Mấy chục năm trước, tôi là cậu bé sống ở làng quê nghèo khó, với những người nông dân chân lấm tay bùn. Ngày đó, tôi chưa hiểu hết giá trị, ý nghĩa của Ngày Quốc khánh 2-9. Bây giờ, tôi vẫn không thể quên hình ảnh, cứ đến Ngày Quốc khánh 2-9, cha tôi-một đảng viên lão thành trải qua kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ luôn dành thời gian để cắm hoa, thắp hương ở bàn thờ gia tiên và Bác Hồ.

Dân tộc Việt Nam có câu: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc lại câu này để nói về vai trò, sức mạnh của nhân dân.

Đằng sau mỗi di tích là câu chuyện về văn hóa, lịch sử và những giá trị đã được bao thế hệ gìn giữ, trao truyền. Hồn di tích là những giá trị lịch sử, văn hóa, đạo lý và bao lớp ký ức cộng đồng được kết tinh trong hiện vật. Giữ hồn di tích là cách để hôm nay đối thoại với quá khứ. Mỗi pho tượng, mỗi viên gạch cũ, mỗi câu chuyện dân gian... cần được trân trọng, nâng niu để giúp thế hệ sau hiểu hôm qua, cũng là để hiểu chính mình.

Ngày nay, một bức ảnh chưa từng được chụp, một đoạn video clip chưa từng được quay, một giọng nói chưa từng cất lên... lại có thể được trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra với độ “chân thực” đáng kinh ngạc. Công nghệ ngày càng thông minh, đồng nghĩa với việc ranh giới thật-giả càng mong manh hơn bao giờ hết.

Vừa qua, tôi trở lại đèo Đá Đẽo, hang Lèn Hà, ngã ba Đồng Lộc... thuộc hai tỉnh Quảng Trị và Hà Tĩnh. Đây là các địa điểm nổi tiếng trên cung đường của tuyến chi viện huyền thoại xuyên Trường Sơn thời chống Mỹ, cứu nước. Đó cũng là những di tích lịch sử quốc gia, là các "địa chỉ đỏ" ở đất nước ta. Tôi rất xúc động khi được hòa vào dòng người đông đúc, gồm nhiều lứa tuổi, ở các vùng miền đến các di tích lịch sử linh thiêng này.

“Anh đi đánh thắng trận này rồi anh về cưới em”-Đó là lời hẹn ước của anh chiến sĩ Huỳnh Văn Quên trong ngày chia tay cô Nguyễn Thị Lệ đầu năm 1968, trước giờ ra trận tiến công vào Sài Gòn. Lời yêu thương ấy được cô gái năm xưa nay đã 79 tuổi kể lại bên công trường tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh. Lời yêu thương đó đã thổn thức trong bà suốt cuộc đời và hôm nay làm lay động cõi lòng những người đang sống.

Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III (Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội vụ) vừa ra thông báo cho biết: Ngày 17-7-2026, tại Hà Nội, Trung tâm sẽ khai mạc trưng bày giới thiệu hàng nghìn hồ sơ, kỷ vật... của các thế hệ cán bộ tình nguyện “đi Bê” trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trong môi trường số, hành động sao chép rất dễ dàng, chỉ mất vài giây. Nhiều tác phẩm bị sử dụng lại nhưng không xin phép, không ghi nguồn hoặc bị chỉnh sửa rồi công bố như sản phẩm của người khác. Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), việc tạo ra những nội dung phái sinh từ các tác phẩm có sẵn không hề khó khăn.

Kỷ niệm 50 năm ngày thành phố Sài Gòn-Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều hoạt động tri ân, về nguồn được tổ chức tại các địa chỉ đỏ. Trong mạch cảm xúc ấy, có những câu chuyện lặng lẽ nhưng khiến người ta xúc động.