Venezuela giữa “tâm bão”

Venezuela đang trong “tâm bão” cuộc khủng hoảng chính trị và kinh tế trầm trọng. Ngày 30-4 vừa qua, trong một video được quay tại căn cứ không quân Francisco de Miranda, hay còn được gọi là La Carlota, ở trung tâm thủ đô Caracas, thủ lĩnh phe đối lập Juan Guaido bất ngờ lên tiếng kêu gọi “một cuộc nổi dậy của quân đội” nhằm lật đổ Tổng thống Nicolas Maduro. Tuyên bố của ông Juan Guaido đã lập tức “châm ngòi” cho cuộc đụng độ giữa một nhóm binh sĩ và người biểu tình hậu thuẫn thủ lĩnh phe đối lập và binh sĩ chính phủ cũng như người dân ủng hộ Tổng thống Nicolas Maduro. Dù “cuộc đảo chính nhỏ” đã bị “đè bẹp” như tuyên bố không lâu sau đó của Tổng thống Nicolas Maduro, nhưng nó đã khiến cuộc khủng hoảng toàn diện tại Venezuela thêm trầm trọng, đào sâu thêm hố chia rẽ sâu sắc cả trong và ngoài quốc gia Mỹ Latin này.

Đây không phải là cuộc đảo chính đầu tiên trong năm nay ở Venezuela. Trước đó, các hoạt động chống phá hòng lật đổ chính quyền, phá hoại công cuộc cách mạng Bolivar cũng không ngừng gia tăng ở Venezuela. Phe cánh hữu ở Venezuela do tướng quân đội về hưu Oswaldo Valentin Garcia Palomo đứng đầu  đã phát động hàng loạt cuộc biểu tình bạo động với âm mưu lật đổ chính quyền Tổng thống Nicolas Maduro, khiến tình hình xã hội ở quốc gia Nam Mỹ này rơi vào tình trạng bất ổn trong nhiều tháng. Ngày 7-2 vừa qua, Bộ trưởng Thông tin Venezuela Jorge Rodriguez đã công bố những bằng chứng cho thấy tướng Oswaldo Valentin Garcia Palomo, với sự hỗ trợ từ bên ngoài, đã lên kế hoạch lật đổ Tổng thống Maduro. “Ban đầu, âm mưu lật đổ chính quyền dự định tiến hành vào ngày 27-1, sau đó lùi lại sang ngày 31-1 và cuối cùng là ngày 3-2, song, âm mưu này đã bị đập tan”, Bộ trưởng Jorge Rodriguez cho hay.

leftcenterrightdel
Tổng thống Nicolas Maduro, ngày 1-5, cam kết tiến hành đối thoại với phe đối lập nhằm tháo gỡ khủng hoảng hiện nay. Ảnh: humanite.fr

Trong đoạn video mà Bộ trưởng Rodriguez công bố tại buổi họp báo ngày 7-2, Garcia Palomo, đối tượng bị lực lượng tình báo Venezuela bắt giữ cuối tháng 1 vừa qua đã thừa nhận tiến hành âm mưu quân sự chống chính quyền và gây bất ổn xã hội, trong đó nhắm vào các mục tiêu là Phủ tổng thống, căn cứ không quân La Carlota và hệ thống thông tin liên lạc tại thủ đô Caracas.

Ngoài các yếu tố chính trị, lực lượng chống đối chính phủ của Tổng thống Maduro còn tiến hành cuộc chiến kinh tế thông qua các hoạt động như phá hoại các nhà máy và hệ thống phân phối điện, đầu cơ, tích trữ quy mô lớn các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu gây ra tình trạng khan hiếm trên thị trường; tuồn trái phép đồng nội tệ Bolivar với số lượng lớn ra nước ngoài gây khan hiếm tiền mặt ở trong nước hòng làm hỗn loạn thị trường tài chính tiền tệ. Mặc dù cơ quan chức năng Venezuela đã đấu tranh quyết liệt với những âm mưu phá hoại này, song, cuộc chiến kinh tế mà các thế lực thù địch tiến hành đã gây nhiều khó khăn và thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế Venezuela vốn phải hứng chịu nhiều lệnh cấm vận của Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) từ nhiều năm nay.

Cách mạng Bolivar bị đe dọa

Cuộc khủng hoảng xuất phát từ âm mưu chống phá của các thế lực thù địch trong nước cũng như sức ép từ bên ngoài ở Venezuela hiện nay đang là một cuộc “thử lửa” đối với cuộc cách mạng Bolivar xã hội chủ nghĩa do cố Tổng thống Hugo Chavez (1954-2013) khởi xướng.

