Tài sản vô giá

Tháng 10-2024, nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Thủ đô (10-10-1954 / 10-10-2024), anh Nguyễn Phan Hải Anh (sinh năm 1995) cùng bạn bè rủ nhau hóa thân thành những chiến sĩ tiến về tiếp quản Thủ đô tại Trưng bày “Ký ức Hà Nội-70 năm”, tái hiện không gian Hà Nội năm 1954 trên phố bích họa Phùng Hưng (Hà Nội). Họ nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của đông đảo người dân. Sau đó, nhóm Đoàn Hồng Hà được thành lập với hơn 10 thành viên, chủ yếu là người trẻ, có chung niềm đam mê sưu tầm và phục dựng những hiện vật lịch sử, do anh Hải Anh làm trưởng nhóm.

Khi thành lập nhóm, bên cạnh việc sưu tầm và phục dựng các hiện vật lịch sử quân sự Việt Nam để lan tỏa tình yêu nước, các thành viên của nhóm còn mong muốn góp phần tuyên truyền tới công chúng trẻ để hạn chế những thông tin sai lệch về lịch sử dân tộc xuất hiện trên một số phương tiện truyền thông và mạng xã hội.

“Chúng tôi từng thấy một số ấn phẩm, tờ rơi tuyên truyền về lịch sử có những sai sót. Dù là chi tiết nhỏ nhưng có thể sẽ làm hỏng giá trị tuyên truyền, gây ra hiểu lầm, sai lệch về lịch sử”, anh Hải Anh bày tỏ.

leftcenterrightdel
Những hiện vật nhóm Đoàn Hồng Hà sưu tầm được. 

Để làm được điều đó, các thành viên trong nhóm dành nhiều thời gian tìm hiểu kỹ lưỡng từng chi tiết lịch sử, từ quân phục, vũ khí đến bối cảnh thời kỳ. Nhưng điều đặc biệt là không ai trong số họ đang theo học hay làm việc trong lĩnh vực này, họ là những bác sĩ, dược sĩ, kỹ sư, sinh viên... 

Bước vào “nghề chơi” cũng lắm công phu này, họ phải bỏ ra nhiều thời gian, công sức và tài chính. Từ năm 2020, Nguyễn Thế Hải Long (sinh năm 2006, hiện là sinh viên ngành công nghệ) đã dốc toàn bộ tiền tiết kiệm để gây dựng bộ sưu tập hơn 800 món kỷ vật. “Gia tài” của Long từng được những nhà sưu tầm định giá lên tới hàng trăm triệu đồng, nhưng Long kiên quyết giữ lại toàn bộ. Hải Long chia sẻ: “Quá trình săn tìm những hiện vật cũng không phải dễ dàng gì. Có khi tôi phải đi xe máy giữa trời mưa vượt mấy trăm cây số lên miền núi, bản làng xa xôi hẻo lánh ở Lai Châu nhưng quay về tay trắng. Thế nhưng lại có những món đồ tới rất duyên như trong một lần quét dọn nhà một cựu chiến binh quá cố, tôi tìm được một chiếc mũ kê pi K94 nằm khuất trong góc nhà”... 

Cũng có lần các thành viên mua phải các hiện vật không phải hiện vật gốc với giá rất cao. Từ đó cũng giúp họ rút ra bài học kinh nghiệm, càng phải trau dồi kiến thức nhiều hơn nữa thông qua việc đọc các tài liệu để đối chiếu, đi thực tế tại các bảo tàng hoặc hỏi ý kiến tư vấn trực tiếp từ các cựu chiến binh. Điều đó giúp họ rất nhiều trong công việc phục dựng các hiện vật sau này. Chẳng hạn như trong việc phục dựng trang phục của bộ đội Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nhóm từng phân vân 4 màu sắc tương tự của mũ ca lô. Để chắc chắn về màu sắc, họ đã tới Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 1 để tra cứu sắc lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các tư liệu liên quan. Hay khi phục dựng đồng phục Công an xung phong Hà Nội thời kỳ toàn quốc kháng chiến, do thiếu tư liệu màu, họ chỉ có thể đối chiếu những bức ảnh đen trắng cùng tư liệu sách vở ghi chép trước khi đi đến kết luận...

leftcenterrightdel
Các kỷ vật đều được thành viên nhóm Đoàn Hồng Hà nâng niu, trân trọng. 

