Nhà báo của kỷ nguyên đổi mới
Đường lối đổi mới do Đại hội VI của Đảng quyết định mở ra kỷ nguyên mới cho đất nước ta, trong đó có lĩnh vực báo chí. Báo Quân đội nhân dân (QĐND) vào thời điểm bắt đầu sự nghiệp đổi mới do Thiếu tướng Trần Công Mân làm Tổng biên tập. Ông đón nhận chủ trương của Đảng với sự hứng khởi đặc biệt.
Nghị quyết Đại hội VI khẳng định: Xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) là mục tiêu, là lý tưởng của Đảng, của nhân dân ta. Đổi mới không phải là thay đổi mục tiêu xã hội chủ nghĩa (XHCN) mà làm cho mục tiêu ấy được thực hiện có hiệu quả bằng những quan niệm đúng về CNXH, những hình thức, bước đi, biện pháp thích hợp. Khi nghị quyết của Đảng mới ra đời, trong các cuộc họp giữa Ban biên tập với chỉ huy các phòng, ban của tòa soạn, Tổng biên tập Trần Công Mân luôn nhắc nhở: Mọi cán bộ, phóng viên, biên tập viên, nhân viên, chiến sĩ của Báo QĐND phải không ngừng nâng cao nhận thức về CNXH.
Lúc bắt đầu công cuộc đổi mới, trên Báo QĐND, những bài viết mang tính lý luận về các vấn đề cơ bản của CNXH và xây dựng xã hội XHCN xuất hiện khá đều đặn. Tất cả phòng biên tập: Công tác Đảng, công tác chính trị, Quân sự (nay là Quốc phòng-An ninh), Thời sự quốc tế, Kinh tế-Xã hội-Nội chính đều tham gia. Tổng biên tập Trần Công Mân, với bút danh Trần Công, Tuấn Minh, vừa chỉ đạo vừa viết các bài phân tích tình hình, đề xuất những giải pháp thiết thực.
    |
 |
| Tổng biên tập Trần Công Mân (thứ hai, từ trái sang) trong một lần cùng cán bộ, phóng viên Báo Quân đội nhân dân đón Tết. Ảnh tư liệu |
Quốc hội khóa VIII được bầu ra, trong phiên họp thứ nhất tổ chức tại Hà Nội, từ ngày 17 đến 22-6-1987, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh có bài phát biểu thể hiện các quan điểm đổi mới mà Đại hội VI của Đảng đã quyết định, trong đó toát lên tinh thần “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”. Tổng biên tập Trần Công Mân chỉ đạo chỉ huy các phòng biên tập, các phóng viên, biên tập viên của Báo cần nghiên cứu bài phát biểu của Tổng Bí thư để vận dụng các quan điểm của Đảng vào viết những bài báo trong từng lĩnh vực được giao phụ trách. Chúng tôi hào hứng nghiên cứu, đề xuất các vấn đề cần thông tin, tuyên truyền.
Kiên trì quan điểm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, Tổng biên tập Trần Công Mân không hề ngại va chạm. Một phiên họp của Quốc hội khóa VIII có bàn đến “Lời nói đầu” trong dự thảo Hiến pháp. Đoàn thư ký kỳ họp đưa cho các nhà báo làm nhiệm vụ thông tin kỳ họp cả hai phương án trong “Lời nói đầu” của dự thảo. Tổng biên tập Trần Công Mân cho đăng công khai cả hai phương án. Hôm sau, số báo đến tay các đại biểu Quốc hội, người có trách nhiệm cho là “lộ bí mật”, “không cần thiết phải đăng phương án 2”. Người phát ngôn kỳ họp gọi phóng viên của Báo QĐND đến trao đổi, cho rằng Báo “không tuân thủ quy định thông tin kỳ họp, cấp trên không hài lòng, phải kiểm điểm, phải cải chính”.
