Phía sau những điểm ảnh bị thao túng

Về mặt kỹ thuật, các mô hình khuếch tán (diffusion models) hiện nay hoạt động bằng cách khử nhiễu dữ liệu để tạo ra những chi tiết sống động đến mức mắt người không thể phân biệt bằng các phép thử thông thường. Mánh khóe tinh vi nhất của chúng là việc vay mượn sự uy tín. Bằng cách lồng ghép các logo của những hãng tin lớn hay giả mạo giọng điệu đặc trưng của các chính trị gia thông qua công nghệ nhân bản giọng nói (voice cloning), AI đã tạo ra một vỏ bọc thực tại hoàn hảo.

Đáng chú ý, các thuật toán còn có thể can thiệp vào siêu dữ liệu (metadata), tạo ra những "dấu vân tay số" giả mạo về thời gian và địa điểm để hợp thức hóa nguồn gốc của tấm ảnh. Những kẻ điều khiển đứng sau không cần tạo ra một câu chuyện hoàn chỉnh; họ chỉ cần cấy vào dòng thời gian những mảnh vỡ dữ liệu mâu thuẫn để kích hoạt thiên kiến xác nhận trong mỗi cá nhân. Khi chúng ta nhìn thấy một hình ảnh củng cố niềm tin sẵn có của mình, bộ não sẽ tự động bỏ qua việc kiểm chứng nguồn gốc, và đó chính là khoảnh khắc mà thuật toán đã giành chiến thắng.

Ảnh cắt từ video deepfake tả thành phố Tel Aviv, Israel dưới trận mưa bom trong cuộc tấn công từ Iran. Ảnh: The Chosun Daily

Bên cạnh đó, chiến thuật "oanh tạc thông tin" đang biến các nền tảng mạng xã hội thành những "bãi mìn" nhận thức. Phương thức này không nhắm đến việc thuyết phục dư luận về một lời nói dối cụ thể mà mục tiêu thâm hiểm hơn là làm tê liệt khả năng phán đoán của cộng đồng thông qua việc tạo ra các "buồng dội âm" (echo chambers). Khi số lượng nội dung tổng hợp bằng máy vượt xa khả năng thẩm định của các chuyên gia, người xem dễ dàng rơi vào trạng thái buông xuôi, chấp nhận một thế giới nơi mọi thứ đều có thể là giả.

Những mánh khóe về ánh sáng, độ đổ bóng hay những lỗi nhỏ trong cử động vùng miệng của deepfake đang dần được khắc phục bởi các mạng đối kháng tạo sinh (GANs). Sự tinh vi này khiến cuộc đua giữa kẻ làm giả và người nhận diện trở thành một trò chơi rượt đuổi không cân sức. Trong mê cung này, công nghệ không chỉ mô phỏng hình ảnh mà còn đang mô phỏng cả sự thật, biến những dữ liệu vô tri thành những công cụ điều hướng cảm xúc và hành vi của con người trên quy mô lớn. Để không trở thành những con rối trong xưởng đúc thực tại này, chúng ta cần một sự hoài nghi lành mạnh và một tư duy phản biện dựa trên việc đối chiếu đa tầng, thay vì chỉ tin vào những gì đang hiển hiện trước mắt.

ĐĂNG VY