Cơm nước tối xong, mẹ và mấy đứa em tôi đã vào buồng nằm ấm từ lâu. Chỉ còn tôi và bố ngồi bên bếp lửa. Bố tranh thủ cất thêm củi vào góc bếp cho khô hơi ẩm, chờ mai đốt cháy cho nỏ. Tôi vừa nướng mấy khúc sắn vừa khoe với bố, giọng kiêu hãnh của thằng bé 12 tuổi đã lập được chiến công:
- Bố ơi, chiều nay con tát cá ở vũng Đục được một rổ cá đầy. Nhiều rô, trê, diếc... với lại hai con cá chuối nữa.
- Con giỏi lắm. Rét thế này... Chỗ cá ấy để kho tương là nhà mình ăn được mấy bữa rồi.
Tôi mang củ sắn chín thơm ra, rạch lên thân nó vài vết dao, quét tí mỡ lợn vào, cuốn củ sắn vào một tờ giấy, vùi vào tro nóng. Mùi thơm ngầy ngậy hấp dẫn tỏa ra ứa nước miếng. Bỗng có tiếng gõ cửa.
Bố tôi ngạc nhiên :
- Quái lạ! Đêm hôm rồi, lại mưa rét, ai còn gọi cửa vào giờ này?
Bố ra mở cửa. Gió lạnh ùa vào nhà khiến tôi rùng mình. Chao ôi cái rét cắt da cắt thịt của miền núi cực Bắc. Có ba anh bộ đội trẻ măng, ướt sũng, vai khoác súng bước vào. Anh cao nhất và nom già dặn hơn lễ phép:
- Thưa bác! Chúng cháu đi ngang qua đây. Mưa rét quá... Bác có thể cho chúng cháu ngồi sưởi nhờ một lát được không?
Hai anh còn lại gầy và thấp, có lẽ chỉ cao hơn tôi một cái đầu, ý tứ đứng lùi ra thềm nhà. Từ tấm áo mưa màu xanh, nước mưa rỏ long tong xuống đất. Bố tôi vồn vã:
- Vào đi! Vào đi! Bỏ áo mưa ra. Ngồi xuống đây. Khổ! Rét mướt thế này.
Họ ngồi xuống bên bếp lửa. Hơ những bàn tay xám ngắt, nhăn nheo gần ngọn lửa.
- Trung ơi. Con cho thêm củi vào bếp. Cho lửa cháy to lên. Mau!
Anh cao hơn, mặt vuông chữ điền, có một nốt ruồi to ở môi trên xăm xắm cùng tôi thêm củi vào.
- Các cháu chắc chưa ăn gì đúng không? Nom thế kia là biết đói lắm rồi. Bụng dán vào lưng thế kia... -bố tôi hỏi.
Rồi không chờ các anh trả lời, bố lại giục tôi.
- Trung, mang nồi cơm nguội ra đây... Để bố làm cá nấu mời các anh. Cho tí mỡ vào chảo đi con... Nhoáng cái là xong thôi...
- Bác ơi. Chúng cháu có lương khô rồi. Không dám phiền đến gia đình đâu ạ.
- Ối giời. Phiền gì chứ. Bác là bộ đội chống Pháp biết không? Được dân che chở mới lành lặn mà chiến thắng rồi về nhà như này chứ...
Chuyện nở như ngô rang. Kệ ngoài trời mưa to hơn. Gió đập như có bàn tay vô hình muốn vỗ từng hồi vào cánh cửa. Anh Dũng-người có nốt ruồi to, trò chuyện cùng bố. Hai anh còn lại chăm chú đun nước, thỉnh thoảng rụt rè góp chuyện. Lúc hai anh ra vườn hái lá chè tươi vào hãm thấy mấy gốc bạch đàn khô to đùng ở đầu nhà, liền tranh thủ lấy búa bổ giúp, vừa bổ hai anh vừa nói với tôi:
- Cái giống bạch đàn phải bổ tươi. Càng khô càng quánh lại. Thớ gỗ vặn xoắn, khó bổ lắm. Giá có cái nêm anh giải quyết ngon ơ cả bốn gốc bạch đàn to kếch xù này...
