Thỏa thuận thiết lập “vùng an toàn” nhằm giải tỏa những lo ngại của Ankara về lực lượng người Kurd, đồng thời thiết lập một hành lang hòa bình để hỗ trợ 2 triệu người tị nạn Syria có thể trở về quê hương.

Với quyết định rút khỏi miền Bắc Syria, Mỹ có thể thiết lập một “vùng an toàn” cho chính mình, trong bối cảnh kế hoạch rút hoàn toàn quân đội Mỹ về nước của Tổng thống Donald Trump vấp phải nhiều trở ngại từ trong nước. Tổng thống Trump hồi năm 2018 đã kêu gọi rút toàn bộ quân đội Mỹ khỏi Syria, nhưng kế hoạch của ông đã bị các nghị sĩ đảng Cộng hòa và các quan chức quân sự hàng đầu của Mỹ phản đối.

Hiện tại Mỹ vẫn duy trì khoảng 1.000 quân ở Syria nhằm tiếp tục cuộc chiến chống lại các phần tử khủng bố của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Tuy nhiên, những cuộc tấn công qua biên giới vào miền Bắc Syria của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm vào IS và lực lượng Các đơn vị bảo vệ nhân dân người Kurd (YPG), luôn khiến Washington rơi vào thế khó xử với đồng minh. Vì YPG lại là đồng minh chống khủng bố của Mỹ và được Mỹ hậu thuẫn. Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ coi YPG là một nhánh của đảng Công nhân người Kurd (PKK) mà Ankara liệt vào danh sách khủng bố đe dọa an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ.

Việc Mỹ rút khỏi miền Bắc Syria có thể sẽ là tiền đề để nước này rút quân hoàn toàn khỏi đất nước Syria sau nhiều năm can dự kể từ năm 2014 dưới thời chính quyền Tổng thống Barack Obama. Cho dù khi đó, chính quyền Tổng thống Obama viện dẫn Điều 51 Hiến chương Liên hợp quốc về quyền tự vệ cá nhân hay tập thể chính đáng trong trường hợp bị tấn công vũ trang để can thiệp vào Syria, thì cho đến nay sự hiện diện của quân đội Mỹ ở quốc gia này vẫn gây nhiều tranh cãi.

Mới đây, Phó thủ tướng, Ngoại trưởng Syria đã kêu gọi Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ lập tức rút toàn bộ lực lượng khỏi nước này và cảnh báo sẽ đáp trả bằng “mọi biện pháp được luật pháp quốc tế cho phép” nếu không được đáp lại. Ngoại trưởng Syria coi kế hoạch của Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ thiết lập một “vùng an toàn” ở khu vực biên giới Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, là hành động vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Bất kỳ thỏa thuận nào về Syria mà không được Chính phủ Syria đồng thuận đều sẽ bị lên án và không có giá trị.

Hiện nay, tiến trình chính trị ở Syria đang đạt những tiến triển tích cực với việc ra đời Ủy ban Hiến pháp của Syria, được kỳ vọng sẽ khắc phục sự khác biệt giữa các đảng phái tại quốc gia này, thúc đẩy hòa giải dân tộc và mở ra cánh cửa cho một tiến trình chính trị lâu dài, mang lại hòa bình và ổn định cho Syria. Người dân Syria đang đứng trước cơ hội lần đầu tiên được tự quyết định tương lai và vận mệnh của đất nước mình kể từ khi rơi vào nội chiến và xung đột kéo dài với sự can dự của các thế lực bên ngoài.

Hơn lúc nào hết, muộn còn hơn không, đây là thời cơ để Mỹ có thể “rút chân” hoàn toàn khỏi cuộc chiến ở Syria. Mỹ đang có cơ hội để tạo ra một “vùng an toàn” cho chính mình ở khu vực Trung Đông, nơi các lợi ích của Mỹ luôn bị đe dọa, cũng như trên thế giới và ở chính tại nước Mỹ. Bởi những cuộc viễn chinh của quân đội Mỹ dưới cái cớ gì chăng nữa, kể cả cuộc chiến chống khủng bố, cũng đã khiến xứ cờ hoa phải nếm trải những hậu quả và tổn thất to lớn không chỉ về kinh tế mà cả bằng máu cùng uy tín giảm sút trên toàn thế giới.

MAI NGUYÊN