Báo cáo Tổng biên tập Trần Công Mân ý kiến đó, ông cười, nói: “Hình như họ không quán triệt đầy đủ nội dung bài phát biểu của Tổng Bí thư. Đến dự thảo “Lời nói đầu” của Hiến pháp mà không cho bộ đội và nhân dân biết thì thực hiện phương châm công khai, dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra ra sao đây? Đồng chí nói lại với đồng chí phát ngôn kỳ họp ý kiến của tôi là: Nếu cấp trên của người phát ngôn kỳ họp còn giữ quan điểm Báo QĐND đăng sai thì ngày mai, Báo QĐND sẽ đăng bài đúng 1.000 từ viết rằng trong Quốc hội vẫn có người bảo thủ, không thực hiện chủ trương đổi mới của Đảng”. Hôm sau, phóng viên của Báo phản hồi lại ý kiến đó. Người phát ngôn của kỳ họp im lặng.
Những năm 1986-1989, mỗi buổi sáng mở Báo QĐND ra, chúng tôi tìm đọc bài chống tiêu cực, tham nhũng và các tệ nạn xã hội khác viết ngắn gọn, súc tích của Tổng biên tập Trần Công Mân. Quan điểm cơ bản của tác giả là chống tiêu cực, tham nhũng không có vùng cấm, cả hệ thống chính trị, toàn quân, toàn dân cùng tham gia, chống triệt để, hạn chế đến mức thấp nhất tham nhũng, tiêu cực và các tệ nạn xã hội. Dư luận trong nước và trên thế giới đánh giá cao Báo QĐND là tờ báo chính trị đi đầu trong thông tin, tuyên truyền công cuộc đổi mới. Tổng biên tập Trần Công Mân được coi là một chính khách, một địa chỉ cần tìm đến của khách quốc tế muốn tìm hiểu tình hình Việt Nam và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về các sự kiện trên thế giới.
Cây bút chính luận sắc bén
Chuẩn bị phát hành hằng ngày vào dịp kỷ niệm 75 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ cuối năm 1964, Báo QĐND được Bộ Quốc phòng điều về đội ngũ sĩ quan để tham gia Đảng ủy biên tập, Ban biên tập, trưởng, phó các phòng, ban. Nhà báo Nghiêm Túc về làm Phó trưởng phòng biên tập Thời sự (nay là Phòng biên tập Thời sự quốc tế). Báo phát hành hằng ngày ổn định, nhận thấy cần nâng cao chất lượng tờ báo, Đảng ủy biên tập chủ trương nâng cao chất lượng thể loại ngôn luận và thể loại ký sự, chủ trương thành lập hai tổ biên tập. Tổ bình luận do Phó tổng biên tập Nguyễn Đình Ước phụ trách, tổ ký sự do Phó tổng biên tập Trần Công Mân phụ trách. Nhà báo Nghiêm Túc tham gia vào Tổ bình luận cùng các nhà báo: Phan Hiền, Lê Kim, Vũ Linh. Tổ bình luận hằng ngày gặp nhau trao đổi những việc xảy ra trong nước, trên thế giới, thống nhất các nội dung cần viết bài.
Trong nước và trên thế giới, năm 1965 và những năm sau đó đầy biến động. Trước các vấn đề diễn ra dồn dập, chọn vấn đề nào để viết bài bình luận, viết sao để đúng chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, đáp ứng được nhu cầu thông tin của toàn quân, toàn dân đòi hỏi người viết phải nắm chắc thông tin, có bản lĩnh chính trị vững vàng. Sau khi tổ thống nhất nội dung, người chấp bút thường là nhà báo Nghiêm Túc. Bản thảo được trao tay cho từng người với yêu cầu phát huy dân chủ, góp ý thẳng thắn, ý nào, đoạn nào cần sửa đổi, bổ sung thì viết vào bản thảo. Khi in ra, bài báo lấy bút danh chung là Chiến Binh, Chiến Thắng. 10 năm (1965-1975) tham gia viết thể loại báo chí khó nhất, đòi hỏi trí tuệ cao, nhiệt tình, tỉnh táo, thận trọng với từng chữ viết đã hình thành nên bút pháp của nhà báo Nghiêm Túc-đúng như tên của ông: Cây bút chính luận sắc sảo, kiên quyết, mạnh mẽ với kẻ thù, trân trọng bộ đội, nhân dân ta, bao dung với kẻ lầm đường, từ ngữ sử dụng chuẩn mực.
