Với chính sách “Nước Mỹ trước tiên”, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chính thức thông báo áp mức thuế nhập khẩu 25% đối với mặt hàng thép và 10% đối với mặt hàng nhôm. Tuy nhiên, chính sách này lại được hoãn thực hiện đối với các đối tác thương mại chính của Mỹ, bao gồm: Liên minh châu Âu (EU), Argentina, Australia, Brazil, Canada, Mexico và Hàn Quốc. Tiếp đó, Tổng thống Donald Trump ký quyết định áp gói thuế quan trị giá tới 60 tỷ USD đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc.

Trung Quốc là quốc gia xuất khẩu mặt hàng thép nhiều nhất thế giới. Loại trừ những đối tác thương mại chính không bao gồm Trung Quốc, đồng nghĩa với việc Tổng thống Donald Trump trực tiếp ngăn chặn mặt hàng thép và nhôm của Trung Quốc vào thị trường Mỹ. Mặt khác, gói thuế quan 60 tỷ USD là một đòn rất “nặng ký” đối với một quốc gia phát triển dựa vào xuất khẩu như Mỹ.

Có hai nguyên nhân khiến Tổng thống Donald Trump nhắm vào thị trường xuất khẩu của Trung Quốc. Trước tiên là vấn đề mất cân bằng cán cân thương mại. Liên tục trong nhiều năm qua, Trung Quốc xuất siêu vào Mỹ với tỷ trọng rất lớn và xu hướng này đang gia tăng mạnh mẽ. Tính riêng năm 2017, kim ngạch thương mại hai nước khoảng 580 tỷ USD, trong khi Trung Quốc xuất siêu tới 288 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2016. Ngay khi bước chân vào Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã có những phát ngôn về vấn đề này và quyết tâm cân bằng trở lại cán cân thương mại của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Nguyên nhân thứ hai là vấn đề sở hữu trí tuệ. Vừa qua, Mỹ đã khiếu nại Trung Quốc lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cáo buộc Trung Quốc đánh cắp quyền sở hữu trí tuệ. Mỹ cho rằng, Trung Quốc dường như đang phá vỡ các quy tắc của WTO bằng việc áp đặt những điều khoản hợp đồng bắt buộc một cách bất lợi-phân biệt đối xử và ít thuận lợi hơn cho công nghệ nước ngoài được nhập khẩu.

Đáp trả chính sách bảo hộ thương mại của Tổng thống Donald Trump, Trung Quốc tuyên bố sẽ xem xét áp đặt các mức thuế trị giá 3 tỷ USD đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.

Hành động “ăn miếng trả miếng” của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang thổi bùng lên nguy cơ về một cuộc chiến thương mại trên quy mô toàn cầu. Và nếu điều đó xảy ra sẽ tạo một cú sốc tiêu cực đối với tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của thế giới. Thậm chí, những tác động này có thể lớn hơn nữa nếu nó gây ảnh hưởng tạm thời lên chuỗi cung ứng toàn cầu, làm chậm đà tăng trưởng kinh tế, khiến lòng tin sa sút do những bất ổn liên quan đến chính sách thương mại. Đó là chưa kể tới những hành động trả đũa thương mại.

Hai “đối thủ chính”-Mỹ và Trung Quốc-cũng sẽ phải gánh chịu những thiệt hại nặng nề. Kế hoạch áp thuế nhập khẩu có thể khiến nền kinh tế Mỹ cải thiện được cán cân thương mại, song cũng đẩy tỷ giá thực của đồng USD tăng lên. Điều đó có thể dẫn tới sự giảm sút về sản lượng kinh tế và việc làm tại Mỹ. Ước tính, nếu Mỹ áp thuế nhập khẩu 20%-25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, chưa tính tới hành động trả đũa, thì tỷ giá đồng USD tăng thêm 5% và GDP của Mỹ giảm đi 0,6% trong 5 năm tới.

Đối với Trung Quốc, việc hàng hóa bị hạn chế vào một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất sẽ ngay lập tức gây ảnh hưởng nặng nề lên nền sản xuất trong nước. Hơn thế, trong trung và dài hạn, “ngôi vương” xuất khẩu của Trung Quốc, vốn đang đang lung lay, sẽ rất có thể bị hạ bệ.

Cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc là một điển hình mới về sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ thương mại và quan điểm chống toàn cầu hóa. Việc đó đang đe dọa làm chậm lại những tiến bộ toàn cầu về xóa đói, giảm nghèo, cũng như cải thiện an ninh lương thực, có thể tác động xấu tới cuộc sống của hàng trăm triệu người tại các nước đang phát triển.

Chiến tranh thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là điều đã được dự đoán kể từ khi ông Donald Trump bước chân vào Nhà Trắng với cam kết “Nước Mỹ trước tiên”. Những động thái thắt chặt các biện pháp bảo hộ của chính quyền Donald Trump hiện nay chỉ là hiện thực hóa cam kết này của ông. Tuy nhiên, chính sách này mang lại lợi ích cho Mỹ hay không thì vẫn còn phải chờ đợi vì rất có thể, chính người tiêu dùng Mỹ mới là đối tượng phải chịu hậu quả nhiều hơn từ cuộc chiến này.

NAM THANH