Từ mờ sáng, tôi đã nghe tiếng bước chân của các chiến sĩ nện trên nền bê tông đi ra thao trường. Tiếng kim loại va vào nhau lách cách lúc xa, lúc gần rồi mất hẳn. Tôi cũng rời phòng nghỉ và đi theo những bước chân của họ. Chỉ vài giờ nữa, buổi tổng duyệt bắn đạn thật đề mục “Trung đoàn bộ binh tiến công địch đổ bộ đường không” của Trung đoàn 43 thiếu sẽ được triển khai nên cán bộ, chiến sĩ các cơ quan, đơn vị không thể chậm trễ.

Tôi đến bên khẩu đội đại liên do Thượng úy Đặng Văn Đại phụ trách. Đại là Phó đại đội trưởng Đại đội 14 thuộc Sư đoàn. Trong đợt diễn tập bắn đạn thật này, anh là thành viên tổ đạo diễn, có nhiệm vụ hướng dẫn khẩu đội thực hành cơ động, đánh mục tiêu, chi viện hỏa lực, kìm chế, thu hút địch.

Trước giờ G, Thượng úy Đặng Văn Đại kiểm tra vũ khí, trang bị của khẩu đội lần cuối và căn dặn các thành viên khẩu đội nhớ kỹ thời gian, đường và cự ly đội hình cơ động khi tiến công.

leftcenterrightdel
Đột phá vào vị trí địch đổ bộ trong diễn tập. Ảnh: KIM TRỌNG 

Sau khi cho bộ đội nghỉ ngơi, chờ lệnh tiến công, anh Đại trở về vị trí trú ẩn. Lúc này, mặt trời bắt đầu nhô lên phía Đông, vượt lên khỏi đỉnh một ngọn núi, đỏ hồng.

Tôi đi qua đi lại các vị trí của bộ đội và đến bên Đặng Văn Đại. Mồ hôi trên lưng áo dã chiến của anh loang lổ vết trắng mờ giống như Trung sĩ, Khẩu đội trưởng Lý Nhược Nam cùng hai Binh nhất Đỗ Hoàng Việt và Đinh Hữu Toàn ở khẩu đội đại liên thuộc Đại đội 11, Trung đoàn 43 và nhiều cán bộ, chiến sĩ tôi đã gặp.

Thượng úy Đặng Văn Đại trải lòng, khó nhất trong tác chiến đánh địch đổ bộ đường không là nắm thời cơ và giữ hình, tạo thế khi cơ động, tiếp cận mục tiêu. Bởi lúc ấy, đội hình phơi ra giữa thanh thiên bạch nhật, không có vật che đỡ, sự bọc lót yểm trợ cũng hạn chế. Thế nên phải cơ động nhanh để tiếp cận đối phương, chọn được vị trí ẩn nấp thuận lợi để phát huy tối đa hỏa lực, chi viện, kìm chế, tạo thời cơ cho các phân đội khác chiến đấu.

Nội dung của thành viên tổ đạo diễn Đặng Văn Đại chỉ đơn giản là vậy, nhưng trong thực hành diễn tập bắn đạn thật mà tập bài đặt ra thì khó vô cùng. Khó vì phải chạy liên tục hơn 3km trên sườn đồi dốc. Bình thường, nếu chạy đường bằng 3km thì miệng và mũi đã thi nhau thở, đằng này, khi cơ động không chỉ là độ dốc, là những vật cản mà bộ đội còn mang đeo vũ khí, trang bị và sẵn sàng xử lý các tình huống. Đó là câu chuyện của ý chí, của sức khỏe bền bỉ và tinh thần dũng cảm, sự linh hoạt, sáng tạo.

Thấy có tiếng lá cây xào xạc, tôi ngẩng lên đã thấy Đại tá Vũ Quang Tuấn, Phó tham mưu trưởng Sư đoàn ở cạnh từ khi nào. Anh Tuấn sinh năm 1975, quê ở TP Hải Phòng, là Chủ nhiệm Bộ môn Chiến thuật, Học viện Kỹ thuật Quân sự, đi dự nhiệm tại Sư đoàn.

Sáng hôm qua, tôi đã cùng trò chuyện với anh và Đại tá Nguyễn Thành Lụy, Phó sư đoàn trưởng, Tham mưu trưởng Sư đoàn 395, người giữ vai trò rất quan trọng trong tổ chức diễn tập lần này. Tôi có hỏi anh Lụy về các tình huống dự kiến để bộ đội xử lý trong lúc đánh địch đổ bộ đường không tại các điểm cao và các trận địa. Anh ý nhị nói với tôi, đó là bí mật vì nếu lộ ra thì anh không đánh giá được khả năng linh hoạt, sáng tạo của cán bộ, chiến sĩ đơn vị và sẽ không có cơ sở khoa học để rút kinh nghiệm trong huấn luyện năm tới. Anh chỉ khái quát với tôi một số đặc điểm cơ bản về loại hình chiến thuật này. Đó là khi đổ bộ, địch sẽ thực hiện dọn bãi rồi đổ quân từ trực thăng xuống ở nhiều vị trí khác nhau. Chúng sẽ hỗ trợ nhau để chiếm lĩnh vị trí. Do vậy, trong chỉ huy tác chiến, phải tạo ra thế điều địch, buộc địch đánh theo ý định của ta. Đây là một đặc trưng trong nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Tôi từng đọc nhiều chiến lệ, trong đó có trận đánh Ia Đrăng nổi tiếng năm 1965 gắn với tên tuổi của Thượng tướng Nguyễn Hữu An và Trung đoàn 66, Sư đoàn 304 về đánh địch đổ bộ đường không.

