Từ xa, Erbil hiện lên như một con tàu khổng lồ bằng đất vàng nổi trên biển. Tòa thành nằm trên một gò cao khoảng 30m so với mặt đất xung quanh, được hình thành từ nhiều lớp cư trú chồng chất qua hàng thiên niên kỷ. Chính điều này khiến nơi đây không chỉ là một công trình quân sự mà còn là “hóa thạch sống” của lịch sử đô thị Trung Đông.

Các nhà khảo cổ cho rằng khu vực này đã có cư dân sinh sống từ thiên niên kỷ thứ 5 trước Công nguyên. Qua nhiều thời kỳ, Erbil từng nằm dưới quyền kiểm soát của các đế chế hùng mạnh như Assyria, Babylon, Ba Tư, Hy Lạp, La Mã và Ottoman. Mỗi nền văn minh đi qua đều để lại dấu ấn riêng, biến thành cổ này thành giao điểm của nhiều nền văn hóa, tôn giáo và thương mại quan trọng trên Con đường tơ lụa cổ đại.

Trong thời Assyria, Erbil-khi ấy được gọi là Arbela-nổi tiếng là trung tâm thờ nữ thần Ishtar. Thành phố này cũng chứng kiến những biến cố quân sự lớn, trong đó có trận Gaugamela năm 331 trước Công nguyên, khi Alexander Đại đế đánh bại vua Darius III của Ba Tư, mở đường cho sự sụp đổ của Đế chế Achaemenid.

leftcenterrightdel

Thành cổ Erbil. Ảnh: Gulan

Bước qua cổng thành, du khách như đi ngược thời gian. Những con hẻm hẹp lát đá, các ngôi nhà bằng gạch bùn san sát, mái vòm cổ kính và những khoảng sân yên tĩnh tái hiện rõ nét đời sống Trung Đông cổ xưa. Dù nhiều phần đã được trùng tu, Erbil vẫn giữ được cấu trúc truyền thống với 3 khu chính: Khu hành chính, khu dân cư và khu tôn giáo. Đặc biệt, kiến trúc mặt ngoài liên hoàn của các ngôi nhà tạo thành một “bức tường thành” khổng lồ bao quanh gò đất.

Một trong những điểm nổi bật nhất bên trong là Bảo tàng Dệt may Kurd, nơi lưu giữ những tấm thảm, trang phục và hiện vật phản ánh bản sắc lâu đời của người Kurd. Từ đây, du khách không chỉ khám phá lịch sử thành cổ mà còn hiểu thêm về một dân tộc kiên cường giữa giao lộ chính trị phức tạp của Trung Đông.

Năm 2014, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) công nhận Erbil là Di sản thế giới, ghi nhận giá trị nổi bật toàn cầu của địa điểm này. UNESCO đánh giá đây là minh chứng hiếm hoi cho quá trình phát triển liên tục của một khu định cư đô thị từ thời tiền sử đến hiện đại.

Ngày nay, dù từng chịu ảnh hưởng của chiến tranh và bất ổn khu vực, Erbil vẫn là biểu tượng của sức sống, sự bền bỉ và ký ức lịch sử. Công cuộc bảo tồn đang được chính quyền Kurdistan và quốc tế chung tay thực hiện nhằm giữ lại di sản vô giá này cho các thế hệ mai sau.

ĐỨC THÀNH