Kể từ khi giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử năm 1998, dưới ngọn cờ của cuộc cách mạng Bolivar, lấy trọng tâm là các chương trình phúc lợi xã hội, chính phủ của Tổng thống Hugo Chavez đã đầu tư hàng tỷ USD cho các chương trình xã hội. Đời sống của tầng lớp dân nghèo ở Venezuela đã được cải thiện nhờ các chương trình phân phối thực phẩm giá rẻ cũng như thức ăn cho các trường học. Năm 2012, lần đầu tiên, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) thừa nhận thành tích giảm tới 50% người thuộc diện cực nghèo ở Venezuela. Năm 2013, quốc gia này được vinh danh là một trong 15 nước có tiến bộ vượt bậc trong việc giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng. Theo Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), chỉ số phát triển con người của Venezuela đã chuyển từ mức trung bình lên mức cao. Tỷ lệ thất nghiệp ở nước này đã giảm từ 14,5% năm 1999 xuống còn 5,5% trong năm 2014.

Năm 2013, Tổng thống Hugo Chavez qua đời sau thời gian dài chống chọi với căn bệnh ung thư, cuộc cách mạng Bolivar được đương kim Tổng thống Maduro và các thành viên Đảng Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất Venezuela (PSUV) tiếp tục theo đuổi.

Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại, Chính phủ Venezuela đang phải đương đầu với muôn vàn khó khăn. Là một trong 5 thành viên sáng lập Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC), dầu mỏ là mặt hàng xuất khẩu chiến lược của Venezuela, chiếm tới 96% nguồn thu ngoại tệ của nước này. Thế nhưng giá dầu lao dốc từ cuối năm ngoái đã trở thành một thách thức lớn đối với nền kinh tế của quốc gia Nam Mỹ này. Trong năm 2018, Tập đoàn Dầu khí quốc gia Venezuela (PDVSA) nợ hàng chục tỷ USD và mất khả năng thanh toán sau khi lượng dầu của nước này rơi xuống mức thấp nhất trong 70 năm qua vì khủng hoảng kinh tế. Nền kinh tế kém đa dạng, gần như toàn bộ phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ, đã khiến chính phủ nước này rơi vào tình trạng thiếu tiền, không thể cung cấp đủ lương thực và thuốc men cho người dân. Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho biết, lạm phát tại Venezuela năm 2018 đạt khoảng 1 triệu phần trăm. Đây là mức lạm phát kỷ lục mọi thời đại của một quốc gia.

Theo nhận định của tờ Bloomberg, chính sự quản lý nền kinh tế yếu kém và một bộ máy làm việc không hiệu quả đã gây ra cuộc đại khủng hoảng ở Venezuela. Đây chính là nguyên nhân dẫn tới các cuộc biểu tình chống chính phủ thời gian qua, là cơ hội để các lực lượng đối lập lợi dụng nhằm lật đổ chính quyền đương nhiệm, đe dọa cuộc cách mạng Bolivar mà cố Tổng thống Hugo Chavez từng theo đuổi.

Con đường duy nhất là đối thoại mang tính xây dựng

Bất chấp mọi khó khăn, Tổng thống Maduro tuyên bố sẽ không từ bỏ theo đuổi sự nghiệp cách mạng Bolivar và khẳng định sẽ luôn ở bên cạnh nhân dân. Tổng thống Nicolas Maduro cho rằng, can thiệp, đảo chính và đối đầu bạo lực không phải là con đường mà nhân dân Venezuela mong muốn. Ông Maduro khẳng định, con đường duy nhất để khỏa lấp những khác biệt là phải đối thoại dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau. Đó là lý do vì sao ông Maduro đề nghị tiến hành một “ngày đối thoại” vào ngày 4 hoặc 5-5, đồng thời kêu gọi những người ủng hộ đưa ra các đề xuất để “sửa chữa sai lầm” của chính phủ và đối phó với các lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt.

leftcenterrightdel
Cố Tổng thống Hugo Chavez, người trung thành với anh hùng dân tộc Simon Bolivar và cũng là người khởi xướng cuộc cách mạng Bolivar cách đây 20 năm. Ảnh: wordpress.com

Trên thực tế, trong những năm gần đây, chính phủ và phe đối lập ở Venezuela đã từng cùng nhau tham gia hai tiến trình đối thoại, một lần vào năm 2016 và lần thứ hai vào cuối năm 2017. Cả hai tiến trình trên đều thất bại do các bên không tìm được tiếng nói chung trong những bất đồng lớn.

 Do vậy, đối thoại thẳng thắn, chân thành và mang tính xây dựng sẽ tạo điều kiện để các bên thu hẹp bất đồng, từ đó khôi phục nền kinh tế, cải thiện cuộc sống người dân, đưa đất nước Venezuela đi vào ổn định, phát triển, qua đó bảo vệ thành quả cuộc cách mạng Bolivar của cố Tổng thống Hugo Chavez dày công vun đắp.

ANH KIM