Sau khi Bộ tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên (B3) mở Chiến dịch Pleime, đồn Pleime bị ta bao vây, Tiểu đoàn 1 kỵ binh bay của Mỹ đã đổ bộ xuống bãi đáp X-ray để ứng cứu. Vị trí đổ bộ chỉ cách vị trí tập kết của Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 66 khoảng 200m. Tiểu đoàn 9 đã chiến đấu kiên cường, phản kích liên tiếp. Hai mũi xung phong của quân Mỹ đều bị bẻ gãy rồi cụm lại vòng quanh bãi đáp này. Ban đêm, chúng dùng máy bay thả đèn dù, dùng pháo binh bắn chặn xung quanh đề phòng ta tấn công. Ngày hôm sau, Tiểu đoàn 7, Trung đoàn 66 bất ngờ tập kích, đánh giáp lá cà với quân Mỹ. Địch dùng máy bay trợ chiến bằng bom và tên lửa, thả bom napal xuống trận địa.

leftcenterrightdel

Trung tướng Lương Văn Kiểm, Tư lệnh Quân khu 3, Trưởng ban chỉ đạo diễn tập Quân khu động viên các lực lượng sau thực binh bắn đạn thật ngày 21-10-2026. Ảnh: KIM TRỌNG 

Trong trận đánh tại bãi đáp X-ray ấy, quân ta đã mưu trí lừa địch, dụ quân Mỹ vào đúng điểm quyết chiến ta đã chọn; phát huy sở trường đánh gần để làm hạn chế điểm mạnh về hỏa lực, vũ khí hiện đại của Mỹ. Trận Ia Đrăng đã vượt qua khuôn khổ chiến thuật, trở thành trận đánh có tầm cỡ chiến dịch, báo hiệu sự thất bại không thể tránh được của quân đội viễn chinh Mỹ.

Trở lại câu chuyện ở vị trí xuất phát tiến công, tôi thấy Đại tá Vũ Quang Tuấn lấy một cái que rồi dùng mặt đất làm bản đồ và vẽ lên đấy các vòng tròn thể hiện vị trí bãi đổ bộ của đối phương cũng như nơi trú quân của các lực lượng. Rồi anh nói rằng, đánh địch đổ bộ đường không cũng gần giống với tao ngộ chiến, nhưng đặc biệt hơn ở chỗ quân ta bao giờ cũng ở vị trí thấp hơn đối phương. Do vậy, quá trình tác chiến, bộ đội phải nhuần nhuyễn về nguyên tắc chiến thuật và hiệp đồng ăn khớp.

Chiếc que nhỏ trong tay anh di chuyển trên mặt đất, nối các vị trí thành những đường cơ động, những hướng tiến công và các khu vực chi viện hỏa lực. Địch có ưu thế về phương tiện cơ động, hỏa lực mạnh, nhưng nếu ta nắm chắc địa hình, phán đoán đúng ý định và tổ chức lực lượng hợp lý, thế trận vẫn có thể chuyển biến theo hướng có lợi.

Chúng tôi chia tay cán bộ, chiến sĩ trước giờ G và trở về nơi điều hành, tham quan diễn tập. Mặt trời lên cao, nắng vàng trải kín các điểm cao trước nhà điều hành. Ở phía ấy, những vòng tròn màu trắng ở đỉnh các điểm cao cách xa tít tắp mờ ảo trong sóng nắng. Ở trong các vòng tròn đó là những tấm bia to tượng trưng cho những chiếc máy bay địch đang sà xuống. 

Tôi đưa mắt nhìn theo hướng những tấm bia, chợt nghe tiếng Đại tá Nguyễn Thành Lụy trên bộ đàm. Rồi tôi nghe thấy tiếng máy bay tiêm kích từ phía Tây vọng tới. Không lâu sau đã thấy chúng bổ nhào vào cắt bom tại vị trí địch dự kiến đổ bộ. Lúc này, trên màn hình lớn, tôi thấy ở các vị trí hỏa lực phía sau, các khẩu đội pháo binh bắt đầu nhả đạn về phía các điểm cao dự kiến địch đổ bộ đường không. Sau vài phút hỏa lực ngắn, từ phía các trận địa, tôi nghe thấy tiếng súng đại liên, trung liên và AK dội về.

Tôi chợt nghĩ đến những người lính đang ẩn mình trên các sườn đồi kia. Khi tiếng súng vang lên, họ không chỉ cần sức khỏe và lòng dũng cảm mà còn phải biết quan sát, phán đoán, hiệp đồng và hành động chính xác theo ý định của người chỉ huy. Tất cả những điều ấy sẽ được kiểm nghiệm trong ít phút nữa, khi những tấm bia xanh giữa nắng vàng trở thành mục tiêu của loạt đạn thật đầu tiên...

MẠNH THẮNG