Trong số này, Báo Quân đội nhân dân Cuối tuần trân trọng giới thiệu ý kiến của nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan và GS, TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân Dũng để nói lên niềm mong đợi đó của nhân dân...

Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan: Đừng để "con voi chui lọt lỗ kim"

“Suy nghĩ trong những điều Đảng nghĩ”. Hình như đó là đầu đề một bài viết của nhà thơ nổi tiếng Chế Lan Viên thì phải. Tôi bỗng nhớ tới ý này khi được các bạn hỏi về cảm nghĩ đối với công tác nhân sự của Đại hội lần thứ XIII của Đảng. Tâm tư của tôi về câu chuyện này khá trùng khớp với nội dung nhiều bài viết, bài nói gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng cũng như nhiều quy định liên quan của Trung ương. Ở đây tôi chỉ xin luận bàn đôi ba điều về “công nghệ” đưa những ý tưởng của Trung ương Đảng về công tác nhân sự vào cuộc sống mà thôi.

leftcenterrightdel
Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan. 

Như thường lệ, khi đại hội đảng đến gần, mọi đảng viên và người dân đều rất quan tâm đến công tác nhân sự Ban Chấp hành Trung ương, nhất là Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Điều đó cũng dễ hiểu vì thành phần, chất lượng “bộ tư lệnh tối cao” của Đảng, đồng thời cũng là của cả hệ thống chính trị mà đại hội bầu ra sẽ ảnh hưởng tới vận mệnh của nước nhà, tới niềm tin của toàn dân, thậm chí tới cả uy tín quốc tế của Đảng và Nhà nước.

Một trong những thành tựu nổi bật của nhiệm kỳ qua là đã kiên quyết và kiên trì đấu tranh chống tham nhũng theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, một phần quan trọng nhờ vậy đã lấy lại được niềm tin của toàn dân. Rất nhiều cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ cấp chiến lược “nhúng chàm” đều bị đưa ra xét xử nghiêm minh-một kết quả vừa đáng ghi nhận, vừa rất đau xót. Đặc biệt, lần đầu tiên trong một nhiệm kỳ có tới 3 Ủy viên Bộ Chính trị bị kỷ luật, thậm chí một người rơi vào vòng lao lý!

Bi kịch ấy không chỉ là lỗi của bản thân những người bị kỷ luật mà còn phản ánh những lỗ hổng, những bất ổn trong công tác nhân sự cấp cao. Theo tôi hiểu, những quy định mới của Trung ương gần đây về công tác nhân sự một phần cũng là để bịt những lỗ hổng ấy. Tiếng vậy tôi vẫn trăn trở đôi điều.

Một là, những quy định mới đây khá chặt chẽ, ví dụ đã đưa ra quy trình tới 5 bước thay vì 3 bước như trước. Kinh nghiệm những khóa trước cho thấy, nhiều khi làm “đúng quy trình” nhưng lại đẻ ra những kết quả không mong muốn. Phải chăng câu chuyện nằm ở chỗ quy trình có được tiến hành một cách thực chất không hay chỉ là “bước” cho đủ lệ bộ? Những người tham gia quy trình có thật “vi công” không hay vẫn vương vấn những điều khó nói?

Hai là, qua đàm đạo với nhiều cán bộ, đảng viên, kể cả một số cán bộ, đảng viên lâu năm cũng như nhiều người dân tôi thấy ai ai cũng lăn tăn: Vì sao chưa thấy có động thái gì đối với những cơ quan và cán bộ tham mưu về công tác nhân sự từng để những “con voi chui lọt lỗ kim”? Có những kẻ “thành công” trong việc chạy chức, chạy quyền thì phải có những kẻ “hưởng lợi” từ sự chạy đó chứ? Thiết  nghĩ, muốn những con voi không lọt qua được lỗ kim thì trước hết các cơ quan và những người đóng vai trò quân sư về nhân sự phải trong sáng như pha lê, cứng rắn như gang thép thì mới hy vọng tránh được câu chuyện đáng buồn như vậy.

