Đánh giá về BTDTH Việt Nam, du khách bình chọn trên trang TripAdvisor đều bày tỏ sự thích thú và tán thưởng, đồng thời tư vấn cho các du khách khác nên lựa chọn nơi đây làm điểm đến “không thể thiếu” trong hành trình du lịch tại Hà Nội. 

Gặt hái vô số danh hiệu trong nhiều năm liên tiếp, điều đó phản ánh chất lượng của BTDTH Việt Nam đang được giữ vững và ngày một nâng cao. Chất lượng ấy được thể hiện qua hàng loạt các hoạt động cụ thể như: Trưng bày thường xuyên, trưng bày chuyên đề và đặc biệt là các hoạt động sự kiện... Tuy nhiên, danh hiệu không phải là tất cả! “Điều chúng tôi mong muốn là công chúng khi đến thăm bảo tàng sẽ có cái nhìn tổng quan, đối sánh giữa văn hóa Việt Nam và văn hóa Đông Nam Á. Từ đây, khách tham quan sẽ thấy được sự tương đồng cũng như nét khác biệt trong văn hóa giữa Việt Nam với các nước trong và ngoài khu vực”-PGS, TS Võ Quang Trọng, Giám đốc BTDTH Việt Nam cho biết.

Năm 1995, BTDTH Việt Nam được thành lập với nhiệm vụ sưu tầm, trưng bày, giới thiệu văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam. Nhiệm vụ này được thể hiện trong hai khu trưng bày thường xuyên là Khu trưng bày các dân tộc Việt Nam trong tòa nhà Trống đồng và Khu trưng bày ngoài trời - nơi giới thiệu một số công trình kiến trúc dân gian của một số dân tộc như: Nhà Chăm, nhà Việt, nhà dài của người Ê Đê, nhà rông của người Ba Na,... Và gần đây nhất là sự kiện khánh thành nhà thủy đình vào năm 2015 để đưa nghệ thuật rối nước trở thành chương trình biểu diễn thường xuyên của BTDTH Việt Nam.

leftcenterrightdel
 PGS, TS Võ Quang Trọng, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, nhận giải thưởng “Điểm tham quan du lịch hàng đầu Việt Nam”. 
leftcenterrightdel

Tòa nhà Cánh diều - Khu trưng bày văn hóa Đông Nam Á được khánh thành năm 2013. 

Đặc biệt, năm 2013, BTDTH Việt Nam đã có một bước phát triển mạnh mẽ, minh chứng cho định hướng vươn ra thế giới. Đó chính là việc đưa vào hoạt động tòa nhà Cánh diều - Bảo tàng Đông Nam Á. Tổng cộng đến nay đã có 3 bộ sưu tập mang tầm quốc tế được trưng bày chính thức tại đây. Thứ nhất là bộ sưu tập “Tranh kính In-đô-nê-xi-a” của ông O’ong Maryono, một võ sư người In-đô-nê-xi-a, cùng vợ là bà Rosalia Sciortino, nhà xã hội học người I-ta-li-a, vào năm 2006. Bộ sưu tập gồm 68 tác phẩm tranh kính được hai vợ chồng bà Rosalia sưu tầm trong suốt 20 năm. Bộ sưu tập này đã chính thức được BTDTH Việt Nam đưa vào trưng bày từ năm 2014. Bộ sưu tập thứ hai là “Một thoáng châu Á” của giáo sư người Nhật Bản Kaneko Kazushige. Đây là bộ sưu tập bao gồm 560 hiện vật quý giá như: Gốm Nhật Bản, sơn mài Mi-an-ma, rối bóng Ấn Độ, trang phục Hàn Quốc, đồ đan Cam-pu-chia, hiện vật tôn giáo In-đô-nê-xi-a... của 28 quốc gia ở châu Á mà giáo sư Kaneko sưu tầm trong suốt hơn 40 năm. Cuối cùng là bộ sưu tập “Vòng quanh thế giới” do vợ chồng người Pháp gốc Việt, GS Lê Thành Khôi và vợ là bà Thẩm Thị Hồng Anh trao tặng cho BTDTH Việt Nam vào tháng 10-2010. Bộ sưu tập gồm hơn 350 hiện vật thuộc nhiều nền văn hóa ở các châu lục khác nhau, rất phong phú về loại hình, chất liệu, kỹ thuật chế tác và công dụng như: Mặt nạ của thổ dân châu Phi, đồ trang sức của tộc người ở châu Đại Dương, châu Mỹ La-tinh, hiện vật nghi lễ, đồ vải trang trí... Ba bộ sưu tập này đã góp phần làm rõ thêm một số giá trị văn hóa của các nước ngoài Đông Nam Á.

