Trước hết, xét về nghĩa của từng từ, theo “Hán Việt từ điển”, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin năm 2005, trang 330, “hữu” nghĩa là "có"; trang 829, “thủy” là "bắt đầu"; trang 115, “chung” là "cuối cùng-hết-trọn vẹn". Như vậy, “hữu thủy hữu chung” có thể hiểu là có đầu có cuối, làm việc gì cũng trọn vẹn từ khi khởi đầu đến lúc kết thúc. Từ nghĩa đen ấy, câu thành ngữ được dùng để chỉ những con người sống có trách nhiệm, biết theo đuổi đến cùng những việc mình đã nhận, không bỏ dở giữa chừng, không thay đổi thất thường.
Trong đời sống, “hữu thủy hữu chung” thường được dùng với sắc thái khen ngợi. Một người khi đã hứa điều gì thì cố gắng thực hiện đến nơi đến chốn; khi đã bắt tay vào công việc thì kiên trì hoàn thành; khi đã gắn bó với ai đó thì giữ trọn nghĩa tình trước sau-tất cả đều được xem là biểu hiện của “hữu thủy hữu chung”. Đây là một phẩm chất đáng quý, thể hiện sự đáng tin cậy và bản lĩnh của con người.
Đặc biệt, trong các mối quan hệ tình cảm và xã hội, “hữu thủy hữu chung” càng có ý nghĩa quan trọng. Trong tình bạn, đó là sự gắn bó bền lâu, không vì lợi ích nhất thời mà quay lưng với nhau. Trong tình yêu, đó là lòng chung thủy, không thay lòng đổi dạ. Trong công việc, đó là tinh thần trách nhiệm, không bỏ cuộc khi gặp khó khăn. Chính những con người sống “hữu thủy hữu chung” góp phần xây dựng nên những mối quan hệ bền vững, tạo nên niềm tin trong cộng đồng.
Ở một góc nhìn sâu hơn, “hữu thủy hữu chung” không chỉ là sự kiên trì mà còn là thái độ sống có trách nhiệm. Khi bắt đầu một việc, con người cần suy nghĩ kỹ càng, cân nhắc khả năng của bản thân. Khi đã quyết định, cần nỗ lực hết mình để hoàn thành, tránh tình trạng làm việc nửa vời. Điều này giúp mỗi cá nhân rèn luyện được tính kỷ luật, đồng thời nâng cao giá trị bản thân trong mắt người khác.
Tuy vậy, cũng cần hiểu rằng, “hữu thủy hữu chung” không có nghĩa là cố chấp trong mọi hoàn cảnh. Nếu một lựa chọn ban đầu là sai lầm hoặc không còn phù hợp, việc điều chỉnh là cần thiết. Điều quan trọng là phải hành xử có trách nhiệm, rõ ràng, không bỏ ngang một cách vô nguyên tắc. Sự linh hoạt đi cùng với trách nhiệm sẽ giúp con người vừa giữ được chữ “chung”, vừa thích ứng với thực tế.
“Hữu thủy hữu chung” là thành ngữ giàu ý nghĩa, đề cao phẩm chất sống có trách nhiệm, trước sau như một của con người. Đây là chuẩn mực đạo đức truyền thống, là giá trị bền vững trong xã hội hiện đại. Mỗi người nếu biết rèn luyện và giữ gìn phẩm chất này sẽ góp phần xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn, đồng thời khẳng định uy tín, nhân cách của chính mình.
VĂN TUẤN