Trong những ngày qua, quê hương của Frederic Chopin và Adam Mickiewicz (Có phải Chopin tình chứa chan/ Nâng đàn ca “Cô gái Ba Lan”/ Có phải Adam hồn vĩ đại/ Bay trên đầu thế kỷ nhân gian-thơ Tố Hữu) đã bị mất đi sự yên ả vốn có. Những cuộc biểu tình đông người đã liên tiếp diễn ra không chỉ ở thủ đô Warszawa mà cả ở nhiều địa phương khác... Lý do dẫn tới bạo lực thoạt nghe cứ tưởng như đùa: Đó chỉ là những điều luật nhằm thắt chặt hơn nữa các quy định về việc phá thai...

Số là, năm 2019, các nghị sĩ thuộc liên minh cực hữu cầm quyền do Jaroslaw Kaczinski lãnh đạo đã gửi đơn kháng cáo lên Tòa án Hiến pháp Ba Lan, yêu cầu xem xét lại quy định của bộ luật năm 1993, cho phép phá thai trong trường hợp thai nhi dị tật và trong trường hợp bị hiếp dâm hay nguy hiểm đến tính mạng của người mẹ. Và ngày 22-10-2020, Tòa án Hiến pháp Ba Lan với 11 phiếu thuận và 2 phiếu chống, đã ra phán quyết rằng, việc tự nguyện chấm dứt thai kỳ do thai nhi bị dị tật nghiêm trọng là phạm pháp. Như vậy là sau sự việc này, ở Ba Lan chỉ có thể được phá thai trong rất ít trường hợp, ví dụ nếu như việc mang thai đe dọa trực tiếp sinh mệnh của người phụ nữ hoặc nếu việc mang thai diễn ra do bị cưỡng hiếp hoặc do các mối quan hệ loạn luân... Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda và các chức sắc cao cấp của nhà thờ Thiên Chúa giáo nước này đã hoan nghênh quyết định của Tòa án Hiến pháp...

leftcenterrightdel
Làn sóng biểu tình phản đối những điều luật nhằm thắt chặt hơn nữa các quy định về việc phá thai ở Ba Lan tiếp tục dâng cao. Ảnh: Reuters

Tuy nhiên, ngay trong ngày hôm đó, quyết định trên của Tòa án Hiến pháp đã làm dấy lên một làn sóng phản đối mạnh mẽ trong xã hội Ba Lan. Theo lời bà Krystyna Kacpura, lãnh đạo Tổ chức phi chính phủ Liên minh Phụ nữ và kế hoạch hóa gia đình, quyết định trên của Tòa án Hiến pháp “đồng nghĩa với việc cấm hoàn toàn việc phá thai vì có tới 98% số vụ phá thai ở Ba Lan được tiến hành do những dị tật trong quá trình phát triển thai nhi”. Nhiều tổ chức bảo vệ quyền phụ nữ cũng đã lên tiếng phản đối quyết định trên...

Chỉ tính riêng tại thủ đô Warszawa ngay trong ngày 22-10 đã có tới gần một nghìn người xuống đường. Tới ngày 26-10, làn sóng biểu tình và đình công, tổng đình công đã lan ra nhiều thành phố với hàng chục nghìn người tham gia. Thậm chí cả ở vùng nông thôn cũng nảy sinh những hoạt động phản đối... Tại Warszawa, những người biểu tình đã phong tỏa cả những đường phố trung tâm. Thị trưởng Warszawa Rafal Trzakowski cũng tham gia biểu tình. Nhiều người biểu tình đã cởi bỏ quần áo ngoài và giơ ra những tấm biểu ngữ với nội dung vô cùng xúc phạm và khiếm nhã. Tại thành phố Krakow, các cuộc biểu tình mang theo khẩu hiệu “Đó là chiến tranh!”. Cảnh sát đã phải sử dụng hơi cay để cố gắng vãn hồi trật tự. Tuy nhiên, vẫn xảy ra những vụ đụng độ dẫn đến đổ máu giữa những người biểu tình với các phần tử cực hữu...