Cơm nguội hâm nóng xúc ra vừa đầy ba bát to. Mớ cá có tí mỡ rán qua rồi đun rối với tương, rắc thêm mấy lá hẹ thái nhỏ, thơm nức mũi...
Tôi ngồi sau lưng anh Dũng, say mê ngắm chiếc thắt lưng của anh. Nhìn thích quá đi mất. Tôi mặc quần vải diềm bâu, may rộng dài vừa để phòng lớn ngồng lên, vừa sẵn sàng trao lại cho mấy đứa em đi học sau này. Quần rộng. Chẳng lẽ lúc nào cũng lấy tay giữ? Tôi có sáng kiến là lấy một sợi dây thừng nhỏ, khâu vài mũi vào cạp quần làm thắt lưng. Có mà chạy nhẩy, đá bóng cả ngày quần không tuột?!
Thấy tôi cứ say mê ngắm và lấy tay mân mê thắt lưng của mình, anh Dũng quay lại vừa cười vừa hỏi:
- Em thích lắm à?
- Em thích lắm.
- Sau này lớn lên đi bộ đội em cũng sẽ có một cái như anh. Bây giờ anh chưa cho em được. Tý nữa anh hỏi bố em địa chỉ nhà mình. Về đơn vị anh sẽ gửi quà cho em nhé!
Bố tôi lườm tôi rồi cười to:
- Trung hư nào. Cháu đừng chiều nó thế sinh hư. Muốn thắt lưng thì sau này cố gắng được vào bộ đội sẽ có nhá.
- Bác đừng mắng em. Trung nó thích cũng là chuyện bình thường mà. Hồi bằng tuổi Trung cháu cũng ao ước thế...
Mưa đã tạnh. Gió bớt đập cửa. Bếp lửa càng hồng rực hơn. Ba anh bộ đội cầm tay bố tôi, lưu luyến mãi:
- Chúng cháu cảm ơn bác. Bác và em tốt quá. Cho sưởi lửa lại còn mời chúng cháu ăn cơm cá... Đây sẽ là bữa cơm chúng cháu nhớ mãi.
- Đừng nói thế. Bác cũng từng là bộ đội nên hiểu rất rõ những gian khổ, hy sinh không kể hết của lính tráng. Các cháu hành quân tới đâu, gặp nhân dân thì cũng đều được đón như người thân về thăm nhà thôi. Chân cứng đá mềm nhá. Có về qua đây thì nhớ vào bác chơi. Bác sẽ đãi bữa ra trò.
Họ đi vào màn đêm lạnh giá. Tôi nhìn theo mãi. Bố tôi bỗng ho sù sụ, lấy tay quệt mắt, cười gượng:
- Gớm. Gốc cây gì mà khói lên cay thế?!
Đêm ấy tôi mơ thấy mình thắt chiếc thắt lưng của anh Dũng, đá bóng ở bãi đất trống đầu làng, đám bạn đứng quanh vỗ tay hò hét “thắt lưng đẹp quá!”.
Chờ đợi mấy tháng trời, tôi cứ hy vọng rồi thất vọng về lời hẹn của anh Dũng. Người lớn hứa rồi quên ngay. Chẳng nhớ dai như trẻ con đâu! Tôi đã sắp quên chuyện món quà của anh Dũng thì bất ngờ chiều hôm đó, bác bưu tá đạp xe qua nhà, trao cho bố tôi một gói nhỏ. Bố mở ra, cả nhà reo mừng và mân mê ngắm chiếc thắt lưng mơ ước của tôi. Tôi thầm gọi: Anh Dũng ơi! Bây giờ anh ở đâu?