Ba là, không tai mắt nào tinh tường hơn tai mắt đông đảo đảng viên và người dân. Nhớ lại sau khi Đại hội lần thứ XII bế mạc, danh sách Trung ương cũng như Bộ Chính trị, Ban Bí thư được công bố, ở tổ dân phố của tôi có nhiều cán bộ lãnh đạo nghỉ hưu từ các ban, bộ, ngành ở Trung ương sinh sống đã nảy sinh những băn khoăn, thắc mắc, nghi vấn về đồng chí A, đồng chí B được bầu chọn. Thật đáng buồn, thực tế diễn ra sau đó cho thấy, những tâm tư ấy hóa ra lại là đúng!   

Làm thế nào để nắm bắt, thu thập, kiểm tra những tâm tư thật lòng mang tính xây dựng của đông đảo đảng viên và người dân về những người được chọn có lẽ vẫn là điều cần được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Bốn là, về tiêu chuẩn cán bộ cấp chiến lược, nhất là cấp cao nhất thì Trung ương Đảng và Bộ Chính trị đã có nhiều quy định. Trong tất cả văn bản đã ban hành cũng như các phát biểu của người đứng đầu Đảng và Nhà nước đều nhấn mạnh yêu cầu về tài và đức, trong đó yêu cầu về “đức” được đặt lên hàng đầu vì “Đảng ta là đạo đức, là văn minh” như Bác Hồ từng nói.

Thiết nghĩ đòi hỏi về mặt này đối với những người được quy hoạch vào Bộ Chính trị, Ban Bí thư càng phải rất cao; nếu yêu cầu nhân cách của mỗi người phải “không chút tì vết” có lẽ cũng không quá đáng vì họ là biểu tượng, là hình ảnh, là uy tín của Đảng, hàng triệu triệu con mắt đảng viên và người dân nhìn vào với niềm tin và hy vọng.

Một nét đặc biệt về nhân sự đại hội lần này là sự chuyển giao dần sang thế hệ mới bao gồm những người sinh ra và trưởng thành trong thời bình và thời kỳ đổi mới, nói chung được đào tạo khá cơ bản, ít nhiều đã trải qua sự rèn luyện, thử thách nhất định trong thực tế.

Lợi thế của họ là được thừa hưởng “cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín” của ông cha tạo dựng nên bằng xương máu, bằng mồ hôi, nước mắt. Mặt khác, họ sẽ phải gánh trách nhiệm trong một thời điểm mang tính bước ngoặt khi đất nước nhất thiết phải chuyển mạnh từ trạng thái thu nhập trung bình thấp lên mức cao hơn trong một thế giới có nhiều biến động sâu rộng. Và nữa, kinh nghiệm thực tế cho thấy, không phải ai ai cũng trụ vững được trước những cạm bẫy của quyền lực và sự cám dỗ của lợi ích vật chất. Lửa thử vàng, gian nan thử sức; nối tiếp truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hy vọng rằng, họ sẽ ghé vai, chung sức đưa đất nước lên “đài vinh quang” như Bác Hồ từng mong đợi.

HÙNG ĐĂNG (ghi)

GS, TS, Nhà giáo nhân dân Nguyễn Lân Dũng: Càng công khai, càng chọn được người tài

Những năm vừa qua, Việt Nam đã có nhiều tiến bộ vượt bậc. Năm 2020, trong khi dịch Covid-19 khiến các nước lao đao thì dưới sự lãnh đạo của Đảng, chúng ta đã chứng tỏ cho thế giới thấy một nước Việt Nam khác biệt. Việt Nam đoàn kết, kỷ luật và chúng ta đang từng bước vượt qua đại dịch này một cách vững chãi. Chúng ta vừa “đánh giặc” Covid-19, vừa phát triển kinh tế. Chúng ta phải tự hào về điều đó.

