Sáng đầu tuần, tôi có mặt tại Viện Y học PK-KQ. Đây được xem là nơi chứa đựng các “cửa ải” vô cùng khắt khe đối với các ứng viên tham gia khám tuyển phi công quân sự đã lọt qua vòng 1, khám tuyển ở các địa phương.
Thượng tá, bác sĩ chuyên khoa 2 Trịnh Văn Quyết, Chủ nhiệm khoa Tai Mũi Họng của Viện đã có thâm niên 20 năm tham gia công tác khám tuyển phi công quân sự chia sẻ, lái máy bay quân sự là loại hình lao động đặc biệt. Trong khi bay, ngoài phải tập trung chú ý cao, khối lượng công việc lớn rất dễ gây ra trạng thái căng thẳng thần kinh-tâm lý, nhất là những chuyến bay trong điều kiện khí tượng phức tạp, bay đêm, khi thực hiện nhiệm vụ đặc biệt..., phi công còn phải làm việc trong môi trường chịu rất nhiều yếu tố tác động tiêu cực, ảnh hưởng tới sức khỏe, như tiếng ồn, rung xóc, thiếu ô xy, quá tải, sự thay đổi về áp suất đột ngột... Vì vậy, đòi hỏi phi công phải có sức khỏe tốt, dẻo dai, khả năng phản ứng nhanh nhạy và linh hoạt trong mọi tình huống. Do vậy, công tác khám tuyển phi công quân sự được ví như “đãi cát tìm vàng”.
Tôi từng trò chuyện với một số phi công quân sự và nhận thấy ở họ có chung đặc điểm: Giọng nói thường trầm, ấm, rõ và có độ vang; không ít người hát khá hay. Tôi đem nhận xét ấy hỏi bác sĩ Quyết, liệu đó có phải là một “dấu hiệu” để nhận biết những người có tố chất để đào tạo phi công quân sự? Sau vài giây suy nghĩ, anh Quyết nói rằng, tuy chưa có thống kê khoa học và chính xác về hiện tượng này nhưng tạm xác định được hai lý do cơ bản. Một là, ngay từ khi sơ tuyển, họ phải đạt được tiêu chí nói rõ ràng, mạch lạc, phục vụ cho công tác liên lạc vô tuyến với các thành phần liên quan khi thực hiện nhiệm vụ bay sau này. Thứ hai, khi huấn luyện để trở thành phi công quân sự, họ phải trải qua quá trình rèn luyện thể lực theo quy định của ngành hàng không và các môn thể thao bổ trợ hết sức khắt khe.
Thực chất, đó là quá trình kết hợp giữa điều chỉnh phản xạ, vận động cơ bắp và thở để duy trì sự ổn định của hệ thần kinh. Tôi đùa rằng, nếu có thêm thời gian luyện thanh, biết đâu những "người nhà trời" này lại có thể trở thành ca sĩ.
Tôi từng tiếp xúc, trò chuyện với Đại tá, bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Văn Sơn, Chủ nhiệm khoa Nghiên cứu-Huấn luyện chuyên ngành của Viện và nắm được vài thông tin. Đó là ở vòng khám sơ tuyển, những người chiều cao dưới 1,65m, đã phẫu thuật, ngực lép, có gan bàn chân dày, thuận tay trái, chân vòng kiềng, chân ngắn dưới 75cm hoặc có chiều cao khi ngồi lớn hơn 95cm đều bị loại. Anh cho biết, hiện nay, mặc dù dân số tăng, điều kiện chăm sóc sức khỏe tốt nhưng số người khám tuyển phi công bị loại vẫn khá nhiều. Đơn giản như những người cận thị, loạn thị, có bệnh về mắt, về răng thì đều bị loại.
Trung tá, bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Anh Đức, Khoa Nghiên cứu-Huấn luyện chuyên ngành mời tôi đi khám thử. Anh đưa tôi vào một phòng với nhiều thiết bị và cho tôi ngồi lên ghế điện để kiểm tra tiền đình. Bề ngoài, chiếc ghế này nhang nhác chiếc ghế ở phòng khám răng mà tôi từng ngồi. Điều khác biệt nhất là trên đầu chiếc ghế có hai cái tai hình chữ nhật chìa ra phía trước.
    |
 |
Bài test tâm lý trong vòng khám tuyển phi công quân sự. Ảnh: HÒA BÌNH
|
Tôi thắt dây an toàn và nhắm mắt. Bác sĩ Đức hô: Bắt đầu! Ghế điện xoay.
Bên tai tôi là tiếng rì rì, tít tít đều đều. Trong đầu tôi, những hình ảnh về vách tường màu trắng và các thiết bị chưa thuộc tên cứ thế loang loáng lướt qua rồi mờ nhòe. Vài chục giây sau, chiếc ghế dừng lại. Bác sĩ Đức bảo tôi mở mắt nhìn vào ngón tay trỏ của anh đang giơ ngang tầm mặt tôi. Tập trung toàn bộ nhãn lực, tôi thấy ngón tay ấy lúc to, lúc nhỏ và mờ nhòe.
Bác sĩ Đức cởi khóa dây an toàn cho tôi và đỡ tôi đứng dậy. Anh bảo tôi nhắm mắt, tay đưa ra trước ngực, tiến lên phía trước từ 6 đến 8 bước, rồi lại bảo tôi lùi từ 6 đến 8 bước trên một đường thẳng. Thú thực, lúc ấy tôi phải lấy hết khả năng giữ thăng bằng cho mỗi bước tiến-lùi, nếu không đã ngã ra sàn nhà lúc nào không hay.
