Cấu trúc an ninh phân cực và logic đối trọng
Khác với các chu kỳ leo thang mang tính đơn tuyến trước đây, cấu trúc an ninh hiện nay tại khu vực đang chịu sự chi phối mạnh mẽ từ sự tái định hình các khối liên minh chiến lược. Trục hợp tác an ninh giữa Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản duy trì học thuyết “hòa bình thông qua sức mạnh”, với trọng tâm là năng lực răn đe mở rộng, việc chia sẻ dữ liệu cảnh báo sớm theo thời gian thực và các cuộc diễn tập đa lĩnh vực. Mục tiêu chiến lược của khối liên kết này là thiết lập một thế trận phòng thủ vững chắc trước tốc độ hiện đại hóa kho vũ khí của Triều Tiên. Ngược lại, Bình Nhưỡng kiên định củng cố quyền tự chủ chiến lược thông qua việc đẩy mạnh hợp tác toàn diện quân sự-quốc phòng với các cường quốc lục địa. Sự dịch chuyển song song này tạo nên thế bế tắc chiến lược kéo dài, nơi biên độ an toàn giữa các bên ngày càng bị thu hẹp và nguy cơ tính toán sai lầm ngoài ý muốn luôn hiện hữu.
Tuy nhiên, đằng sau những tuyên bố cứng rắn hay các cuộc phô diễn năng lực răn đe, nhu cầu thiết lập “hàng rào an toàn” để ngăn chặn nguy cơ khủng hoảng vượt tầm kiểm soát vẫn luôn là ưu tiên ngầm định của các nước. Động thái thúc đẩy chính sách “chung sống hòa bình” và khôi phục lòng tin của chính quyền Seoul thời gian qua là minh chứng cho việc chuyển hướng sang ngoại giao thực dụng. Mở ra cánh cửa đối thoại vô điều kiện, dù chưa thể lập tức đảo ngược tình thế, lại đóng vai trò như một cơ chế thăm dò nhằm duy trì các kênh liên lạc tối thiểu. Khả năng các bên tính toán lại quy mô hiện diện quân sự để mở đường cho các cuộc thương lượng phản ánh một thực tế: Răn đe quân sự và trừng phạt kinh tế đơn thuần không thể là chiếc chìa khóa vạn năng cho bài toán trên bán đảo này.
Toan tính địa kinh tế
Thế cờ địa chính trị Đông Bắc Á còn đan xen chặt chẽ với bài toán cân bằng chiến lược của các nước lớn xung quanh. Bắc Kinh duy trì mục tiêu bảo đảm vùng đệm an ninh ổn định tại sườn Đông Bắc và kiểm soát nguy cơ khủng hoảng bùng phát, trong khi Seoul và Tokyo cũng chủ động duy trì các kênh đối thoại kinh tế và ngoại giao linh hoạt với Trung Quốc để quản trị rủi ro khu vực.
Tác động địa chính trị của bán đảo Triều Tiên không chỉ giới hạn trong phạm vi an ninh thuần túy mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến huyết mạch kinh tế của toàn cầu. Đông Bắc Á hiện là trung tâm chế tạo công nghệ cao, chuỗi cung ứng bán dẫn và là nơi hội tụ các tuyến vận tải biển nhộn nhịp bậc nhất thế giới. Bất kỳ sự gia tăng rủi ro nào tại vùng biển Hoàng Hải hay biển Nhật Bản đều có thể tác động tức thì lên phí bảo hiểm hàng hải, làm đứt gãy luồng luân chuyển vật tư bán dẫn và năng lượng. Nhận thức rõ ràng về cái giá kinh tế của sự phân mảnh, các quốc gia trong khu vực, dù thuộc các khối chiến lược đối nghịch đều phải áp dụng cách tiếp cận thận trọng: Duy trì các lằn ranh đỏ về mặt an ninh nhưng tìm cách “giảm thiểu rủi ro” thay vì đẩy nhanh quá trình “tách rời hoàn toàn” trong các lĩnh vực hợp tác kinh tế thiết yếu.
Hướng tới cơ chế “cùng tồn tại có kiểm soát”
Trong tương lai ngắn hạn, một thỏa thuận mang tính đột phá trên bán đảo Triều Tiên là kịch bản rất khó xảy ra do khoảng cách bất tín nhiệm sâu sắc tích tụ qua nhiều thập kỷ. Mặc dù vậy, một tiến trình “cùng tồn tại có kiểm soát” hoàn toàn nằm trong tầm tay nếu các bên tập trung vào việc quản trị khủng hoảng thay vì ép buộc đối phương phải nhượng bộ tuyệt đối. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc thiết lập các biện pháp xây dựng lòng tin mang tính kỹ thuật, như khôi phục đường dây nóng an ninh, thống nhất quy tắc ứng xử trên biển và trên không để tránh va chạm ngoài ý muốn, là bước đi cấp thiết đầu tiên.
Bên cạnh đó, việc duy trì sự vận hành ổn định của các khuôn khổ hợp tác kinh tế-thương mại đa phương sẽ giúp giữ vững các mối liên kết thực chất giữa các xã hội. Sự ổn định lâu dài cũng đòi hỏi một cơ chế ngoại giao đa tầng, nơi các cuộc đối thoại kênh 1.5 và kênh 2 giữa các viện nghiên cứu, chuyên gia chính sách được duy trì thường xuyên nhằm phân tích rủi ro và giảm hiểu lầm chiến lược.
Các biến động tại bán đảo Triều Tiên đều phản ánh rõ nét sự chuyển giao trật tự quyền lực thế giới. Trong một thế giới đa cực đầy biến động, giải pháp cho vấn đề Đông Bắc Á không nằm ở việc một bên áp đặt hoàn toàn ý chí chiến lược lên bên còn lại, mà phụ thuộc vào năng lực của các chủ thể trong việc kiềm chế tham vọng cực đoan, tôn trọng mối quan tâm an ninh chính đáng của nhau và kiên trì theo đuổi con đường đối thoại thực chất. Chỉ khi các bên tìm được điểm giao thoa giữa răn đe tự vệ và thiện chí ngoại giao, cánh cửa dẫn tới sự ổn định bền vững tại Đông Bắc Á mới thực sự mở rộng.
AN THÁI