Hiện tại ở Ba Lan có nguy cơ những làn sóng phản đối như thế sẽ trở thành các hoạt động chống chính phủ, làm tổn thương an ninh trật tự và cả hệ thống chính trị... Bởi lẽ, ở thời điểm hiện nay, trong xã hội Ba Lan có không ít lý do gây nên tâm trạng bất mãn đối với lực lượng cầm quyền từ các tầng lớp dân cư khác nhau, đặc biệt là ở giới trẻ. Không ngẫu nhiên mà những người biểu tình về việc phá thai đã giương lên cả những khẩu hiệu đòi phục hồi sự độc lập của ngành tư pháp và đòi chấm dứt ảnh hưởng của Giáo hội Thiên Chúa đối với chính trị... Một số nhà quan sát cho rằng, có thể Ba Lan sẽ phải trải qua những chấn động chính trị không nhỏ vì thế... 

Lực lượng cầm quyền ở Ba Lan đã và đang ủng hộ những hoạt động đường phố vì những lý do khác nhau bất mãn đối với chính quyền ở một số nước láng giềng, ví dụ như tại Belarus. Sắp tới có thể chính họ sẽ phải đối mặt với những thách thức tương tự. Quá mù có thể ra mưa, thậm chí đại lụt. Có thể nhìn rõ điều này ở những nơi rất gần và có không ít những điểm tương đồng với Ba Lan trong quá khứ, ví dụ như ở không gian Xô viết cũ. Thực tế cho thấy, tại một số các quốc gia trong không gian Xô viết cũ, những cuộc biểu tình đường phố, thoạt tiên với những lý do không lớn nhưng rồi càng ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn, rốt cuộc có thể dẫn tới những thay đổi đến đảo ngược xu hướng phát triển trên thượng tầng kiến trúc. Tại một số nơi, dường như xuống đường biểu tình đã trở thành phương thức quen thuộc để buộc các quan chức phải rời khỏi vị trí của mình. Lấy ví dụ như ở Kyrgyzstan, sau cuộc bầu cử quốc hội định kỳ ngày 4-10-2020, các chính đảng không có đại biểu đắc cử đã lôi kéo hàng chục nghìn người dân tham gia các cuộc xuống đường, đặc biệt là tại thủ đô Bishkek. Các cuộc đụng độ đường phố ác liệt đã giúp những người biểu tình chiếm được Nhà Trắng (trụ sở của tổng thống và chính phủ). Tới ngày 6-10, những người xuống đường đã giải phóng khỏi nhà tù những lãnh đạo đối lập, trong đó có cựu Tổng thống Almazbek Atambayev, bị tống giam từ mùa hè năm 2019...  Rốt cuộc là tới ngày 6-10, Ủy ban Bầu cử Trung ương đã buộc phải hủy bỏ kết quả bầu cử. Tới ngày 15-10, Tổng thống Sooronbay Jeenbekov buộc phải tuyên bố từ chức vì không muốn trở thành vị nguyên thủ quốc gia hạ lệnh xả súng vào đồng bào mình. Hiện tương lai chính trị của Kyrgyzstan vẫn là điều chưa thể rõ ràng...

Trong thời điểm hiện nay, những biến động chính trị từ đường phố còn có thể xuất hiện tại một số quốc gia khác trong không gian Xô viết cũ, ví dụ như ở Gruzia hay thậm chí ở Moldova. Tại Gruzia, phe đối lập cũng đang không hài lòng với kết quả bầu cử quốc hội diễn ra ngày 31-10 và từ chối tham gia vào thành phần nghị viện mới. Và họ coi cuộc bầu cử đó là không chính danh vì hàng loạt vi phạm. Những cuộc biểu tình đã bắt đầu lan ra ở Gruzia. Tại Moldova, cuộc bầu cử tổng thống đã kết thúc trong ngày chủ nhật 1-11 với sự tham gia của khoảng 43% số cử tri trong cả nước. Đã có 8 ứng cử viên tổng thống đua tài. Các nhà quan sát không loại trừ tình huống kết quả bầu cử có thể sẽ không làm hài lòng tất cả các lực lượng chính trị ở Moldova và sẽ gây nên những xáo động xã hội mới tại đây...

HỒNG THANH QUANG