Cá ốc pseudoliparis swirei được quan sát ở độ sâu khoảng 7.400m và các nghiên cứu sau đó xác nhận sự hiện diện của chúng ở nhiều vị trí trong vùng nước sâu hơn 6.000m. Điều gây ấn tượng đầu tiên ở loài cá này là cơ thể mềm, trong mờ và gần như không có sắc tố. Qua lớp da trong suốt, có thể nhìn thấy phần cơ và một số cơ quan bên trong. Một đặc điểm đáng chú ý khác là phần đầu và hệ tiêu hóa. Cá có hộp sọ chưa khép kín hoàn toàn, cơ thể mềm dẻo và dạ dày có khả năng giãn lớn. Kết quả nghiên cứu một cá thể cá ốc pseudoliparis swirei từng phát hiện có tới 98 động vật giáp xác nhỏ trong dạ dày. Phát hiện này cho thấy loài cá này là một trong những mắt xích săn mồi quan trọng trong hệ sinh thái vực sâu.
Sống ở độ sâu hàng nghìn mét đồng nghĩa với việc phải đối mặt với áp suất khủng khiếp. Ở những nơi sâu khoảng 8.000m, áp suất có thể lên tới hàng trăm atmosphere. Phần lớn sinh vật trên cạn và nhiều loài sinh vật biển không thể sống được trong điều kiện này. Nhưng cá ốc pseudoliparis swirei đã tiến hóa những đặc điểm sinh học đặc biệt để duy trì hoạt động của các tế bào trong môi trường áp suất cao.
    |
 |
| Ảnh chụp CT cá ốc pseudoliparis swirei. Ảnh: National Geographic |
Những nghiên cứu về bộ gene của cá ốc pseudoliparis swirei đã hé lộ thêm nhiều bí mật. Các nhà khoa học phát hiện những biến đổi liên quan đến cấu trúc màng tế bào, hoạt động của các protein vận chuyển và khả năng ổn định protein. Một số biến đổi gene có thể liên quan tới việc giảm mức độ khoáng hóa của mô xương và sụn. Những thay đổi ấy cho thấy cơ thể loài cá này không đơn giản là “chịu đựng” môi trường khắc nghiệt, mà đã tiến hóa theo hướng phù hợp với chính môi trường đó.
Đáng chú ý, các nghiên cứu mới còn cho thấy cá ốc pseudoliparis swirei không phải là một sinh vật hoàn toàn chậm chạp. Quan sát trực tiếp tại độ sâu gần 7.000m cho thấy, chúng thường bơi với tốc độ khá chậm, khoảng 0,16-0,18m/giây, nhưng có thể tăng tốc trong những khoảng thời gian ngắn. Cách di chuyển tiết kiệm năng lượng có ý nghĩa đặc biệt trong môi trường khan hiếm thức ăn ở vực sâu. Các nhà nghiên cứu cũng ước tính cá ốc pseudoliparis swirei có thể phát hiện mùi thức ăn từ khoảng cách hàng trăm mét trong điều kiện phù hợp.
LAN HƯƠNG