Để có thành tựu lớn này, ông Kenso Soai kỹ tính đến mức từng yêu cầu đổi phòng thí nghiệm, bởi cho rằng trong phòng có thể có những hạt bụi trong không khí. Vì trong một số hệ phản ứng hóa học, lượng rất nhỏ chất gây nhiễm cũng có thể làm sai lệch kết quả. Nhìn rộng ra, để giáo dục, nghiên cứu thành công, phải rất chú ý khả năng kiểm soát những yếu tố rất nhỏ. Nhật Bản có nền khoa học tiên tiến nhờ một phần họ triệt để tôn trọng nguyên tắc: Trung thực bắt đầu từ điểm số trong từng bài kiểm tra.
Trong giáo dục phổ thông, điểm số rất quan trọng, giúp trò nhận biết kết quả học tập, giúp thầy đánh giá mức độ trò tiếp thu kiến thức, giúp gia đình theo dõi quá trình tiến bộ của con em. Thế nhưng ở một số nơi, một biểu hiện ban đầu của căn bệnh thành tích trong giáo dục là nạn "nâng điểm". Đầu năm, các điểm số thường là trung thực, nhưng gần cuối năm, việc “hợp thức hóa” điểm càng rõ. Áp lực thi đua, thành tích của lớp, của trường, cùng tâm lý muốn con em có học bạ đẹp, rất có thể dẫn đến tình trạng "nâng điểm".
Một hạt bụi có thể làm sai lệch kết quả cả một quá trình nghiên cứu. Một điểm số sai có thể ảnh hưởng đến nhân cách, tương lai một con người. Điểm số trung thực sẽ kích thích trò cố gắng học, giáo viên cải thiện phương pháp dạy. Nhưng cho điểm sai, nhất là “nâng điểm” thì rất phản giáo dục, bởi có thể đưa trò vào môi trường học đại học không đúng với năng lực, vừa làm khổ người học, vừa gây ảnh hưởng xấu đến xã hội. Từ nhỏ được đưa vào nền nếp đúng đắn, khoa học, văn minh, lớn lên học sinh sẽ trở thành người trung thực, lao động, sáng tạo đúng với sở trường và ngược lại. Một nền giáo dục phát triển luôn dựa trên nền tảng tôn trọng sự thật...
NGUYỄN THANH TÚ