Bài học từ một hành trình
Ánh nắng cuối thu soi sáng chữ “học” được chạm nổi, tô son trên phiến đá xanh trước sân đền thờ Chu Văn An. Từ sáng sớm, hơn 1.000 học sinh hai khối lớp đầu cấp và cuối cấp THCS của Trường TH và THCS Chu Văn An đã có mặt, đứng trang nghiêm nghe giới thiệu về cuộc đời cương trực, thanh liêm và sự nghiệp dạy học của người được hậu thế tôn vinh là “vạn thế sư biểu”.
Nắng vàng len qua tán cây, soi tỏ gương mặt những cô, cậu học trò. Các em đứng thành từng hàng ngay ngắn, khăn quàng đỏ thắm trên vai áo trắng. Không gian sân đền lắng lại khi thủ nhang nhà đền xướng lời tưởng niệm, tri ân công lao của thầy Chu Văn An. Từng nén hương được thầy và trò thành kính dâng lên, tưởng nhớ người thầy đã trở thành biểu tượng của đạo học Việt Nam.
    |
 |
Thầy, cô giáo và học sinh Trường TH và THCS Chu Văn An thành kính dâng hương tại đền thờ Chu Văn An.
|
Chứng kiến hình ảnh ấy, chúng tôi chợt liên tưởng đến những môn sinh của thầy Chu Văn An năm xưa. Nếu các môn sinh được thầy trực tiếp truyền dạy thì học sinh hôm nay tiếp nhận bài học về đạo học, nhân cách và khí tiết qua di sản thầy để lại, qua những giá trị giáo dục được nhà trường tiếp tục vun đắp. Điều đáng quý là dù hiển vinh tới đâu, các môn sinh vẫn luôn dành cho thầy sự tôn kính. “Đại Việt sử ký toàn thư” ghi lại việc những học trò làm quan lớn trong triều khi đến thăm vẫn giữ lễ, lạy thầy, được thầy tiếp chuyện thì lấy làm vui mừng.
Sau lễ dâng hương, các em dừng lại trước những dòng giới thiệu về thân thế, sự nghiệp thầy Chu Văn An, đọc rành rọt từng chữ để hiểu hơn về nhà giáo học vấn uyên thâm, đạo cao đức trọng. Thầy từng dâng “Thất trảm sớ”, xin chém 7 gian thần; khi không được chấp thuận thì từ quan, về Chí Linh sống, tiếp tục dạy học, viết sách, làm thơ. Nhân cách và khí tiết ấy khiến thầy được hậu thế kính trọng, tôn vinh là Thái Sơn, Bắc Đẩu của làng Nho Việt Nam.
Nhà giáo Vũ Hạnh Nguyên, Hiệu trưởng Trường TH và THCS Chu Văn An chia sẻ, chuyến “về nguồn” đã trở thành hoạt động thường niên của nhà trường. Đây là dịp để thầy và trò tưởng nhớ người thầy mà ngôi trường vinh dự mang tên, đồng thời nhìn lại quá trình học tập, rèn luyện, trưởng thành của các thế hệ học sinh.
Với học sinh khối 6, năm học đầu tiên ở bậc THCS, được đến đền thờ, tìm hiểu về thầy Chu Văn An là cách giáo dục truyền thống gần gũi, giúp các em thêm hiểu và tự hào về mái trường. Với học sinh khối 9, hành trình là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, tự nhắc mình về trách nhiệm học tập, rèn luyện trước khi bước sang một cấp học mới. Theo nhà giáo Vũ Hạnh Nguyên, truyền thống "tôn sư trọng đạo" đang được tiếp nối dưới mái trường TH và THCS Chu Văn An. Qua từng năm học, các em trưởng thành hơn trong ý thức học tập, cách ứng xử, luôn dành cho thầy cô tình cảm yêu quý, kính trọng.
