“Bén duyên” với APEC
Khi có dịp tiếp xúc với nghệ nhân tài ba này, chúng tôi biết thêm một số thông tin khá bất ngờ: Đây là lần thứ hai nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu có tác phẩm tham gia phục vụ APEC. Trước đó, vào năm 2006, khi Tuần lễ Cấp cao APEC lần đầu tiên diễn ra tại Hà Nội, anh vinh dự được chọn sáng tác, lắp đặt 33 tác phẩm nghệ thuật tại khuôn viên Trung tâm Hội nghị Quốc gia. Những bức tượng đó được Nguyễn Long Bửu sáng tác trong nhiều năm, mang hơi thở, dáng dấp, hình ảnh tươi đẹp của đất nước và nét đẹp nhân hậu, trong sáng của con người Việt Nam, tạo ấn tượng sâu sắc đối với các đại biểu quốc tế và người xem.
Tôi lại càng bất ngờ hơn, khi anh cũng chính là người được lựa chọn để thể hiện tác phẩm tượng đá của Việt Nam đặt trong Công viên APEC lần này với tên gọi “Khởi nguyên” của tác giả Lê Lạng Lương (Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam).
Trò chuyện với anh, chúng tôi hiểu thêm về xuất xứ, ý nghĩa, giá trị của từng tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tiêu biểu. Nếu như tác phẩm “Bố cục” thể hiện hình dáng cách điệu một người phụ nữ duyên dáng, thướt tha trong tà áo dài Việt Nam hướng ra biển lớn, thì tác phẩm “Niềm hạnh phúc” lại diễn tả hình ảnh đôi chim bồ câu trắng tượng trưng cho hòa bình nhân loại. Tác phẩm “Bố cục” được Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Long Bửu chế tác bằng chất liệu đá cẩm thạch đỏ, bệ bằng đá sa thạch xám nâu, với chiều cao 1,65m. Tác phẩm “Niềm hạnh phúc” nặng hơn 3 tấn, cao 2,65m, được nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu chế tác bằng chất liệu đá cẩm thạch trắng xám. Điều đáng nói là tác phẩm “Niềm hạnh phúc” đã từng giành Huy chương Bạc giải Điêu khắc sáp quốc tế tại Thái Lan năm 2002.
Nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu bên tác phẩm “Bố cục” trưng bày tại Công viên APEC 2017.
Đề cập tới sự kiện này, nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu kể: “Năm ấy, tôi là thành viên duy nhất của giới điêu khắc Việt Nam tham dự cuộc thi điêu khắc thế giới bằng chất liệu sáp ong tại Thái Lan. Đề tài ban tổ chức đưa ra khá trừu tượng: “Hòa bình cho nhân loại gắn liền với truyền thống của một quốc gia tham dự”. Thế nên tôi nghĩ mình tham gia chủ yếu là giao lưu, học hỏi kinh nghiệm chứ không nghĩ là mình đoạt giải. Sau khi đọc kỹ thể lệ cuộc thi, tôi bất chợt liên tưởng đến hình ảnh đôi chim bồ câu là biểu tượng về tình yêu, hòa bình và hạnh phúc của nhân loại. Chính sự liên tưởng ấy đã giúp tôi sáng tác nên tác phẩm của chính mình. Và thật bất ngờ, tôi đã được công chúa Thái Lan trao huy chương và Cúp bạc cho tác phẩm “Niềm hạnh phúc”.
Tâm sự với nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu về “mối lương duyên” giữa anh và tác giả Lê Lạng Lương đối với tác phẩm “Khởi nguyên”, chúng tôi thêm tường tận về sự kết hợp ý nghĩa này. Để thực hiện tác phẩm “Khởi nguyên”, Nguyễn Long Bửu đã cất công ra tận các huyện miền núi ở Nghệ An, Thanh Hóa để lựa chọn nguyên liệu. Yêu cầu đặt ra là khối đá phải lớn và bảo đảm tiêu chuẩn cả về màu sắc và độ mịn, độ kết dính cao. Sau khi tìm được khối đá đạt tiêu chuẩn, anh và các cộng sự đã phải sơ tạc cho giảm khối lượng rồi mới vận chuyển về Đà Nẵng. Tại đây, anh và tác giả Lê Lạng Lương cùng các cộng sự chế tác một cách tỉ mỉ, kỳ công, trau chuốt, gọt đẽo hơn 1 tháng mới hoàn thành.
