"Dục cầm cố túng" chỉ được sử dụng khi người chủ động vẫn kiểm soát được cục diện và việc "thả" chỉ là một bước trong kế hoạch lớn hơn. Nếu để đối phương thoát khỏi sự kiểm soát và phục hồi sức mạnh, đó không còn là mưu kế mà là sai lầm chiến lược.
Tinh thần ấy phù hợp với tư tưởng binh pháp Tôn Tử. Tôn Tử khuyên người cầm quân phải biết điều khiển hành động của đối phương, khiến họ di chuyển theo ý mình. Thắng lợi cao nhất không phải là ép đối phương ngay lập tức, mà là dẫn dắt họ đi vào hoàn cảnh bất lợi do chính họ lựa chọn.
    |
 |
| Tranh minh họa do AI thể hiện. |
Theo "Tam quốc chí", khi Quan Vũ đang tạm ở dưới quyền Tào Tháo do hoàn cảnh chiến tranh, ông luôn bày tỏ rõ lập trường rằng mình chỉ tạm thời nương nhờ và sẽ trở về khi biết tin Lưu Bị còn sống. Sau trận Bạch Mã, Quan Vũ lập công lớn khi chém Nhan Lương, góp phần giải vây cho quân Tào. Dù rất coi trọng tài năng của Quan Vũ, Tào Tháo hiểu rằng không thể giữ ông bằng sự cưỡng ép. Khi Quan Vũ để lại thư từ biệt rồi rời đi tìm Lưu Bị, nhiều tướng xin lập tức truy bắt. Tuy nhiên, Tào Tháo đã ngăn lại và nói rằng Quan Vũ làm như vậy là giữ trọn chữ tín với chủ cũ, không nên đuổi bắt.
Xét trên bề mặt, Tào Tháo đã "thả" một danh tướng về với đối phương. Nhưng trên phương diện chiến lược, ông đạt được nhiều lợi ích. Thứ nhất, việc tôn trọng lời hứa của Quan Vũ giúp Tào Tháo xây dựng hình ảnh một người trọng nghĩa và trọng nhân tài, thu phục thêm nhiều hào kiệt. Thứ hai, ông tránh được việc ép buộc một vị tướng vốn không thực lòng quy phục, điều có thể gây bất ổn trong nội bộ. Thứ ba, quyết định ấy giúp củng cố uy tín chính trị của bản thân Tào Tháo trong bối cảnh các chư hầu đều đang theo dõi cách ông đối xử với người tài.
Dù đây không phải là ví dụ hoàn toàn trùng khít với nội hàm quân sự của "dục cầm cố túng", nhưng phản ánh rõ tư tưởng kiềm chế thay vì cưỡng ép, biết chấp nhận một sự "buông" có tính toán để đạt lợi ích lớn hơn. Chính vì vậy, có thể xem đây là một biểu hiện tiêu biểu của mưu kế này trong lĩnh vực chính trị và dùng người.
"Dục cầm cố túng" vì thế là nghệ thuật của sự kiềm chế. Người có tầm nhìn không nóng vội giành thắng lợi trước mắt mà biết lùi một bước khi cần thiết để mở ra cơ hội lớn hơn. Điều cốt yếu của mưu kế không nằm ở chữ "thả", mà ở khả năng vẫn giữ được quyền chủ động trong toàn bộ quá trình, để khi thời cơ đến, kết quả đã nằm trong tầm tay.
VĂN TUẤN