Một cá thể trưởng thành chỉ dài khoảng 12-15cm nếu không tính phần đuôi, nặng từ 100 đến 140 gram, tương đương một quả táo cỡ vừa. Chiếc đuôi của chúng lại dài hơn cả cơ thể, đạt khoảng 17-23cm, giúp giữ thăng bằng khi di chuyển trên các cành cây nhỏ. Bộ lông màu nâu vàng pha xám với những vệt đen loang lổ khiến chúng gần như hòa lẫn vào vỏ cây, trở thành bậc thầy ngụy trang giữa khu rừng.

Marmoset pygmy phân bố ở các khu rừng mưa thuộc Brazil, Peru, Ecuador, Colombia và Bolivia. Chúng sống gần các con sông hoặc khu vực có nhiều cây tiết nhựa-nguồn thức ăn quan trọng nhất. Khác với nhiều loài linh trưởng chủ yếu ăn trái cây, loài khỉ tí hon này sử dụng bộ răng cửa sắc nhọn để khoét những lỗ nhỏ trên thân cây, sau đó kiên nhẫn liếm dòng nhựa và mủ cây chảy ra. Ngoài ra, chúng cũng ăn côn trùng, nhện, mật hoa và đôi khi là những loại quả nhỏ để bổ sung dinh dưỡng.

leftcenterrightdel

Khỉ Marmosets pygmy. Ảnh: Environmnet Graffiti 

Điều đáng ngạc nhiên là dù có kích thước vô cùng khiêm tốn, Marmoset pygmy lại là những "vận động viên" cừ khôi. Chúng có thể bật nhảy xa gấp nhiều lần chiều dài cơ thể, bám chắc vào thân cây dựng đứng nhờ những móng vuốt cong đặc biệt thay vì móng tay phẳng như phần lớn các loài linh trưởng khác. Chính đặc điểm này giúp chúng dễ dàng leo trèo trên những cành cây mảnh mà nhiều loài động vật khác không thể tiếp cận.

Marmoset pygmy là loài sống theo bầy nhỏ, thường gồm từ 2 đến 9 cá thể với một cặp sinh sản giữ vai trò trung tâm. Một điều khá đặc biệt trong xã hội của chúng là việc chăm sóc con non không chỉ thuộc về con mẹ. Con đực và các cá thể trưởng thành khác cũng tích cực bế, bảo vệ và chăm sóc con non. Khi đến giờ bú, chúng mới đưa con non trở lại cho mẹ. Hình thức "nuôi con tập thể" này giúp tỷ lệ sống sót của đàn con cao hơn trong môi trường tự nhiên.

Khả năng giao tiếp của loài khỉ tí hon rất phong phú. Các nhà khoa học ghi nhận chúng có hàng chục kiểu âm thanh khác nhau để báo động, gọi đàn, cảnh báo kẻ săn mồi hoặc thể hiện trạng thái cảm xúc. Đặc biệt, nhiều tiếng gọi có tần số rất cao, gần ngưỡng siêu âm, giúp các thành viên trong đàn liên lạc mà ít bị các loài săn mồi phát hiện.

Kẻ thù tự nhiên của Marmoset pygmy bao gồm rắn, chim săn mồi và các loài mèo rừng nhỏ. Khi phát hiện nguy hiểm, cả đàn lập tức đứng bất động, ép sát vào thân cây nhờ màu lông ngụy trang. Nếu mối đe dọa tiến lại gần, chúng sẽ nhanh chóng lao vụt sang những cành cây khác với tốc độ đáng kinh ngạc.

Hiện nay, Marmoset pygmy chưa được xếp vào nhóm có nguy cơ tuyệt chủng cao, nhưng số lượng của chúng đang chịu nhiều sức ép từ nạn phá rừng Amazon và hoạt động buôn bán động vật hoang dã làm thú cưng. Kích thước nhỏ nhắn, đôi mắt to tròn và gương mặt đáng yêu khiến nhiều người muốn nuôi chúng, song thực tế đây là loài động vật hoang dã có nhu cầu sinh học rất đặc biệt. Chúng khó thích nghi với môi trường nuôi nhốt và thường gặp nhiều vấn đề về sức khỏe nếu không được chăm sóc đúng cách.

THANH TUYẾT