Tác phẩm “Khởi nguyên” được tạc bằng đá granite xanh đen nguyên khối, nặng 11 tấn, thể hiện khối cây cổ thụ với muôn vàn cột rễ đan cài nhau, vươn lên từ lòng đất, khẳng định sức sống mãnh liệt, trường tồn bởi sự quần cư lâu đời, đang tiếp thêm sức mạnh, sự tự tin cho hôm nay và mai sau.
Thành công và nỗi niềm trăn trở
Hỏi về cảm nghĩ của mình khi hai lần được chọn trưng bày tác phẩm phục vụ APEC, nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu tâm sự: “Tôi rất vui và hạnh phúc khi được đại diện cho làng đá mỹ thuật Non Nước giới thiệu sản phẩm truyền thống của quê hương tới bạn bè quốc tế. Tôi luôn ao ước có một không gian cho làng nghề mở rộng quy mô phát triển, để có thể sáng tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật mang đậm nét văn hóa truyền thống độc đáo cho mai sau”.
Sinh ra và lớn lên tại làng quê truyền thống, được cha là nghệ nhân Nguyễn Sang trực tiếp truyền nghề từ năm lên 10 tuổi, Nguyễn Long Bửu đã sớm bộc lộ tài năng về nghệ thuật điêu khắc. Năm 1976, anh nhập ngũ, công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh (chi nhánh Quân khu 5). Hết nghĩa vụ, anh thi vào Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Chính trong thời gian quân ngũ, anh có điều kiện tiếp xúc với nhiều tác giả, họa sĩ điêu khắc tài danh trong nước và quốc tế, là cơ hội để nâng cao kiến thức hội họa, mỹ thuật. Tốt nghiệp đại học, anh trở về quê hương, chính thức bước vào lĩnh vực kinh doanh sản phẩm đá mỹ nghệ. Và song hành với cuộc sống mưu sinh nhọc nhằn ấy, anh đã thực hiện khát khao cháy bỏng của mình-sáng tạo nghệ thuật. Theo tháng năm, từ một cậu bé với bao hoài bão, Nguyễn Long Bửu trở thành một nhà điêu khắc nổi tiếng cả trong nước và quốc tế. Tác phẩm của anh đã có mặt tại các nước: Mỹ, Anh, Pháp, Canada, Nhật Bản, Thái Lan... Tiếp theo thành công, năm 2011, nhận lời mời của Hội Kiến trúc cảnh quan Pháp, Nguyễn Long Bửu đã đưa tác phẩm “Vòng đời” của mình tham dự cuộc thi cùng nhiều tác giả quốc tế khác. Kết quả là đứa con tinh thần của anh được chọn trao giải và trưng bày tại Paris.
Thật đáng trân trọng, bên cạnh các tác phẩm mang đậm tính nghệ thuật dân gian như: “Nàng Xuân”, “Vòng đời”..., hình tượng các anh hùng liệt sĩ, các danh nhân văn hóa cũng được anh dồn tâm huyết trong quá trình sáng tác. Đó là hình tượng chí sĩ Phan Châu Trinh, nhà yêu nước Phan Bội Châu; chân dung cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Anh hùng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm...
Với những cống hiến và lao động nghệ thuật chân chính, nhà điêu khắc Nguyễn Long Bửu vinh dự được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen; được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Anh cũng là nghệ nhân đầu tiên của ngành điêu khắc đá Việt Nam được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân năm 2016, được vinh danh tại nhiều cuộc thi điêu khắc trong nước và quốc tế… Để có được những danh hiệu và phần thưởng cao quý như vậy, Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Long Bửu đã miệt mài lao động, sáng tạo với những cống hiến to lớn trong nghệ thuật điêu khắc suốt hơn 40 năm qua.
Phút chia tay, tôi nhớ mãi câu nói của anh: “Vấn đề quan trọng nhất là phải làm thế nào để nghệ thuật điêu khắc truyền thống của ông cha không bị mai một, giữ được hồn đá từ ngàn xưa nhưng vẫn mang hơi thở của cuộc sống đương đại. Phải làm sao để những tác phẩm nghệ thuật đương đại mà vẫn giữ được hơi thở, cốt cách và bản sắc riêng của dân tộc; vẫn đậm đà tính cách của tình đất, tình người xứ Quảng…”.
Bài và ảnh: PHAN TIẾN DŨNG