Ngoài những khu trưng bày thường xuyên, BTDTH Việt Nam còn có rất nhiều hoạt động trưng bày chuyên đề trong nhiều năm qua. Chính sự phong phú trong chủ đề của những hoạt động này đã phản ánh sự đa dạng trong cách nghĩ, cách làm của BTDTH Việt Nam. Trong khi “truyền thống” của hoạt động bảo tàng ở Việt Nam thường chọn những chủ đề liên quan đến nông nghiệp, nông thôn, dân tộc thiểu số tại vùng sâu vùng xa... thì BTDTH Việt Nam đã luôn nỗ lực, đổi mới góc nhìn, hướng tới các chủ đề có tính sáng tạo, thời sự như: Đất đai, đô thị hóa, biến đổi khí hậu, tôn giáo hay thậm chí là đi sâu vào đời sống xã hội và mang hơi thở đương đại như vấn đề tình dục và sức khỏe sinh sản... Không chỉ dừng lại ở việc đa dạng hóa các chủ đề, BTDTH Việt Nam còn luôn có định hướng rõ ràng từng lứa tuổi được hướng đến trong mỗi hoạt động chuyên đề. Cụ thể trong những chuyên đề như "Nỗi đau và hy vọng - 20 năm HIV/AIDS ở Việt Nam" hay "Chuyện của người đang lớn" thì đối tượng được đội ngũ thực hiện hướng tới luôn là những bạn trẻ, những người đang trong độ tuổi trưởng thành để góp phần hình thành những nhận thức đúng đắn, định hướng cho sự phát triển của những người trẻ. Cách làm này đã thể hiện rõ tư duy: Mỗi chuyên đề được trưng bày không chỉ là nơi đến để tham quan, để giao lưu văn hóa đơn thuần mà phải hướng đến sự làm giàu trong tri thức của mỗi cá nhân tham gia.

leftcenterrightdel

Múa rối nước dân gian nằm trong chương trình biểu diễn thường xuyên tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. 

leftcenterrightdel

Người Ê Đê trực tiếp sửa cầu thang nhà dài trong Khu trưng bày ngoài trời. 

leftcenterrightdel

Múa Vêlr guông của người Khơ Mú trong Chương trình "Vui Xuân Đinh Dậu 2017". 

Đặc biệt vào những ngày lễ, Tết, bảo tàng thường xuyên tổ chức các hoạt động cộng đồng như: Tết Nguyên Đán, Tết Trung thu, Ngày Quốc tế Thiếu nhi... để hướng đến lứa tuổi thiếu nhi, tạo nên một không gian sinh hoạt cộng đồng bổ ích cho người dân Thủ đô. Tại các sự kiện này, BTDTH Việt Nam luôn tổ chức các chương trình văn nghệ, các trò chơi dân gian để tạo cho trẻ em cơ hội được tiếp cận với truyền thống dân tộc. Những hoạt động này không chỉ được tổ chức bởi các cán bộ trong bảo tàng mà còn có sự tham gia của người dân địa phương, những nghệ nhân dân gian, những chủ thể văn hóa. Chính điều này đã tạo nên một không gian giao lưu đa chiều giữa những nghệ nhân, những chủ thể văn hóa, những thế hệ trẻ và du khách đến tham dự. Từ đó, làm sâu sắc thêm sự tiếp nhận văn hóa của những người tham gia. “Chúng tôi muốn đưa đến một cái nhìn toàn cảnh cho khách tham quan về cuộc sống xung quanh chúng ta, vừa có truyền thống, vừa có hiện đại, khơi lên vấn đề và tất cả sẽ cùng nhau suy ngẫm, trao đổi, phản biện!” - ông Võ Quang Trọng chia sẻ.

Không chỉ gói gọn hoạt động trong nước, BTDTH Việt Nam còn luôn gây dựng những mối quan hệ với nhiều bảo tàng thuộc nhiều quốc gia khác nhau để phối kết hợp tổ chức các hoạt động giới thiệu văn hóa. Điển hình trong đó là cuộc trưng bày tại Mỹ: “Những cuộc hành trình của con người, tinh thần và linh hồn” vào năm 2003; hợp tác cùng Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Hoa Kỳ ở New York hay cuộc trưng bày tại Bỉ và Áo với chủ đề “Việt Nam: Quá khứ và hiện tại” vào năm 2003-2004; hợp tác cùng Bảo tàng Dân tộc học ở Viên, Bảo tàng Hoàng gia Bỉ. Năm 2013, BTDTH Việt Nam thực hiện cuộc trưng bày “Ánh nhìn chéo: Truyền thống lễ hội Val-de-Marne” được thực hiện trong khuôn khổ hợp tác với tỉnh Val-de-Marne (Pháp) nhân dịp Năm giao lưu Pháp-Việt.  

 Trong nửa cuối năm 2017, BTDTH Việt Nam sẽ tổ chức trưng bày chuyên đề “Voi trong đời sống các dân tộc ở Tây Nguyên” nhằm mang lại cho người xem một cái nhìn đầy đủ về vai trò và vị trí của voi đối với đời sống của đồng bào Tây Nguyên. Ngoài ra, hòa chung cùng tinh thần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của dân tộc, BTDTH Việt Nam cũng dự định cho ra mắt trưng bày về “Biển, đảo Việt Nam”. Trưng bày này được tổ chức với kỳ vọng từ góc nhìn văn hóa, người tham quan sẽ hiểu nhiều hơn về giá trị của biển, đảo thiêng liêng và đánh thức lòng yêu nước, lòng tự tôn dân tộc trong mỗi công dân Việt Nam. Bên cạnh các hoạt động trưng bày, cuối năm 2017, BTDTH Việt Nam còn tổ chức một cuộc hội thảo khoa học với sự tham gia của 100 nhà khoa học đến từ nhiều quốc gia về chủ đề: “Mở rộng các ranh giới: Tính dân tộc, tính vật chất và tính thiêng” nhân sự kiện UNESCO công nhận “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” là Di sản văn hóa phi vật thể đại điện của nhân loại.

Bài và ảnh: TỐNG HOÀNG HÀ MY