Khi tiếng còi báo động vang lên, một chu kỳ luân chuyển vốn khổng lồ bắt đầu vận hành, biến nỗi sợ hãi về an ninh thành lợi nhuận ròng cho các tập đoàn quân sự và các nhà thầu cung ứng. Cuộc chiến giữa liên minh Mỹ-Israel và Iran đã vô tình tạo ra một "sàn diễn" hoàn hảo để những loại vũ khí đắt đỏ nhất thế giới được phô diễn sức mạnh, đồng thời kích hoạt các hợp đồng mua sắm quân sự với quy mô chưa từng có trong lịch sử.
Đứng đầu trong danh sách những bên hưởng lợi lớn nhất không ai khác ngoài các "đại gia" quốc phòng Mỹ. Lockheed Martin, RTX (trước đây là Raytheon) và Boeing đã ghi nhận những con số doanh thu cao kỷ lục trong năm tài chính vừa qua. Khi Israel kích hoạt hệ thống phòng không đa tầng để đánh chặn các tên lửa đạn đạo tầm xa của Iran, mỗi quả tên lửa đánh chặn được phóng đi là một giao dịch thương mại thành công cho các nhà thầu Mỹ. Hệ thống Arrow-3 và David’s Sling, vốn được phát triển thông qua sự hợp tác tài chính và kỹ thuật giữa Israel và Mỹ, không chỉ bảo vệ các thành phố mà còn bảo vệ đà tăng trưởng của cổ phiếu quốc phòng trên sàn chứng khoán New York, Mỹ. Theo các báo cáo phân tích từ Phố Wall, biên lợi nhuận của các dòng tên lửa phòng không đã tăng vọt lên mức 15-20% nhờ nhu cầu bổ sung kho dự trữ khẩn cấp của cả Lầu Năm Góc lẫn Bộ Quốc phòng Israel. Các hợp đồng mua sắm từ Bộ Quốc phòng Mỹ nhằm bù đắp kho vũ khí đã chuyển sang Trung Đông tạo ra một "đơn hàng gối đầu" kéo dài đến tận thập kỷ sau, bảo đảm việc làm cho hàng trăm nghìn nhân viên tại các bang như Texas hay Arizona, Mỹ.
    |
 |
| Một chiếc UAV Shahed-136 của Iran xuất hiện trên bầu trời tỉnh Kermanshah. Ảnh: Getty Images |
Phía bên kia chiến tuyến, dù chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt quốc tế ngặt nghèo, Iran đã phát triển một hệ sinh thái sản xuất vũ khí nội địa mang tính "kinh tế" hơn nhưng không kém phần lợi nhuận cho các mạng lưới trung gian. Ngành công nghiệp quốc phòng của Tehran không chỉ phục vụ nhu cầu tự thân mà còn trở thành nhà cung cấp drone và tên lửa giá rẻ hàng đầu cho các mạng lưới ủy nhiệm tại khu vực. Việc Iran chuyển giao công nghệ cho các nhóm vũ trang như Houthi hay Hezbollah không chỉ đơn thuần là hỗ trợ ý thức hệ mà còn là một chiến lược "lái súng" tinh vi để thử nghiệm vũ khí trong điều kiện thực chiến. Những dữ liệu thu thập được từ các vụ tấn công bằng drone Shahed-136 và tên lửa Fattah-1 được sử dụng để tinh chỉnh công nghệ, từ đó nâng giá trị của các lô hàng vũ khí trên “thị trường đen” và các kênh xuất khẩu chính ngạch sang các quốc gia đang tìm kiếm giải pháp quốc phòng chi phí thấp.
|
 |
| Các loại vũ khí Mỹ triển khai tấn công Iran trong chiến dịch Epic Fury (Cơn cuồng nộ) và thông tin các công ty sản xuất vũ khí. Ảnh: Al Jazeera |
Sự trỗi dậy của các "Silicon Valley quân sự" cũng là một điểm nhấn đáng chú ý trong chuỗi giá trị này. Không chỉ có những tập đoàn truyền thống, các công ty khởi nghiệp về trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ tự trị (Autonomous Tech) đang kiếm lời từ việc cung cấp các thuật toán nhận diện mục tiêu và phân tích dữ liệu vệ tinh. Tại Mỹ, các công ty như Anduril hay Shield AI đã huy động được hàng tỷ USD từ các quỹ đầu tư mạo hiểm để phát triển các hệ thống đánh chặn bằng sóng siêu cao tần và drone tự sát. Tại Israel, các đơn vị công nghệ quân sự như Elbit Systems đã biến các phần mềm tác chiến thành những mặt hàng xuất khẩu chủ lực, được nhiều quốc gia săn đón sau khi chứng minh được hiệu quả trong việc bóc tách mạng lưới phòng thủ của đối phương. Các startup này thường có tốc độ tăng trưởng phi mã, thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm vốn trước đây chỉ mặn mà với các ứng dụng tiêu dùng hay fintech.
Tuy nhiên, câu hỏi về việc ai là người thực sự "bỏ túi" nhiều nhất vẫn dẫn về các định chế tài chính lớn. Các quỹ đầu tư như BlackRock hay Vanguard, vốn nắm giữ cổ phần chi phối trong hầu hết các tập đoàn quốc phòng hàng đầu, đã nhận được hàng chục tỷ USD cổ tức trong hai năm qua. Chiến tranh và bất ổn đã trở thành một loại tài sản (asset class) có khả năng sinh lời ổn định hơn bất kỳ lĩnh vực dân sự nào. Khi ngân sách quốc gia của các nước bị thâm hụt để chi trả cho các hợp đồng vũ khí, dòng tiền đó chảy vào túi các cổ đông, tạo nên một nghịch lý: Thế giới càng bất ổn, các danh mục đầu tư vào "công cụ giết chóc" lại càng trở nên giá trị. Thực tế, sự gắn kết giữa tổ hợp công nghiệp-quân sự và hệ thống tài chính toàn cầu đã tạo ra một động lực mà tại đó, sự hạ nhiệt của xung đột đôi khi lại được xem là "rủi ro thị trường" đối với các nhà đầu tư lớn.
ĐỒNG NHIÊN