Tôi bí mật viết thư cảm ơn anh theo địa chỉ số hộp thư ghi ở góc trái bưu phẩm. Ấy là tôi đoán thế. Mấy tháng sau lá thư của tôi được trả lại. Tôi khóc vụng trong bếp. Bố tôi vỗ vai tôi, nói trầm trầm:
- Như thế có thể các anh ấy hết thời gian huấn luyện, vào Nam chiến đấu rồi đấy...
Có chiếc thắt lưng, mỗi khi có dịp dùng, tôi vênh vang như chú dế mèn trong truyện “Dế mèn phiêu lưu ký” của Tô Hoài, cố tình phanh áo khoe thắt lưng. Rồi B-52 rải thảm. Nhà cháy. Người chết. Tôi cất chiếc thắt lưng cẩn thận, hy vọng có ngày anh Dũng cùng hai anh bộ đội đêm nào ngồi quanh bếp lửa với bố con tôi trở lại. Chờ mãi... Chiếc thắt lưng đã tự cũ đi nhưng nỗi mong chờ vẫn nguyên vẹn...
Nhiều năm sau chiến tranh, tôi đã trở thành một giáo viên cấp hai dạy môn Lịch sử. Trong chuyến điền dã năm ấy, tôi có đến nhà một nghệ nhân quan họ. Vừa vào nhà, tôi đã sững sờ rồi nước mắt thầm lặng chảy qua kẽ ngón tay. Trên bàn thờ là tấm ảnh của anh Dũng. Gương mặt, nốt ruồi kia không sai được. Khi tôi kể lại câu chuyện về đêm mưa xa xưa ấy, bà nghệ nhân òa khóc:
- Năm nó gặp cháu là nó tròn 18 tuổi. Dũng hy sinh vào năm 1972, khi chưa đầy 19 tuổi. Nó hát quan họ hay. Nếu còn sống trở về, hẳn Dũng sẽ là một liền anh tài hoa nức tiếng cả vùng...
Tôi xin phép bà rồi thắp nén hương lên bàn thờ anh. Thầm thì với anh nhiều điều bao năm qua tôi muốn nói... Anh Dũng ơi. Anh không chỉ gửi tặng em một chiếc thắt lưng đâu. Có bao điều quý giá ẩn kín sau món quà tưởng chừng giản dị ấy.
Trở về. Tôi biết mình sẽ dạy môn Lịch sử như thế nào cho xứng đáng với anh Dũng, với bao người anh hùng như anh Dũng đã ngã xuống vì đất nước tươi đẹp, hòa bình hôm nay. Ai cũng kêu môn Lịch sử khô khan. Tôi không thấy như thế. Bởi sau mỗi trang lịch sử có máu, nước mắt, chiến công phi thường và cao hơn tất cả là khát vọng hòa bình của bao thế hệ cha ông.
| Câu chuyện bắt đầu từ một đêm đông mưa rét năm 1971, khi 3 người lính ghé vào mái nhà miền núi xin sưởi ấm. Một bữa cơm vội đạm bạc bên bếp lửa, một cuộc gặp gỡ tình cờ và lời hứa với cậu bé 12 tuổi đã trở thành sợi dây nối liền quá khứ với hiện tại, nối những người còn sống với người đã khuất. Với kết cấu hồi tưởng, lối kể dung dị mà giàu sức gợi, tác giả khéo léo sử dụng hình tượng chiếc thắt lưng như một biểu tượng nghệ thuật xuyên suốt, đồng thời tạo điểm rơi cảm xúc bằng tình huống bất ngờ, xúc động ở cuối truyện. Truyện ngắn “Lời hẹn một đêm đông” khắc họa tình quân dân sâu nặng, vẻ đẹp bình dị của người lính và những hy sinh lặng thầm cho hòa bình. (Nhà văn DƯƠNG BÌNH NGUYÊN) |
Truyện ngắn của NGUYỄN ĐỨC HẠNH