Tư tưởng ấy tương đồng với binh pháp Tôn Tử. Trong thiên Cửu biến, Tôn Tử nhấn mạnh người cầm quân phải biết tùy cơ ứng biến, không bị ràng buộc bởi những mục tiêu trước mắt. Có lúc phải bỏ một vị trí, một thành trì hoặc một lợi ích nhỏ để đổi lấy ưu thế chiến lược lớn hơn. Giá trị của quyết định không nằm ở điều đã mất, mà ở điều còn giữ được.

Theo "Đại Việt sử ký toàn thư", khi đại quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào Đại Việt với lực lượng đông, triều Trần không lựa chọn cố thủ kinh thành Thăng Long. Sau khi cân nhắc tương quan lực lượng, Vua Trần Nhân Tông, Thái thượng hoàng Trần Thánh Tông cùng Trần Hưng Đạo quyết định rút khỏi kinh thành, bảo toàn chủ lực và tiếp tục tổ chức kháng chiến.

leftcenterrightdel
 Ảnh do AI thực hiện.

Đối với nhiều người, việc rời bỏ kinh đô có thể bị xem là thất bại. Nhưng trên thực tế, đó là một quyết định chiến lược sáng suốt. Nếu cố giữ Thăng Long trong điều kiện bất lợi, quân Trần có nguy cơ bị bao vây và tiêu diệt. Thay vào đó, triều Trần chấp nhận mất tạm thời một trung tâm chính trị để giữ được quân, bảo toàn hệ thống chỉ huy và duy trì khả năng phản công.

Sau khi chiếm được Thăng Long, quân Nguyên không đạt được mục tiêu tiêu diệt chủ lực Đại Việt. Ngược lại, chúng nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu lương thực, phải phân tán lực lượng để kiểm soát địa bàn và bảo vệ tuyến tiếp tế. Trong khi đó, quân Trần liên tục tổ chức tập kích, đánh vào hậu cần và chờ thời cơ phản công.

Đến tháng 5-1285, khi giặc Nguyên đã suy yếu, quân Trần mở các trận phản công quyết định tại Hàm Tử, Chương Dương và sau đó giải phóng Thăng Long. Cuộc kháng chiến của quân dân nhà Trần thắng lợi, buộc Thoát Hoan phải tháo chạy về nước.

Nhìn từ góc độ binh pháp, việc tạm thời từ bỏ kinh thành để bảo toàn lực lượng chính là biểu hiện rõ nét của tư tưởng "Lý đại đào cương". Ở đây, kinh thành Thăng Long là một mục tiêu quan trọng nhưng có thể giành lại, còn quân đội và nền độc lập của quốc gia là giá trị cốt lõi cần phải được giữ bằng mọi giá. Chính sự lựa chọn đúng thứ tự ưu tiên đã tạo điều kiện cho thắng lợi cuối cùng.

Điều cần nhấn mạnh là "Lý đại đào cương" không đồng nghĩa với sự đầu hàng hay chấp nhận thất bại. Ngược lại, đây là mưu kế của người biết tính toán lợi ích lâu dài. Sự hy sinh chỉ có ý nghĩa khi giúp bảo toàn mục tiêu lớn hơn. Nếu hy sinh mà không mang lại lợi ích chiến lược thì đó không còn là mưu lược, mà là tổn thất vô ích. "Lý đại đào cương" vì thế là bài học về nghệ thuật lựa chọn. Trong mọi cuộc cạnh tranh, không phải điều gì cũng có thể giữ lại. Người lãnh đạo bản lĩnh là người biết xác định đâu là giá trị cốt lõi cần bảo vệ và sẵn sàng chấp nhận những mất mát có tính toán để bảo toàn đại cục.

VĂN TUẤN