Trong chiến tranh, "Di thể giá họa" chủ yếu được vận dụng để chuyển hướng sự chú ý, tạo ra một đối tượng chịu áp lực thay cho mình hoặc khiến các thế lực đối địch nghi kỵ lẫn nhau. Điều đó không đồng nghĩa với việc bịa đặt chứng cứ hay vu cáo vô căn cứ. Chính vì vậy, khi nghiên cứu mưu kế này, cần phân biệt rõ giữa nghệ thuật nghi binh trong quân sự với hành vi vu khống-vốn luôn bị pháp luật và đạo đức lên án.
    |
 |
| Phác họa hình ảnh Tào Tháo. Ảnh: 24h.com.vn |
Một sự kiện lịch sử phản ánh khá rõ tư tưởng của mưu kế này là cách Tào Tháo xử lý mâu thuẫn giữa Viên Đàm và Viên Thượng sau khi Viên Thiệu qua đời. Theo "Tam quốc chí" của Trần Thọ, sau thất bại ở Quan Độ và cái chết của Viên Thiệu năm 202, tập đoàn họ Viên nhanh chóng rơi vào khủng hoảng kế vị. Viên Đàm và Viên Thượng đều muốn nắm quyền lãnh đạo, khiến nội bộ liên tục xảy ra xung đột. Nhận thấy đây là cơ hội hiếm có, Tào Tháo không lập tức dốc toàn lực tấn công. Ông chủ động quan sát diễn biến, đồng thời có lúc tiếp xúc với Viên Đàm, tạo cho Viên Thượng cảm giác rằng anh trai mình đang ngả theo Tào Tháo. Mặt khác, việc Tào Tháo nhiều lần thay đổi hướng tiến quân và cách ứng xử khiến cả hai bên nghi ngờ lẫn nhau. Kết quả là thay vì đoàn kết để chống kẻ thù chung, anh em họ Viên ngày càng tập trung đối phó với chính người trong nội bộ.
Điều đáng lưu ý là Tào Tháo không dựng nên một vụ việc giả để đổ tội cho ai, mà khéo léo để những nghi kỵ vốn đã tồn tại tự phát triển. Sự mất lòng tin khiến hai phe tiếp tục giao tranh, làm suy yếu lực lượng của chính mình. Khi cục diện đã chín muồi, Tào Tháo mới mở các chiến dịch quyết định, lần lượt chiếm Nghiệp Thành và bình định toàn bộ miền Bắc.
Từ góc nhìn của binh pháp, đây là biểu hiện của tư tưởng "Di thể giá họa". Đối tượng phải gánh chịu sức ép không còn là Tào Tháo mà là chính các lực lượng trong tập đoàn họ Viên. Họ tự xem nhau là mối đe dọa lớn nhất, trong khi nguy cơ thực sự đến từ bên ngoài. Chính sự chuyển dịch ấy đã làm thay đổi toàn bộ cục diện chiến tranh.
Như vậy, “Di thể giá họa” cho thấy một nghệ thuật của binh pháp: Muốn làm thay đổi cục diện không nhất thiết lúc nào cũng phải trực tiếp đánh vào sức mạnh của đối phương; đôi khi phải tác động vào cách đối phương nhìn nhận cục diện ấy. Đó chính là giá trị cao sâu của mưu kế này.
VĂN TUẤN