Tôi nhận được thông báo của Nhà xuất bản Tổng hợp TP Hồ Chí Minh về việc chi trả tác quyền sách điện tử (ebook) cho cuốn truyện ký “Mật mã đặc khu”. Rất bất ngờ, bởi trong suy nghĩ của tôi, nguồn thu từ sách điện tử là một thứ gì đó xa xỉ. Hóa ra tác phẩm của mình, tưởng đã khép lại hành trình trên giá sách, vẫn có một đời sống khác, một giá trị khác trong môi trường số...

Một thành phố có thể có những đại lộ hiện đại, những tòa nhà cao tầng, những hệ thống giao thông thông minh... Nhưng chỉ cần một người vượt đèn đỏ, một túi rác bị ném xuống đường, một chiếc xe chắn kín vỉa hè, diện mạo văn minh sẽ bị tổn thương.

Trước ngày khai giảng năm học mới 2026-2027, có hai sự việc liên quan đến ngành giáo dục được dư luận quan tâm.

Trong hình hài nhỏ bé, một nữ sinh THPT vào vai diễn nữ tướng Đào Tam Xuân hiện ra hiên ngang, lẫm liệt với giọng hát âm vang cùng phục trang, đạo cụ và những vũ điệu động tác chuẩn tuồng bội. Chỉ ít phút của phóng sự truyền hình nhưng đem đến cho tôi ấn tượng mạnh về sức sống của tuồng gắn với học đường.

Mấy chục năm trước, tôi là cậu bé sống ở làng quê nghèo khó, với những người nông dân chân lấm tay bùn. Ngày đó, tôi chưa hiểu hết giá trị, ý nghĩa của Ngày Quốc khánh 2-9. Bây giờ, tôi vẫn không thể quên hình ảnh, cứ đến Ngày Quốc khánh 2-9, cha tôi-một đảng viên lão thành trải qua kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ luôn dành thời gian để cắm hoa, thắp hương ở bàn thờ gia tiên và Bác Hồ.

Dân tộc Việt Nam có câu: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc lại câu này để nói về vai trò, sức mạnh của nhân dân.

Đằng sau mỗi di tích là câu chuyện về văn hóa, lịch sử và những giá trị đã được bao thế hệ gìn giữ, trao truyền. Hồn di tích là những giá trị lịch sử, văn hóa, đạo lý và bao lớp ký ức cộng đồng được kết tinh trong hiện vật. Giữ hồn di tích là cách để hôm nay đối thoại với quá khứ. Mỗi pho tượng, mỗi viên gạch cũ, mỗi câu chuyện dân gian... cần được trân trọng, nâng niu để giúp thế hệ sau hiểu hôm qua, cũng là để hiểu chính mình.

Ngày nay, một bức ảnh chưa từng được chụp, một đoạn video clip chưa từng được quay, một giọng nói chưa từng cất lên... lại có thể được trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra với độ “chân thực” đáng kinh ngạc. Công nghệ ngày càng thông minh, đồng nghĩa với việc ranh giới thật-giả càng mong manh hơn bao giờ hết.

Vừa qua, tôi trở lại đèo Đá Đẽo, hang Lèn Hà, ngã ba Đồng Lộc... thuộc hai tỉnh Quảng Trị và Hà Tĩnh. Đây là các địa điểm nổi tiếng trên cung đường của tuyến chi viện huyền thoại xuyên Trường Sơn thời chống Mỹ, cứu nước. Đó cũng là những di tích lịch sử quốc gia, là các "địa chỉ đỏ" ở đất nước ta. Tôi rất xúc động khi được hòa vào dòng người đông đúc, gồm nhiều lứa tuổi, ở các vùng miền đến các di tích lịch sử linh thiêng này.