Tuy nhiên, phía trước còn rất nhiều khó khăn, mà khó khăn lớn nhất là xã hội đang tiến rất nhanh, thế giới đang tiến rất nhanh! Mình có bắt kịp không? Chúng ta không thể bằng lòng khi chưa tiến kịp nhiều nước khác. Theo tôi, điều đáng quan tâm lớn nhất là ở chỗ đó. Giới trí thức của chúng ta chắc là không thua kém so với nhiều nước, nhưng phải có đường lối đúng đắn để tạo điều kiện cho họ bắt kịp trình độ thế giới.

Xã hội đang đứng trước cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Cuộc cách mạng này khác với những cuộc cách mạng khác, nó thay đổi tận gốc nền sản xuất. Chúng ta sẽ có chính phủ số, có thành phố thông minh, có trang trại thông minh, xí nghiệp thông minh... Những người lãnh đạo nếu không hiểu biết về những vấn đề này thì làm sao hướng dẫn được nhân dân khi bước vào cuộc cách mạng này được.

Người lãnh đạo nhất thiết cần có năng lực và đạo đức hợp với thời đại. Năng lực theo tôi nghĩ, bây giờ là phải có hiểu biết về khoa học-kỹ thuật (KHKT) nữa. Nếu không hiểu biết về KHKT thì làm sao xác định được một đường lối đúng đắn. Cho nên, tôi hy vọng trong Ban Chấp hành Trung ương sẽ có nhiều trí thức, tất nhiên đó là những trí thức cách mạng, những trí thức có tính Đảng cao. Có lực lượng này trong bộ máy lãnh đạo sẽ giúp chúng ta đi nhanh hơn trong nền kinh tế tri thức hiện nay.

leftcenterrightdel
GS, TS, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân Dũng. 

Ngoài vấn đề năng lực thì đạo đức không thể coi nhẹ. Có một câu tôi luôn luôn tâm niệm, đó là “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau”. Đã đi trước thì phải gương mẫu. Bác Hồ nhiều lần đã nói Đảng ta chẳng có quyền lợi gì, vào Đảng chẳng phải để mưu cầu danh lợi. Nếu lợi dụng chức vụ để thu vén cho mình thì không xứng đáng. Bác viết: “Đảng ta là đảng cách mạng, là đảng lãnh đạo. Ngoài lợi ích của nhân dân và của giai cấp công nhân, Đảng ta không có lợi ích nào khác” (Hồ Chí Minh toàn tập, T.12, tr. 435). Tôi thấy có thông báo là tất cả những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV nếu không được trên 50% cử tri nơi cư trú đồng tình thì không được ứng cử. Đó là một thái độ rất mới. Nếu làm tốt điều này ngay từ kỳ đại hội đảng lần này thì sẽ không thể lọt được người tham nhũng vào Ban Chấp hành Trung ương. Bởi ở khu phố, ở quê hương, cán bộ có bao nhiêu nhà cửa-dân biết; cán bộ sống như thế nào-dân biết; vợ con cán bộ như thế nào-dân biết; tài sản như thế nào-dân biết. Chỉ riêng làm tốt điều này thì đã loại bỏ được ngay những người không xứng đáng. Cán bộ giỏi ở đâu nhưng ở nhà mà không gương mẫu, vợ con không gương mẫu, đối với bà con làng xóm không tử tế thì làm sao có thể lãnh đạo được nhân dân.

Người tài nước ta không thiếu, nhưng làm sao để chọn được thì con đường tốt nhất là dựa vào dân. Đảng có thể nhìn nhận, đưa ra dự kiến. Nhưng để khẳng định những ý kiến đó thì nên lấy ý kiến của dân. Một vài ý kiến lạc lõng thì có thể sai, nhưng với đa số ý kiến thì không thể sai được. Đó cũng là một trong những nguồn tham khảo rất tốt.

HOÀNG VIỆT (ghi)