Thông thường, hầu hết sinh vật trên trái đất đều tuân theo quy luật sinh ra, trưởng thành, già đi và chết. Vòng đời ấy dường như là quy luật không thể đảo ngược. Tuy nhiên, loài sứa đặc biệt này lại có khả năng “quay ngược thời gian”. Khi gặp điều kiện bất lợi như bị thương, thiếu thức ăn hay thay đổi môi trường, thay vì chết đi, chúng có thể biến đổi cơ thể và trở về giai đoạn ấu trùng, bắt đầu lại vòng đời của mình.
Cơ chế đặc biệt này diễn ra nhờ một quá trình sinh học gọi là chuyển biệt hóa tế bào. Trong quá trình này, các tế bào đã chuyển hóa của sứa, ví như tế bào cơ hay tế bào thần kinh, có thể quay trở lại trạng thái tế bào gốc, sau đó phát triển thành loại tế bào mới. Quá trình này cho phép cơ thể của chúng tái cấu trúc hoàn toàn và trở về dạng polyp-giai đoạn non trong vòng đời của sứa.
    |
 |
Sứa bất tử sống ở mọi đại dương trên thế giới. Ảnh: Asahi Shimbun
|
Chính khả năng kỳ lạ ấy đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới khoa học. Gần đây, các nhà nghiên cứu đã tiến hành giải mã bộ gene của loài sứa này, nhằm tìm hiểu điều gì trong hệ gene của chúng cho phép quá trình “trẻ hóa sinh học” xảy ra.
Kết quả nghiên cứu cho thấy bộ gene của Turritopsis dohrnii có nhiều biến thể liên quan đến việc sửa chữa ADN, bảo vệ bộ gene và kiểm soát quá trình lão hóa tế bào. Những gene này giúp tế bào giảm thiểu tổn thương di truyền, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự già hóa ở các sinh vật khác. Ngoài ra, các nhà khoa học cũng phát hiện những cơ chế đặc biệt giúp duy trì telomere, phần đầu mút của nhiễm sắc thể vốn thường ngắn dần theo tuổi tác ở con người.
Một phát hiện đáng chú ý khác là hệ gene của loài sứa này có khả năng kiểm soát mạnh mẽ các quá trình tái lập trình tế bào. Điều này cho phép chúng chuyển đổi giữa các trạng thái phát triển khác nhau một cách linh hoạt-điều mà phần lớn sinh vật đa bào không thể thực hiện.
Tuy nhiên, gọi chúng là “bất tử” thực chất chỉ mang ý nghĩa tương đối. Trong môi trường tự nhiên, loài sứa này vẫn có thể chết vì bị cá ăn, mắc bệnh hoặc chịu tác động từ biến đổi môi trường. Dẫu vậy, khả năng tái sinh vòng đời vẫn khiến chúng trở thành một trong những sinh vật có tiềm năng sống lâu nhất từng được biết đến.
Nghiên cứu về loài sứa này mở ra hy vọng việc hiểu rõ cơ chế sinh học của chúng có thể mang lại những gợi ý quan trọng cho lĩnh vực y học và nghiên cứu lão hóa ở con người. Nếu các nhà khoa học có thể giải thích đầy đủ cách thức các tế bào của chúng tái lập trình và tự sửa chữa ADN, điều đó có thể mở ra những hướng nghiên cứu mới trong điều trị bệnh thoái hóa, tái tạo mô và thậm chí kéo dài tuổi thọ.
HƯƠNG THẢO