Cuối cùng, anh bảo tôi mở mắt và tự xác định xem mình tiến và lùi lệch nhau bao nhiêu. Bác sĩ Đức lại nói với tôi, tiêu chí trong bài kiểm tra này là sau khi ngồi ghế 180 giây và quay với tốc độ 30 vòng/phút, nếu ứng viên bước xuống rồi đi không bị ngã và đi lệch so với đường thẳng 45 độ là đạt yêu cầu... Tuy nhiên, đây là “cửa ải” mà các ứng viên "rụng" nhiều nhất.
Trong thực tế, bác sĩ Đức và đồng đội đã chứng kiến nhiều ứng viên mới ngồi ghế quay được hơn 30 giây đã tái mặt, vã mồ hôi; thậm chí có người nôn ngay tại chỗ hoặc ngã sang một bên. Có ứng viên rời ghế bước xuống đất đi loạng choạng, “xoắn quẩy”, “vắt sổ”, thậm chí đi thành vòng tròn như người say rượu. Số người đi thẳng hoặc lệch so với đường chuẩn rất hãn hữu và họ sẽ tiếp tục nhận được “vé” để có cơ hội thực hiện “giấc mơ bay”.
|
 |
Buồng giảm áp mô phỏng phục vụ khám tuyển phi công quân sự. Ảnh: HÒA BÌNH
|
Sau bài kiểm tra này, các ứng viên phải trải qua những bài test về độ thích ứng sáng-tối bằng cách nhìn vào một bóng đèn sáng cho đồng tử co lại, rồi đèn đột ngột tắt và người kiểm tra đưa ra trước mặt ứng viên một bảng chữ. Nếu sau 60 giây mà ứng viên đọc được dòng chữ ấy chính xác thì mới đạt yêu cầu.
Ở bài kiểm tra độ nhạy màu sắc, ứng viên phải nhìn vào một bảng chữ cái nhỏ li ti có nhiều màu khác nhau để phân biệt chính xác. Nếu mắt tốt mà không phân biệt được chính xác các màu trên đó thì cũng... trượt.
“Cửa ải” khó vượt qua ở vòng 2 là nội dung kiểm tra sức chịu đựng trong môi trường giảm áp. Ứng viên được đưa vào buồng giảm áp mô phỏng điều kiện giảm áp ở độ cao 5.000m. Trong thời lượng 30 phút ở môi trường áp thấp, thiếu oxy, ứng viên sẽ được kiểm tra chức năng khí áp tai, khí áp xoang, độ nhạy của thính giác, thị giác, công năng hô hấp của phổi... Nhiều ứng viên “mắt tinh, tai thính, thở đều” trong điều kiện bình thường, nhưng chỉ mấy phút vào buồng giảm áp là đã “mắt mờ, tai ù, mũi nghẹt”. Nhiều người hốt hoảng, mặt tái. Có người không chịu nổi đã ngất xỉu.
Nếu vượt qua được các “cửa ải” này thì ứng viên sẽ tiếp tục được khám cận lâm sàng và làm các xét nghiệm. Đây là những “cửa ải” vô hình. Các ứng viên phải tiến hành siêu âm, điện tim, điện não và làm các xét nghiệm phân tích máu, nước tiểu... Mỗi ứng viên phải chụp tới 7 phim X-quang để đánh giá. Theo bác sĩ Đức, nhiều người đạt các kết quả thần kinh, tâm lý khá lý tưởng, nhưng khi siêu âm có sỏi thận hoặc chỉ một dấu vết biểu hiệu vôi hóa cột sống rất mờ, có nhân nhỏ trong tuyến giáp... cũng có thể bị loại.
Trong khám tuyển phi công quân sự, có một điều đặc biệt đó là không có sự du di, nâng đỡ để được kết quả tốt. Ở đây, các bác sĩ làm việc dựa trên đánh giá chính xác các số liệu từ kết quả kiểm tra. Thông thường, tiếng nói của các bác sĩ với hội đồng rất có trọng lượng.
Đại tá, bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Như Khoa, Giám đốc Viện Y học PK-KQ chia sẻ với tôi rằng, hiện nay, trong nhiệm vụ khám tuyển phi công quân sự và các nhiệm vụ khác, Viện gặp không ít khó khăn về nguồn nhân lực, cho dù trang bị kỹ thuật và phương tiện phục vụ nhiệm vụ rất hiện đại. Tính ra, một bác sĩ Quân đội sau khi ra trường phải được đào tạo thêm khoảng 5-6 năm và đạt các chứng chỉ thì mới có thể làm tốt công việc khám tuyển. Hằng năm, Viện tổ chức hiệp đồng và đi khám tuyển ở khắp các địa phương trong cả nước. Y sĩ, bác sĩ của Viện được phân chia thành các tổ, nhóm và hoạt động xa nhà, xa đơn vị có khi cả mấy tháng trời...
Thực mục sở thị các công việc ở phòng khám tuyển phi công quân sự, tôi tâm đắc với tinh thần làm việc trách nhiệm, khoa học của các y sĩ, bác sĩ nơi đây. Đó là những công việc mang hàm lượng khoa học chuyên sâu, đòi hỏi cao về tính kỷ luật, lương tâm và đạo đức.
ĐỨC TÂM