Phóng viên (PV): Thưa PGS, TS, ông có cảm nhận thế nào khi đọc bài viết “Chuẩn bị và tiến hành thật tốt Đại hội XIII của Đảng, đưa đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng?

PGS, TS Hoàng Minh Sơn: Là một giảng viên, một nhà khoa học, đồng thời là một nhà quản lý giáo dục đại học, tôi rất vui mừng khi được đọc bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, nhất là về yêu cầu thực hiện nhất quán chủ trương khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu và tạo đột phá mạnh mẽ trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Ngày nay, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực khoa học công nghệ trở thành những yếu tố cạnh tranh cốt lõi của mỗi doanh nghiệp, tổ chức, của mỗi địa phương và mỗi quốc gia. Mỗi quốc gia dù lớn hay nhỏ, nếu không chú trọng đầu tư mạnh cho giáo dục và đào tạo, cho phát triển khoa học công nghệ thì sẽ nhanh chóng tụt hậu so với các quốc gia khác. Nước ta là một nước đang phát triển, mình đi sau nên càng phải quan tâm hơn, nhất là khi cơ chế, chính sách còn nhiều rào cản và nguồn lực còn hạn hẹp. Vì vậy, quan điểm chỉ đạo của người lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước có ý nghĩa hết sức quan trọng trước thềm Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII này.

leftcenterrightdel
PGS, TS Hoàng Minh Sơn. Ảnh: KHÁNH HÀ.

PV: Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng, trình độ cao được Đảng ta xác định là giữ vai trò then chốt, tuy nhiên vẫn có tình trạng người học phải đào tạo lại hoặc gặp khá nhiều khó khăn trong cạnh tranh ở môi trường lao động đòi hỏi chất lượng cao. Đâu là “điểm nghẽn” của thực trạng này, thưa ông?

PGS, TS Hoàng Minh Sơn: Trước hết chúng ta cần phải nói rõ, đối với lĩnh vực giáo dục đại học thì người học cần được trang bị những năng lực cốt lõi và kiến thức nền tảng thuộc ngành học để có khả năng thích ứng với những công việc khác nhau, nhất là khi công nghệ và thị trường việc làm thay đổi rất nhanh. Khi vào một vị trí việc làm cụ thể, người tốt nghiệp sẽ cần quá trình học hỏi, thích ứng với công việc, cho nên việc các doanh nghiệp phải đào tạo bổ sung, đào tạo tại chỗ là không thể thiếu được.

Bên cạnh đó, cũng phải nhìn nhận thẳng thắn rằng chất lượng sinh viên tốt nghiệp ở nhiều nơi chưa đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng; nhiều doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp công nghệ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm những ứng viên có kỹ năng làm việc tốt. Hệ thống cơ sở giáo dục đại học nước ta chưa đáp ứng được yêu cầu cả về số lượng và chất lượng sinh viên tốt nghiệp đối với sự phát triển của nền kinh tế-xã hội.

Ba nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng này bao gồm đầu tư cho giáo dục đại học còn rất thấp và dàn trải, cơ chế chính sách cho phát triển giáo dục đại học còn nhiều rào cản và năng lực quản trị của nhiều trường đại học còn yếu, nhưng tựu trung đều xuất phát từ quan niệm và nhận thức chưa đúng đắn của xã hội về lĩnh vực giáo dục đại học. Trong thực tế, giáo dục đại học thường chỉ được nhìn nhận là một ngành cung cấp dịch vụ cho người học như nhiều ngành khác mà chưa thực sự được coi là quốc sách hàng đầu, là một lĩnh vực then chốt và thiết yếu của quốc gia cần chú trọng đầu tư vì lợi ích lâu dài và sống còn của cả xã hội và đất nước.

PV: Theo ông, cần phải giải quyết những bất cập từ chính sách đến thực tiễn phát triển nguồn nhân lực hiện nay như thế nào để đáp ứng yêu cầu của xã hội?

