Khi cân bằng chiến lược cần sự chân thành

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh bức tranh địa chính trị toàn cầu rơi vào giai đoạn phân mảnh sâu sắc nhất kể từ sau "Chiến tranh lạnh": Cuộc xung đột cục bộ tại Đông Âu vẫn chưa tìm thấy lối thoát hòa bình bền vững, tình hình Trung Đông liên tục đứng trước nguy cơ tràn bờ, trong khi không gian an ninh tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương chịu sức ép nặng nề từ các toan tính răn đe quân sự và xu hướng khối hóa an ninh. Trong bối cảnh đó, Hương Sơn 2026 không còn đơn thuần là một hội thảo học thuật hay diễn đàn đối thoại thông lệ, mà thực sự chuyển hóa thành một không gian ngoại giao chiến lược, nơi các bên nỗ lực xác lập lại những nguyên tắc chung nhằm ngăn chặn nguy cơ trượt dốc vào các cuộc đối đầu mất kiểm soát.

Quang cảnh khai mạc Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13.  Ảnh: VĂN TRƯỜNG

Ý nghĩa đầu tiên và quan trọng nhất của diễn đàn năm nay nằm ở nỗ lực tái định nghĩa khái niệm "ổn định chiến lược". Nếu như suốt nhiều thập kỷ trước, ổn định chiến lược chủ yếu được hiểu theo nghĩa hẹp là thế cân bằng hạt nhân và răn đe lẫn nhau giữa các siêu cường quân sự, thì Hương Sơn 2026 đã đặt ra một cách tiếp cận toàn diện, đa chiều và mang tính bao trùm hơn. Trong một thế giới tùy thuộc lẫn nhau, sự ổn định không thể được duy trì nếu chỉ dựa vào ưu thế vũ khí hay các liên minh quân sự khép kín mang tính bài trừ. Sự ổn định thực sự phải bắt nguồn từ tính dự đoán được của các chính sách đối ngoại, sự tôn trọng lẫn nhau giữa các chủ thể quốc tế và một cơ chế quản trị an ninh toàn cầu có khả năng thích ứng linh hoạt trước những nguy cơ rạn nứt. "Xây dựng đồng thuận về ổn định" trong chủ đề của diễn đàn chính là một thông điệp rõ ràng nhằm phản ánh nhận thức rằng: Sự bất ổn của một khu vực sẽ nhanh chóng lan tỏa thành cuộc khủng hoảng toàn cầu, và không một quốc gia nào, dù sở hữu tiềm lực hùng hậu đến đâu, có thể đơn độc tự bảo đảm an ninh cho riêng mình.

Một điểm nhấn khác của diễn đàn năm nay là việc tái cấu trúc chương trình nghị sự, tập trung trực diện vào những "điểm nghẽn" an ninh phi truyền thống. Không còn dừng lại ở các phiên thảo luận quen thuộc về biên giới lãnh thổ hay giải trừ quân bị quy ước, Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 dành dung lượng đặc biệt lớn cho quản trị an ninh công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI) trong lĩnh vực quân sự. Sự phát triển như vũ bão của các hệ thống vũ khí tự hành, chiến tranh mạng, công nghệ lượng tử và các mối đe dọa đối với an ninh không gian vũ trụ đang đặt nhân loại trước một "khoảng trống pháp lý" cực kỳ nguy hiểm. Các phiên họp chuyên đề tại Bắc Kinh năm nay đã thảo luận thẳng thắn về tính cấp bách của việc xây dựng một bộ quy tắc ứng xử toàn cầu ràng buộc việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI trong tác chiến. Đây là bước đi tiên phong cần thiết, bởi sự thiếu vắng các chuẩn mực đạo đức và pháp lý chung trong công nghệ quân sự mới hoàn toàn có thể kích hoạt các phản ứng phòng thủ tự động và biến các sự cố ngẫu nhiên thành thảm họa chiến tranh diện rộng. Bên cạnh đó, các vấn đề an ninh chuỗi cung ứng chiến lược, bảo vệ các hạ tầng năng lượng huyết mạch và an ninh sinh học cũng được đặt lên bàn nghị sự như những phần cốt lõi của an ninh quốc tế đương đại.

Sự chuyển dịch của Hương Sơn 2026 còn thể hiện qua cách thức diễn đàn tiếp cận các điểm nóng khu vực, đặc biệt là không gian an ninh hàng hải châu Á-Thái Bình Dương. Tại đây, tinh thần đối thoại dựa trên luật pháp được nhấn mạnh như một mẫu số chung duy nhất để bảo đảm tự do lưu thông hàng hải và ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu. Mọi tranh luận chuyên môn đều quy chiếu về tính cấp thiết của việc tuân thủ các chuẩn mực pháp lý quốc tế đã được thừa nhận rộng rãi, thực thi đầy đủ các cam kết khu vực và thúc đẩy các tiến trình ngoại giao hòa bình, loại trừ các hành vi cưỡng ép hay sử dụng vũ lực.

Trong bức tranh toàn cảnh đa sắc và nhiều toan tính quyền lực ấy, sự tham gia của đoàn đại biểu cấp cao Bộ Quốc phòng Việt Nam do Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng dẫn đầu đã đóng góp một tiếng nói chuẩn mực, bản lĩnh và trung lập tích cực. Với bài phát biểu nhất quán về việc kiên định giải quyết hòa bình mọi tranh chấp, thượng tôn Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, cùng chính sách quốc phòng "4 không" tự chủ, Việt Nam đã phản ánh trung thực nguyện vọng của các quốc gia tầm trung: Khát khao hòa bình, kiên quyết bác bỏ trật tự dựa trên áp đặt cường quyền và kêu gọi các nước lớn thể hiện trách nhiệm tương xứng với tiềm lực.

Khép lại sau 3 ngày làm việc, Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 không mang lại một đáp án hoàn hảo cho mọi cuộc khủng hoảng của thế giới, nhưng nó đã hoàn thành khai mở một bệ phóng tư duy an ninh mới. Ý nghĩa lớn nhất của diễn đàn chính là lời nhắc nhở thực tế: Thời kỳ trật tự thế giới được quyết định đơn phương bởi một nhóm cường quốc tinh hoa đã qua. Một kiến trúc an ninh toàn cầu bền vững trong tương lai chỉ có thể được thiết lập khi quyền lợi chính đáng của mọi quốc gia được tôn trọng, luật pháp quốc tế được thượng tôn không thiên lệch, và các bên có đủ sự chân thành chiến lược để cùng tìm kiếm tiếng nói chung giữa những khác biệt sâu sắc.