Điểm cốt lõi của "kim thiền thoát xác" là rút lui có tổ chức, bảo toàn lực lượng mà không để đối phương kịp phát hiện. Tư tưởng ấy phù hợp với binh pháp Tôn Tử. Trong thiên Hư thực, Tôn Tử nhấn mạnh rằng người giỏi dụng binh phải khiến đối phương không biết đâu là thực, đâu là hư. Khi cần rút quân, điều quan trọng không chỉ là bảo toàn lực lượng mà còn phải khiến đối phương tiếp tục tin rằng quân mình vẫn ở nguyên vị trí.
Theo Tống thư và Tư trị thông giám, trong một chiến dịch chống Bắc Ngụy, quân Tống của Đàn Đạo Tế rơi vào tình thế thiếu lương, không thể tiếp tục giao chiến lâu dài. Nếu rút quân ngay, đối phương có thể phát hiện, tổ chức truy kích và gây tổn thất lớn. Để bảo toàn lực lượng, Đàn Đạo Tế cho quân duy trì doanh trại như bình thường, cờ xí vẫn dựng, bếp lửa vẫn nhóm, hoạt động trong doanh được giữ ổn định nhằm tạo cảm giác quân đội chưa hề chuẩn bị rút lui. Ban đêm, các đơn vị lần lượt rút đi theo kế hoạch. Đồng thời, ông còn cho đong cát vào những bao giống như bao lương, đặt lại trong kho để đối phương tưởng rằng quân Tống vẫn còn đủ hậu cần.
    |
 |
| Ảnh minh họa do AI thực hiện. |
Khi quân Bắc Ngụy phát hiện thì quân chủ lực của Đàn Đạo Tế đã rút xa an toàn. Cuộc truy kích không còn hiệu quả, còn quân Tống bảo toàn được lực lượng để tiếp tục củng cố phòng tuyến. Các bộ chính sử đánh giá đây là một quyết định bình tĩnh, thể hiện khả năng xử trí linh hoạt trong điều kiện bất lợi.
Nhìn từ góc độ binh pháp, đây là một biểu hiện rất rõ của "kim thiền thoát xác". Xác ve chính là doanh trại, cờ xí và những dấu hiệu sinh hoạt vẫn được duy trì. Chúng tạo ra một hình ảnh quen thuộc khiến đối phương tin rằng quân Tống chưa hề rút lui. Trong khi đó, con ve, tức lực lượng chủ yếu đã âm thầm rời khỏi nơi nguy hiểm.
Điều đáng chú ý là Đàn Đạo Tế không rút lui vì sợ hãi hay thất bại, mà vì đánh giá đúng tương quan lực lượng và điều kiện hậu cần. Ông hiểu rằng tiếp tục cố thủ chỉ làm tiêu hao binh sĩ. Việc bảo toàn quân đội lúc ấy chính là điều kiện để tiếp tục chiến đấu trong tương lai. Đây cũng là tinh thần mà Tôn Tử nhiều lần nhấn mạnh: Thắng lợi lâu dài quan trọng hơn một trận đánh mang cảm tính.
"Kim thiền thoát xác" vì thế là bài học về nghệ thuật bảo toàn lực lượng và giữ quyền chủ động. Trong chiến lược, biết tiến là quan trọng, nhưng biết rút lui đúng lúc còn khó hơn. Một cuộc rút lui được tổ chức khéo léo không phải là dấu hiệu của thất bại mà có thể là bước chuẩn bị cần thiết cho những thắng lợi lớn hơn trong tương lai.
VĂN TUẤN