PGS, TS Hoàng Minh Sơn: Muốn giải quyết những bất cập thì trước hết phải chỉ rõ những bất cập đó từ những nghiên cứu dựa trên bằng chứng thực tế và đối sánh quốc tế. Trên cơ sở những quan điểm chỉ đạo của Đảng, chúng ta cần xây dựng một chiến lược phát triển giáo dục đại học xứng tầm cho giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn xa hơn nữa, trong đó tập trung vào 3 trụ cột là tài chính đại học, tự chủ đại học và chuyển đổi số giáo dục đại học. Nhưng điều quan trọng hơn là để triển khai chiến lược thành công phải có quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự chung tay của cả xã hội. Muốn tăng cả quy mô và chất lượng nguồn nhân lực trình độ cao nhất thiết phải tăng nguồn lực đầu tư cho giáo dục đại học từ cả khu vực nhà nước và tư nhân, các chính sách tài chính phải tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh và khuyến khích đầu tư cho giáo dục đại học. Cơ chế tự chủ đại học cần phải được tiếp tục thúc đẩy thông qua từng bước đổi mới đồng bộ thể chế, chính sách quản lý nhà nước và nâng cao năng lực quản trị của các cơ sở giáo dục đại học. Cần tận dụng triệt để những cơ hội, vượt qua những thách thức từ xu thế toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục đại học, sớm tạo lợi thế cạnh tranh trong khu vực.

leftcenterrightdel
Giờ thực hành thí nghiệm Bộ môn Công nghệ y sinh Viện Điện tử Viễn thông, Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: Kim Chi.

PV: Tự chủ đại học được coi là một chính sách đột phá nhằm thúc đẩy các trường đại học phát huy nội lực, tăng cường huy động nguồn lực từ xã hội. Đâu là những khó khăn mà các trường đang gặp phải khi thực hiện điều này?

PGS, TS Hoàng Minh Sơn: Nghị quyết số 77/NQ-CP ngày 24-10-2014 của Chính phủ và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đại học có hiệu lực từ tháng 7-2019 đã tạo một bước ngoặt lớn trong chính sách quản lý giáo dục đại học với trọng tâm là tự chủ đại học. Tuy nhiên hiện nay, quan niệm về tự chủ đại học vẫn còn thiên lệch về yếu tố tài chính. Rất nhiều người vẫn quan niệm về một trường đại học tự chủ đồng nghĩa với việc trường đó có khả năng tự cân đối tài chính và không được cấp ngân sách nhà nước. Như vậy, giáo dục đại học cũng chỉ được coi như một lĩnh vực dịch vụ công thông thường khác, điều này dẫn tới một số chính sách và cơ chế thực thi chính sách gây khó khăn cho các trường đại học tiên phong tự chủ.

Bên cạnh đó, nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan tới quy định về cán bộ, viên chức, về sử dụng tài chính, tài sản và đầu tư công vẫn chưa kịp sửa đổi đồng bộ để phù hợp với chủ trương tăng quyền tự chủ và trách nhiệm cho các cơ sở giáo dục đại học như các nghị quyết của Đảng đã đề ra. Các trường đại học muốn thực hiện cơ chế tự chủ nhưng lại lo bị cắt giảm kinh phí cấp từ ngân sách nhà nước, vừa lo gặp vướng mắc về mặt pháp lý khi thực thi trong khi năng lực quản trị đại học còn hạn chế nên ngoài 23 trường đã thí điểm tự chủ trong giai đoạn trước sẽ khó có thêm trường đại học sẵn sàng triển khai ngay, mà cần một lộ trình chắc chắn, an toàn trong thời gian tới. 

PV: Nhiệm kỳ qua, Ban Chấp hành Đảng bộ Trường ĐHBKHN đã hoàn thành những mục tiêu cơ bản nào trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thưa ông?

