Sự thức tỉnh của chính trị liên minh và nghệ thuật thỏa hiệp

Để giải mã các quyết sách của New Delhi hiện tại, cần nhìn sâu vào cấu trúc quyền lực nội bộ đã bị biến đổi từ mùa hè năm 2024. Đảng Bharatiya Janata (BJP) của ông Modi không còn khả năng tự thông qua các đạo luật mà không vấp phải sự phản kháng. Sự tồn tại của chính phủ phụ thuộc vào các đối tác trong Liên minh Dân chủ Quốc gia (NDA), điển hình là Đảng Telugu Desam (TDP) và Janata Dal (United).

leftcenterrightdel

Thủ tướng Narendra Modi. Ảnh: ANI

Những ngày này, khi Quốc hội Ấn Độ chuẩn bị cho Phiên họp mùa đông (Winter Session), sức ép từ các đảng liên minh ngày càng lớn. Thay vì tập trung vào các chương trình nghị sự mang tính hệ tư tưởng cốt lõi của BJP, các đối tác liên minh đòi hỏi những gói cứu trợ kinh tế khổng lồ, ưu đãi ngân sách đặc thù cho địa phương và sự bảo đảm về an sinh xã hội. Đây là một sự chuyển dịch quyền lực mang tính cấu trúc: Từ "áp đặt chính sách" sang "nghệ thuật thỏa hiệp".

Hệ quả là, chính phủ buộc phải hãm phanh những cải cách kinh tế tự do hóa gay gắt mang tính rủi ro chính trị cao như tư nhân hóa hàng loạt doanh nghiệp nhà nước hay cải cách luật lao động triệt để. Thay vào đó, một chính sách kinh tế kết hợp giữa phát triển cơ sở hạ tầng vĩ mô và chủ nghĩa dân túy phúc lợi được thiết lập. Sự kìm hãm này mang lại hai mặt: Nó làm chậm nhịp độ hiện đại hóa nền kinh tế vĩ mô, nhưng đồng thời tạo ra một "bộ giảm xóc" cần thiết, ngăn chặn những quyết sách đơn phương gây sốc và phản ánh đúng bản chất chia rẽ của nền chính trị nội địa.

Khi cấu trúc thế giới bị chia rẽ sâu sắc giữa phương Tây và khối địa chính trị do Trung Quốc-Nga dẫn dắt, Ấn Độ kiên quyết từ chối việc bị đóng khung vào bất kỳ khối đồng minh quân sự hay kinh tế cố định nào.

Ấn Độ thể hiện lập trường của mình đối với khối BRICS+. Một mặt, New Delhi duy trì sự hiện diện mạnh mẽ để không nhường lại toàn bộ không gian ảnh hưởng tại "Bán cầu Nam" (Global South) cho Bắc Kinh. Mặt khác, New Delhi tỏ ra thận trọng, hãm đà các nỗ lực thiết lập hệ thống tài chính thay thế đồng USD (phi đô la hóa) hay các cấu trúc thanh toán độc lập mang tính chống phương Tây. Ấn Độ không thể mạo hiểm làm tổn hại mối quan hệ đối tác công nghệ và quốc phòng chiến lược với Mỹ, đặc biệt khi nước này vừa trải qua cuộc bầu cử giữa kỳ.

Sự điều chỉnh chiến lược này chứng minh Ấn Độ dưới thời Modi 3.0 coi ngoại giao là công cụ phục vụ kinh tế thuần túy. Họ tiếp tục mua năng lượng giá rẻ từ Nga để kiềm chế lạm phát trong nước, một yêu cầu bức thiết từ các đảng liên minh, đồng thời đẩy mạnh hợp tác chia sẻ công nghệ bán dẫn và trí tuệ nhân tạo với Mỹ thông qua cơ chế Quad. Ông Modi không tìm kiếm những chiến thắng ý thức hệ trên trường quốc tế mà tìm kiếm dòng vốn, công nghệ và thị trường.

Sự thực dụng với Bắc Kinh

Một trong những vấn đề cốt lõi được giới hoạch định chính sách New Delhi thảo luận là quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Dù sáng kiến "Make in India" và định vị là điểm đến "Trung Quốc + 1" đã thu hút được các tập đoàn đa quốc gia, quá trình thực thi vấp phải nghịch lý lớn: Để sản xuất được nhiều hơn, Ấn Độ lại cần nhập khẩu nhiều linh kiện trung gian từ Trung Quốc.

Mới đây, New Delhi đã có những bước đi nhằm nới lỏng chọn lọc các rào cản cấp visa cho chuyên gia và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ Trung Quốc trong những lĩnh vực mà Ấn Độ chưa làm chủ được công nghệ. Quyết định nhượng bộ này không bắt nguồn từ sự nồng ấm trong ngoại giao, mà đến từ áp lực sống còn của giới công nghiệp nội địa. Các nhà tài phiệt Ấn Độ và các đối tác liên minh hiểu rõ rằng nếu chuỗi cung ứng bị tắc nghẽn bởi hàng rào an ninh quốc gia quá cứng nhắc, lợi thế cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Ấn Độ sẽ sụp đổ. Thủ tướng Modi đã chọn cách lùi một bước về mặt chính trị để bảo vệ mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP).

Khế ước xã hội mới trước áp lực nhân khẩu học

Động lực sâu xa nhất định hình nên sự điều chỉnh chiến lược của Thủ tướng Modi trong cuối năm 2026 chính là cuộc đua với thời gian của lợi tức nhân khẩu học. Với lực lượng thanh niên khổng lồ gia nhập thị trường lao động mỗi tháng, bài toán lớn nhất không phải là tăng trưởng GDP, mà là tạo ra việc làm thực tế. Khối liên minh cầm quyền đang đối mặt với sự phẫn nộ âm ỉ của tầng lớp thanh niên nông thôn, những người không được hưởng lợi từ sự bùng nổ của ngành dịch vụ IT.

Chính phủ của ông Modi đang phải thiết kế lại các gói khích lệ liên kết sản xuất. Thay vì chỉ dồn lực cho các ngành công nghệ cao như sản xuất chip hay xe điện vốn tạo ra ít việc làm, sự dịch chuyển ngân sách đang hướng về các ngành truyền thống như dệt may, da giày và lắp ráp điện tử cơ bản. Đây là sự nhượng bộ của một chính phủ nhận ra rằng quyền lực chính trị không thể chỉ được duy trì bằng tầm nhìn trở thành cường quốc kinh tế thứ ba thế giới, mà phải bắt đầu từ an sinh và việc làm của hàng trăm triệu cử tri.

Nhiệm kỳ thứ ba của Thủ tướng Narendra Modi không còn là câu chuyện về một cá nhân với quyền lực không thể thách thức, mà là minh chứng cho sự tự điều chỉnh của một hệ thống dân chủ khổng lồ. Bằng cách từ bỏ những quyết định mang tính cực đoan, học cách thỏa hiệp nội địa và duy trì chính sách cân bằng giữa các siêu cường, ông Modi đang đưa Ấn Độ đi trên một con đường hẹp nhưng vững chãi. Giai đoạn này đánh dấu sự trưởng thành về mặt chiến lược, nơi sự trung dung, thực dụng và khả năng sinh tồn của nền kinh tế được đặt lên hàng đầu.

NGUYỆT MINH