Sinh năm 2015, tại phường Trung Sơn Trầm, thị xã Sơn Tây (nay là phường Tùng Thiện), TP Hà Nội, hành trình nuôi dưỡng ước mơ của Phương là chuỗi ngày đầy gian nan.
Mối duyên đến với cờ vua của Phương khá tình cờ. Khi mới 5 tuổi, cậu theo mẹ đi làm bán trú ở Trường Tiểu học Trung Sơn Trầm. Trong lúc đợi mẹ, Phương đứng xem các anh chị lớp 5 chơi cờ vua, rồi được chỉ bảo. Vào lớp 1, Phương được bố tặng một bàn cờ vua bằng nhựa và món quà đó đã khơi mở một tài năng.
    |
 |
Ở tuổi 11, Nguyễn Xuân Phương đạt nhiều thành tích ấn tượng ở môn cờ vua. Ảnh: MỸ ANH
|
Khi dịch Covid-19 bùng phát, môn cờ vua triển khai nhiều giải đấu trực tuyến, Phương được mẹ cho phép tham gia một giải trẻ và bất ngờ giành huy chương đồng. Tháng 4-2022, Phương thi giải miền Bắc và đoạt huy chương bạc cá nhân. Từ đó, cờ vua với Phương không còn là đam mê mà còn là mục tiêu trong tương lai. Tháng 10-2022, Phương được tuyển chọn vào Bộ môn Cờ (Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao Hà Nội). Vui mừng khi cánh cửa đến với thể thao thành tích cao mở ra, nhưng gia đình em lại phải đối mặt với một thách thức khác: Quãng đường di chuyển từ nhà đến địa điểm tập luyện khoảng 50km.
Mẹ của Phương-chị Nguyễn Thị Thơm-hiện làm nhân viên ở Trường Tiểu học Trung Sơn Trầm; trong khi bố của em-anh Nguyễn Xuân Đông-làm nghề tài xế xe tải. Phương là con út trong gia đình có 4 anh chị em, kinh tế chưa mấy dư dả nhưng vì thương con và tin tưởng vào tài năng của con, chị Thơm quyết định trở thành người bạn đồng hành. Nhớ về những ngày đầu cùng con “tầm sư học đạo”, chị Thơm chia sẻ: “Lúc Phương tan học là 16 giờ 30 phút. Hai mẹ con vội vã đón xe buýt số 20A, rồi bắt tiếp xe số 32 để kịp có mặt tại Nhà thi đấu Trịnh Hoài Đức. Có những hôm học cờ về muộn, trời mưa gió, lạnh buốt, xe buýt hết giờ hoạt động, hai mẹ con lặng lẽ đứng ôm nhau trước cổng nhà thi đấu đợi bố chạy xe từ Sơn Tây đến đón”.
Theo chị Thơm, hành trình theo đuổi cờ vua của Phương đầy vất vả. Có những khi mưa to gió lớn, chị nhẹ nhàng nói: “Mệt quá, hay nghỉ một buổi học đi con?”, nhưng câu trả lời của Phương luôn là: “Thôi cố mẹ ạ!”. Niềm đam mê cờ vua của Phương mạnh mẽ đến mức, chỉ cần ngồi vào bàn cờ, em có thể chơi suốt nhiều giờ và quên cả đói, mệt.
Chị Thơm tâm sự, tuy gia đình còn nhiều khó khăn nhưng vì đam mê của con nên cũng cố gắng tằn tiện, tích cóp và may mắn là hành trình của Phương nhận được sự giúp đỡ của các thế hệ cờ vua Hà Nội.
Nhờ được rèn luyện bài bản, tài năng của Phương tiến bộ từng ngày. Năm 2022, em giành huy chương vàng cá nhân và huy chương bạc đồng đội cờ nhanh U.7 tại Giải vô địch cờ vua trẻ quốc gia. Từ đó, thành tích của Phương liên tục nối dài: Huy chương vàng Đông Nam Á, nhiều huy chương quốc gia và châu Á... Mới nhất, tại Giải cờ vua Đại kiện tướng-Kiện tướng quốc tế Hà Nội 2026, trước các kỳ thủ có chuyên môn cao đến từ các nền cờ vua phát triển như Ấn Độ, Hàn Quốc, Ba Lan, Bỉ... Phương đã xuất sắc vô địch bảng kiện tướng FM (Kiện tướng Liên đoàn Cờ vua quốc tế), giành 2 huy chương vàng lứa U.12 nội dung cờ tiêu chuẩn và cờ chớp.
Đánh giá về kỳ thủ Nguyễn Xuân Phương, Đại kiện tướng quốc tế Bùi Vinh cho biết: Đó là một tài năng trẻ triển vọng, giàu đam mê, nghị lực. Nếu tiếp tục được đầu tư bài bản, Phương sẽ còn chinh phục thêm nhiều thành tích ấn tượng.
HOA LƯ