PGS, TS Hoàng Minh Sơn: Trong 5 năm qua, Đảng bộ Trường ĐHBKHN đã lãnh đạo thành công quá trình đổi mới mạnh mẽ các hoạt động của trường, đặc biệt trong thực hiện thí điểm cơ chế tự chủ đại học, phát triển đội ngũ cán bộ, nâng cao chất lượng và hiệu quả trong đào tạo cũng như nghiên cứu khoa học. Chúng tôi tự hào là một trường đại học kỹ thuật truyền thống nhưng đã tiên phong đổi mới và xây dựng được một hình mẫu đại học tự chủ thành công và phát triển bền vững.

Trong chiến lược phát triển, trường chủ động không tăng tổng quy mô đào tạo mà chú trọng đầu tư vào tăng cường các điều kiện bảo đảm chất lượng để kiên định giữ vững và nâng cao chất lượng đào tạo. Với số lượng 800 tiến sĩ, chúng tôi có tỷ lệ giảng viên trình độ tiến sĩ đạt hơn 70%, đứng đầu trong các cơ sở giáo dục đại học có quy mô lớn. Các chương trình đào tạo được đổi mới theo hướng hội nhập quốc tế, bám sát những phát triển của công nghệ và gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp, ngày càng thu hút những học sinh giỏi nhất của cả nước về các môn khoa học tự nhiên. Trên quan điểm học tập gắn kết với nghiên cứu, sáng tạo và khởi nghiệp, năng lực của sinh viên tốt nghiệp ngày càng được nâng cao, tỷ lệ sinh viên có việc làm phù hợp ngày càng được cải thiện. Chúng tôi tin rằng với số lượng gần 6.000 cử nhân, kỹ sư, thạc sĩ và tiến sĩ tốt nghiệp hằng năm, chúng tôi đã góp phần cung cấp một nguồn nhân lực trình độ cao, chất lượng cao về kỹ thuật và công nghệ, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

PV: Với những thách thức như hiện nay, Trường ĐHBKHN sẽ có những giải pháp ra sao cho nhiệm kỳ tới, góp phần tạo đột phá mạnh mẽ trong đào tạo nhân lực chất lượng cao cho đất nước, thưa ông?

PGS, TS Hoàng Minh Sơn: Trên cơ sở tổng kết nhiệm kỳ vừa qua và phân tích bối cảnh hiện nay, cũng như xu hướng phát triển trong thời gian tới, Đại hội đại biểu Đảng bộ trường lần thứ XXX đã đề ra 8 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm, dự thảo chương trình hành động gồm 7 chiến lược và chương trình chuyên đề, bám sát các quan điểm, chủ trương và định hướng lớn của Đảng, Nhà nước về lĩnh vực giáo dục đại học. Cùng với tiếp tục triển khai Chiến lược phát triển giai đoạn 2017-2025, chúng tôi đã xây dựng được một hệ thống nhiệm vụ và giải pháp khá đồng bộ, trong đó chúng tôi coi phát triển đội ngũ và tổ chức là giải pháp then chốt. Muốn đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao thì phải có đội ngũ giảng viên giỏi, tổ chức quản trị trường khoa học và hiện đại gắn với chuyển đổi số và chuẩn hóa quốc tế, phát huy tối ưu nội lực và huy động được tối đa nguồn lực từ bên ngoài. Trên cơ sở mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và hợp tác quốc tế, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo trình độ cao với nghiên cứu, sáng tạo và chuyển giao tri thức, chúng tôi sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng và tạo đột phá về quy mô đào tạo trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, tạo một nguồn nhân lực chất lượng cao góp phần dẫn dắt sự phát triển của nền công nghiệp Việt Nam dựa trên nền tảng khoa học-công nghệ trong giai đoạn mới.

Chúng tôi cũng tin tưởng rằng những nỗ lực của Trường ĐHBKHN nói riêng và của cả hệ thống giáo dục đại học nói chung sẽ tạo ra được những thay đổi tích cực để có thể tiếp tục thực hiện tốt hơn sứ mạng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao phục vụ xã hội và đất nước.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!

THU HÀ (thực hiện)