“Hà Nội có Hồ Gươm/ Nước xanh như pha mực”. Từ lâu, Hồ Gươm được coi như trái tim, là viên ngọc quý của Thủ đô với dòng nước xanh lục đặc trưng hiếm có. Ngoài những giá trị về lịch sử, văn hóa, Hồ Gươm còn có chức năng tích trữ nước điều hòa không khí, tạo ra môi trường cảnh quan thiên nhiên thanh bình, điểm xuyết cho vẻ đẹp của trung tâm thành phố.

Hồ Gươm có diện tích khoảng 12ha, từng có tên gọi là hồ Lục Thủy bởi nước xanh quanh năm. Nơi đây vốn có hệ vi tảo phong phú, trong đó có các loại tảo lục, tảo lam quý tạo nên màu xanh đặc trưng cho mặt nước. Theo Báo cáo đánh giá tác động môi trường của Sở Tài nguyên và Môi trường trình UBND thành phố Hà Nội phê duyệt mới đây thì hệ sinh thái thủy vực Hồ Gươm bao gồm: Thực vật nổi, động vật nổi, thực vật thủy sinh, vi sinh vật, động vật không xương sống, cá… Thành phần loài vi tảo trong hồ được xác định là 59 loài, chiếm ưu thế là vi khuẩn lam với 23 loài. Thành phần loài chủ yếu là những loài phổ biến thường có ở các hồ tự nhiên và hồ nhân tạo ở khu vực Bắc Bộ. Có khoảng 12 loài động vật sinh sống trong hồ.

leftcenterrightdel
Hồ Gươm ngày bắt đầu thi công nạo vét lòng hồ. 

Tuy nhiên, thời gian gần đây, môi trường nước Hồ Gươm ngày càng bị ô nhiễm nặng. Mật độ vi khuẩn nhóm Coliform, E.Coli rất cao, sự đa dạng sinh học thuộc loại nghèo. Hầu hết các loài động vật đáy sống tập trung ở chân kè đền Ngọc Sơn. Các loài cá có nguồn gốc từ sông Hồng, các loài cá tự nhiên không còn tồn tại trong hồ nữa, chủ yếu là các loài cá nhỏ, cá cảnh được người dân thả phóng sinh, các loài cá nuôi nhập nội được thả bổ sung vào hồ chiếm ưu thế. Nước hồ ngày càng cạn và bùn lắng đọng ở lòng hồ đang dày lên, kèm theo nhiều vật cứng, gạch đá. Theo ý kiến của một số nhà khoa học, nếu không được cải tạo thì một thời gian không xa, Hồ Gươm có thể trở thành đầm lầy. Màu xanh đặc trưng của Hồ Gươm đang có biểu hiện chuyển dần sang màu đỏ…

Trước đây, Hồ Gươm đã từng được nạo vét một số lần, trong đó lần đầu tiên thực hiện bằng phương pháp thủ công, gần đây nhất là vào năm 2009, được tiến hành bằng các máy móc tiên tiến của Đức. Các lần nạo vét này thực hiện rất công phu và mất nhiều thời gian bởi yêu cầu giữ cho hệ sinh thái trong hồ không bị thay đổi sau khi nạo vét bùn. Việc cải tạo năm nay có quy mô lớn nhất và chuẩn bị phương án kỹ nhất từ trước đến nay. Theo ông Võ Tiến Hùng, Tổng giám đốc Công ty Thoát nước Hà Nội, phương án cải tạo môi trường nước Hồ Gươm lần này gồm có nhiều hạng mục: Rà phá bom mìn, nạo vét bùn lòng hồ, xây dựng bể ngầm cấp nước cho hồ, xử lý làm sạch nước hồ bằng chế phẩm Redoxy-3C. Kinh phí dự kiến khoảng 29 tỷ đồng được lấy từ nguồn vốn sự nghiệp thuộc ngân sách thành phố Hà Nội. Dự kiến sẽ kết thúc vào đầu tháng 2-2018, hoàn thành công trình trước Tết Nguyên đán Mậu Tuất.

Trước khi thi công, phương án này đã được trình các cấp của thành phố, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Quy hoạch-Kiến trúc thành phố; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các hội nghề nghiệp, các nhà sử học, khoa học chuyên ngành xây dựng, bảo vệ môi trường thiên nhiên… cùng đông đảo nhân dân Thủ đô và nhận được sự đồng thuận từ các cấp, ngành cũng như nhân dân. GS sử học Lê Văn Lan, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và PGS, TS Hồ Thanh Hải, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường bày tỏ sự nhất trí với việc cải tạo môi trường nước đồng thời cũng cho rằng, cần triển khai kịp thời và hiệu quả việc bảo vệ môi trường Hồ Gươm.

Những ngày này, khu vực Hồ Gươm dường như nhộn nhịp hơn bởi tiếng máy nổ xình xịch và lực lượng thi công. Trên hồ, các loại máy móc, thiết bị nạo vét, hút bùn hoạt động liên tục. Khu vực Tháp Rùa được bao bọc bởi các tấm lưới và dây phao. Được biết, trước khi thi công, Công ty Thoát nước Hà Nội đã phối hợp với Tiểu đoàn 554 (Bộ tư lệnh Thủ đô Hà Nội) huy động khoảng 50 cán bộ, chiến sĩ chia làm 2 đội thực hiện rà phá bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh trong hồ. Nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hệ sinh thái và việc tham quan, vãng cảnh hồ của du khách, việc nạo vét lòng hồ được chia thành 3 vùng thi công và thực hiện dứt điểm từng khu vực. Tuy nhiên, việc này sẽ triển khai trong thời gian dài giúp ổn định lại đường bờ và để hệ sinh thái thích nghi dần với sự thay đổi cấu trúc đáy hồ. Trong quá trình vét bùn đáy, nhân viên thi công cũng sẽ thực hiện khoanh vùng nhỏ, ngăn lưới, cách ly động vật thủy sinh tại hồ… Dự kiến có khoảng 57.400m3 bùn sẽ được nạo vét trong đợt này và thanh thải toàn bộ phế thải, rác thải trong hồ. Cũng như các phương án cải tạo trước đây, Hồ Gươm vẫn luôn được giữ nguyên mực nước trong quá trình thi công mà không hút cạn hồ. Việc nạo vét bùn chủ yếu được thực hiện vào buổi tối đến sáng sớm hôm sau vào các ngày trong tuần.

Được biết, sau khi cải tạo các cơ quan chức năng sẽ thiết lập môi trường thủy hóa phù hợp với các loài tảo lục đơn bào để giúp loài tảo này phát triển, trả lại màu xanh vốn có của nước Hồ Gươm. Công ty Thoát nước Hà Nội cũng sẽ tiến hành lấy mẫu phân tích, đánh giá chất lượng nước để có phương án xử lý, duy trì chất lượng nước hồ bằng chế phẩm Redoxy-3C. Hy vọng, cuộc thanh lọc cho Hồ Gươm sẽ đạt kết quả tốt để “viên ngọc xanh” của Thủ đô ngày càng sáng đẹp hơn.

Bài và ảnh: PHÚC ANH