân nhiễm khuẩn ấy là do vaccine.

Phong trào “anti vaccine” thời hiện đại bùng nổ vào năm 1974, khi một báo cáo được công bố tại Anh cho rằng, 22 trẻ sau khi tiêm vaccine ho gà có triệu chứng chậm phát triển và có triệu chứng động kinh. Dù không hề được xác thực nhưng những năm sau đó, thông tin này đã trở thành nguyên nhân làm tỷ lệ tiêm chủng ho gà ở Anh giảm mạnh từ 81% xuống 31%, khiến khoảng 100.000 trẻ mắc bệnh ho gà, trong đó có 31 trẻ tử vong. Không dừng lại ở Anh, phong trào “anti vaccine” lan rộng sang Nhật Bản, Thụy Điển và Xứ Wales...

Thời gian gần đây, khi phong trào “anti vaccine” lại bắt đầu dậy sóng, cũng là lúc dịch bệnh có nguy cơ bùng phát trở lại. Năm 2014, dịch sởi bắt đầu bùng phát tại Mỹ với 644 ca mắc bệnh ở 27 bang. Khoảng 90% số người nhiễm bệnh là do không tiêm vaccine phòng bệnh. Trên phạm vi toàn thế giới, chỉ trong năm 2015, khoảng 134.200 người đã chết vì bệnh sởi, chủ yếu là trẻ em dưới 5 tuổi. 95% số người nhiễm bệnh đã không tiêm vaccine phòng bệnh sởi... Tại Việt Nam, thực tế đã chứng minh: Hơn 80% trẻ mắc các bệnh về viêm não, ho gà… nằm tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP Hồ Chí Minh) đều không được gia đình tiêm vaccine từ nhỏ.

Trong khi đó, trên thực tế, vaccine đã chứng minh tác dụng thần kỳ trong nhiều thế hệ qua. Trước năm 1796, mỗi năm có hàng trăm nghìn người phải bỏ mạng vì bệnh đậu mùa. Năm 1796, nhà khoa học người Anh Edward Jenner phát minh ra vaccine bệnh đầu mùa, kể từ đó, bệnh dịch này bị đẩy lùi. Số người chết vì đậu mùa hằng năm chỉ là con số không đáng kể. Tiếp theo vào năm 1885, vaccine ngừa dại của Louis Pasteur đã mở ra một cuộc cách mạng y học chưa từng có. Các thành tựu về vaccine lần lượt ra đời, đẩy lùi những căn bệnh tưởng chừng có thể "nuốt chửng" con người như bạch hầu, uốn ván, bệnh than, dịch tả, dịch hạch và lao...

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vaccine là "một chế phẩm sinh học giúp tăng tính miễn dịch đối với một số loại bệnh nhất định". Vaccine là một phát minh vĩ đại của y học, góp phần cứu sống hơn 2 triệu sinh mạng mỗi ngày. Trong suốt hai thế kỷ qua, vaccine đã đẩy lùi dịch thủy đậu, giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ em và ngăn chặn một số lượng không thể đo đếm những khuyết tật ở trẻ sơ sinh có thể xảy ra như bại liệt do sốt. Nếu như có đủ số người được tiêm phòng trước một loại bệnh tật nhất định (khoảng 83-85% cộng đồng), bệnh đó sẽ rất khó để lây truyền và sẽ từ từ bị xóa sạch. Tuy nhiên, tác dụng của vaccine không phải là tuyệt đối. Vẫn có một phần trăm nhỏ những người dù đã tiêm vẫn có thể mắc bệnh (thường là 1%-2%).

Trước tình trạng “anti vaccine” đang lan tràn, nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ đã có những giải pháp “mạnh tay” nhằm hạ nhiệt phong trào. Quốc hội Đức đã thông qua một đạo luật về việc bắt buộc tiêm vaccine cho trẻ. Theo đó, các trường mầm non, mẫu giáo sẽ buộc phải báo cáo cho các cơ quan chức năng về những trường hợp bố mẹ không chứng minh được là đã tiêm vaccine hoặc từ chối tiêm chủng cho con. Những phụ huynh không tuân thủ lịch tiêm chủng phải chấp nhận mức phạt lên tới 2.800USD. Chính phủ Italy và Pháp cũng bắt buộc các bậc phụ huynh và những người nuôi dưỡng trẻ em phải cho trẻ đi tiêm vaccine phòng 12 loại dịch bệnh cơ bản kể từ năm 2018. Nếu không có giấy chứng nhận tiêm chủng, trẻ em sẽ không được nhận vào trường học. Tại Australia, những ngôi trường cho phép trẻ không tiêm phòng đi học sẽ bị xử phạt khoảng 24.000USD. Bên cạnh đó, những gia đình không cho trẻ em tiêm phòng cũng sẽ không được hưởng một số phúc lợi y tế khác. 

NGUYỄN NGỌC ANH (theo The New York Times)