Nêu gương từ những việc hằng ngày
Chúng tôi hỏi nhà giáo Vũ Hạnh Nguyên về việc vận dụng những bài học từ tấm gương thầy Chu Văn An vào hoạt động giáo dục của nhà trường. Cô chia sẻ: “Chúng tôi chú trọng rèn luyện học sinh ngay từ đầu mỗi cấp học. Việc giáo dục được thể hiện trong nền nếp học tập, cách ứng xử và thái độ với những người xung quanh. Giáo dục nghiêm khắc đi cùng tình thương; thầy cô phải làm gương trong lời nói, hành động để học sinh nhìn vào đó học tập, noi theo”.
Noi gương thầy Chu Văn An, nhà trường mong muốn học sinh coi trọng sự học, chủ động tiếp nhận tri thức và biết vận dụng những điều đã học vào cuộc sống. Trong quá trình giáo dục toàn diện, rèn luyện nhân cách, đạo đức và nâng cao kết quả học tập là những yêu cầu gắn bó với nhau, được bồi đắp qua từng bài học, việc làm.
Với cô giáo Nguyễn Ngọc Lan, giáo viên chủ nhiệm lớp 9A1, mỗi lần đưa học trò về dâng hương thầy Chu Văn An đều mang lại những cảm xúc đặc biệt. Cô bày tỏ: “Mỗi lần đưa các thế hệ học trò về đây, tôi đều rất xúc động. Ngoài học vấn uyên thâm, đạo cao đức trọng, thầy Chu Văn An luôn nêu cao tiêu chuẩn đạo đức, sửa mình cho nghiêm ngặt, dạy người cho nhiệt tình. Được cùng các em đứng trước anh linh thầy, tôi mong các em noi theo tấm gương của thầy, luôn nỗ lực học tập, rèn đức, luyện tài để trở thành những người có ích cho đất nước”. Em Cao Minh Khuê, học sinh lớp 9A1 chia sẻ: “Em rất tự hào khi được học tập dưới mái trường mang tên thầy Chu Văn An. Được trở về đền thờ, dâng hương tri ân người thầy vĩ đại của dân tộc, em vô cùng trân trọng. Điều em ấn tượng nhất ở thầy là tấm lòng tận tụy suốt đời vì học trò. Từ tấm gương của thầy, em càng nhận thức rõ trách nhiệm học tập của mình để xứng đáng là học sinh dưới mái trường mang tên thầy, để góp phần tiếp nối đạo học mà thầy để lại”.
Những bài học ngoài sách vở ấy góp phần bồi đắp truyền thống dạy tốt, học tốt của ngôi trường có bề dày hơn 100 năm. Nhà trường đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba năm 1984, hạng Nhì năm 1999, hạng Nhất năm 2004. Nhiều năm liền, trường đạt danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc cấp thành phố, được tặng cờ thi đua của thành phố. Năm học 2022-2023, trường được tặng bằng khen của Thủ tướng Chính phủ; năm học 2023-2024, được tặng cờ thi đua của Chính phủ.
Thầy và trò lần lượt xuống những bậc thang, rời khu đền. Trên gương mặt các em ánh lên niềm vui, sự phấn khởi sau hành trình tìm hiểu, tri ân người thầy mà mái trường mang tên. Năm học 2026-2027, năm học đầu tiên thực hiện mô hình liên cấp TH và THCS, nhà trường có thêm những nhiệm vụ và kỳ vọng mới. Để hiện thực hóa những mục tiêu ấy, bài học về tinh thần học tập suốt đời, đạo đức, nhân cách và truyền thống "tôn sư trọng đạo" cần được thầy và trò tiếp tục thể hiện bằng những việc làm cụ thể. Từ sự nêu gương của thầy cô đến ý thức học tập, ứng xử hằng ngày của học sinh, nét đẹp “Tiên học lễ, hậu học văn” sẽ tiếp tục được vun đắp dưới mái trường mang tên Chu Văn An.
Bài và ảnh: QUẢNG AN