|
 |
Nhà báo Nghiêm Túc (hàng đầu) trong một chuyến công tác tại Algeria. Ảnh do gia đình cung cấp
|
Sau ngày đất nước thống nhất, nhà báo Nghiêm Túc nhiều lần đi công tác miền Nam. Lần ông đi Đà Lạt, tôi được đi cùng. Trên đường đi, ông nói: “Mình đi lên đó không phải đi lấy tài liệu viết bài mà để thăm những người họ hàng vào Nam từ năm 1954”. Rồi ông kể, ông đi bộ đội chiến đấu ở nhiều chiến trường, sau Hiệp định Geneva năm 1954, không kịp về quê. Đến khi về nhà thì người làng ông, họ Nghiêm nhà ông, nửa ở miền Bắc, nửa vào miền Nam, sau này nghe tin họ kéo nhau lên Đà Lạt trồng hoa, trồng rau. Tôi đề nghị ông ra thẳng mấy khu vườn của dân làng Nghệ Tĩnh.
Đến nơi, ông hỏi người họ Nghiêm thì có mấy người trẻ đến. Họ không biết ông, hỏi đến cha mẹ, ông bà thì chuyện sôi nổi hẳn. Khi vào các nhà họ Nghiêm, không khí vui vẻ, ấm cúng bao trùm tất cả. Ông Nghiêm Túc ôn tồn hỏi thăm từng người, bày tỏ vui mừng với nhà có niềm vui, chia buồn với nhà gặp chuyện không may. Có người lo sau giải phóng làm ăn khó khăn, ông nói ngắn gọn chính sách của Nhà nước là luôn đứng về người dân, luôn chăm lo cho dân giàu, nước mạnh. Giữa hàng chục con người từng rời bỏ quê hương, tôi thấy phong thái đàng hoàng, ân tình, quan tâm đến đời sống họ hàng, bà con của nhà báo Nghiêm Túc. Hình ảnh nhà báo Nghiêm Túc luôn sống động trong tôi hơn 50 năm nay.
Đầu năm 1980, Đại tá Nghiêm Túc được bổ nhiệm làm Phó tổng biên tập Báo QĐND, rồi được bầu làm Bí thư Đảng ủy Báo QĐND. Công việc của ông mở rộng hơn, từ kế hoạch thông tin, tuyên truyền, tổ chức làm báo, chỉ đạo phát hành, xây dựng, phát triển đội ngũ cộng tác viên, thông tin viên, chuẩn bị đội ngũ phóng viên, biên tập viên kế tiếp. Trong hai năm 1986-1987, là kíp trưởng thuộc Phòng Thư ký tòa soạn, tôi được làm việc trong nhiều phiên trực với nhà báo Nghiêm Túc. Ông vẫn viết bài đều đặn, phần lớn là bình luận và tiểu phẩm. Bài viết trước khi lên trang, ông thường bảo tôi đọc lại, cần bổ sung, sửa đổi thì ghi vào bản thảo. Tôi thực hiện nghiêm túc, không ít lần thêm bớt, đưa ông xem lại và được tán thành.
Năm 1986, trong một phiên trực xuất bản, nhà báo Nghiêm Túc bị một cơn đột quỵ rồi ra đi mãi mãi, để lại niềm thương tiếc vô hạn trong đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên, công nhân viên, chiến sĩ của tòa soạn Báo QĐND.
LÊ LIÊN