Hiện nay, những hiện vật nhóm Đoàn Hồng Hà sưu tầm được hay phục dựng rất đa dạng, từ quân trang, quân dụng, như: Quần áo, bi đông nước, dao găm do Trung Quốc viện trợ, ống nhòm, la bàn, súng ngắn... cho đến những bộ hồ sơ tình báo đã được giải mật, hay chứng minh thư, thẻ đảng viên. Nếu tính tổng số hiện vật sưu tầm được của tất cả các thành viên có thể lên tới vài nghìn, bởi mỗi người có sở thích sưu tầm các loại hiện vật khác nhau. Mỗi hiện vật họ sưu tầm được đều mang một câu chuyện lịch sử sâu sắc.

Không những sưu tầm, các thành viên còn biết cách sử dụng và có thể giới thiệu rất rõ các câu chuyện liên quan tới mỗi hiện vật. Họ cũng từng mang những hiện vật đó trưng bày tại nhiều nơi, như: Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Hà Nam, hay đặt tại các gian hàng trong dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2-9 (năm 2025); hoặc hỗ trợ trang phục, đạo cụ cho các đoàn làm phim, chụp ảnh kỷ yếu liên quan tới lịch sử.

"Chạm" vào lịch sử

Năm 2024, nhân dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, dược sĩ Phan Anh Dũng (sinh năm 1992, thành viên nhóm Đoàn Hồng Hà) được lên Điện Biên cùng gia đình một người bạn có người thân từng trực tiếp chiến đấu tại đồi Him Lam. Họ mặc quân trang, mang quân dụng phục dựng, đúng như những chiến sĩ Điện Biên, bước đi trên đồi Him Lam.

“Đoàn chúng tôi ai cũng rưng rưng. Được đến tận nơi, khoác trên mình bộ đồ như của cha ông, chúng tôi mới hiểu được phần nào cha ông ta ngày xưa đã đánh trận ra sao, hành quân vất vả như thế nào. Rõ ràng, quân trang, quân dụng của bộ đội ta ngày ấy rất đỗi thô sơ, thua kém rất nhiều so với thực dân Pháp, nhưng tinh thần chiến đấu của cha ông ta lại vô cùng vĩ đại, khiến kẻ thù phải khuất phục. Chúng tôi như thể được chạm vào thực tế lịch sử, sâu sắc hơn rất nhiều so với những trang sử khô khan”, anh Dũng chia sẻ.

leftcenterrightdel
Các thành viên nhóm Đoàn Hồng Hà hóa thân thành những chiến sĩ nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày giải phóng Thủ đô tại phố bích họa Phùng Hưng (Hà Nội). Ảnh do nhân vật cung cấp 

Cảm giác “chạm" vào lịch sử của các thành viên nhóm Đoàn Hồng Hà đẩy lên cao trào hơn khi họ được đối thoại cùng những nhân chứng sống. Năm 2025, trong một lần trưng bày các hiện vật sưu tầm tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, thành viên nhóm mặc trên mình những bộ đồ phục dựng của Quân đội nhân dân Việt Nam qua các thời kỳ để thuyết minh và thu hút được nhiều sự chú ý. Dịp này, anh Dũng hóa thân thành chiến sĩ thuộc Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam, tay cầm mô hình súng chống tăng B40 và B41. Nhiều cựu chiến binh thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước thốt lên: “Ôi, giống hệt tôi ngày xưa!”. Khoảnh khắc đó, khoảng cách thế hệ như được xóa bỏ. Các cựu chiến binh cởi mở kể lại những câu chuyện ở chiến trường năm xưa. Họ còn tự hào dẫn những người trẻ "thực mục sở thị" chiếc xe tăng của địch từng bị ta bắn đang trưng bày tại Bảo tàng.

Nhiều cựu chiến binh khi biết tới nhóm Đoàn Hồng Hà cũng quyết định trao tặng họ kỷ vật vô giá mình còn giữ từ chiến trường, bởi nỗi lo mai này có thể bị thất lạc.

Từ những trải nghiệm thực tế, các thành viên nhóm Đoàn Hồng Hà đúc kết rằng, suốt một thời gian dài, thế hệ trẻ tiếp cận quá khứ chủ yếu qua sách vở. Những dòng chữ trong sách vở đôi khi khó lột tả được trọn vẹn cuộc chiến. Nhưng khi hiện vật được phục dựng cẩn trọng và xuất hiện giữa đời thường, chúng lập tức sống động và thu hút người xem.

Bằng cách lưu giữ, trân trọng những kỷ vật, các bạn trẻ hôm nay đang chung tay lan tỏa lòng tự hào dân tộc một cách tự nhiên, chân thật nhất.

Bài và ảnh: PHẠM XUÂN THỨ