Nhưng “hố vôi cạm bẫy ngọt ngào” ấy khiến ai nấy đều hân hoan, không mảy may ân hận. Nếu có tiếng thở dài vì vắt cạn mồ hôi leo núi, vì dốc cạn túi tiền cho những hành trình thăm thẳm theo tiếng gọi mơ hồ mà da diết nào đó thì cũng là tiếng thở dài với niềm vui là âm hưởng chủ đạo.
Họ đã hạnh phúc, dẫu vắt cạn mồ hôi và dốc cạn túi tiền
Tôi tin thế, vì tôi là người đã nghìn ngày trải nghiệm. Thiên nhiên hoang dã, các loài chim, thú với đa dạng sinh học và các bước tiến hóa cực kỳ bí ẩn cùng tập tính thú vị, đáng yêu đến lạ lùng luôn có sức hút mãnh liệt với mọi điệu hồn, một khi bạn “trót lỡ” dành thời gian cho chúng thật sự.
    |
 |
| Tác giả cùng thổ dân Indonesia trong hành trình tìm chim. |
Một lần, chúng tôi đi khám phá khu vực đảo kỳ bí New Guinea, hòn đảo lớn thứ nhì của Trái Đất, rừng mưa nhiệt đới lớn thứ ba thế giới, trùm lên lãnh thổ hai quốc gia là Cộng hòa Indonesia và Nhà nước Độc lập Papua New Guinea. Chi phí cho mỗi thành viên, tổng cộng chắc hơn 80 triệu đồng cho 7 ngày. Trải qua nhiều chuyến bay “nhảy cóc” giữa các vùng đảo của đất nước vạn đảo-nơi có tổng cộng hơn 17.000 hòn đảo. Đi bộ ngày nọ qua ngày kia, bùn đất bê bết, tối dựng lều ngủ trong mây mù đặc quánh, đôi lúc mây hóa thành mưa lạnh của rừng mưa nhiệt đới. Ăn uống qua quýt, mỗi ngày, ngoài nước uống cầm chừng, mỗi lữ khách rừng mưa được cung cấp một ca nước để đánh răng, rửa mặt. 3 giờ sáng đã dậy đi rình chim thiên đường, những loài mà cả thế giới mênh mông chỉ mỗi vùng Papua này mới có. Oái oăm, chim thiên đường trống chỉ thật sự đẹp khi chúng múa hát gào gọi bạn tình, mà cái “tình củ” của chúng chỉ diễn ra khi trời phải... nhọ mặt người (mờ sáng hoặc sẩm tối). Thế giới có khoảng 45 loài chim thiên đường-đẹp nhất thế giới, thì xứ này chiếm tới 39 loài. Các nhà nhiếp ảnh lừng danh, các nhà “điểu học” (nghiên cứu chim chóc) trác tuyệt của Mỹ, từng gắn bó tới 8 năm (tiêu tốn hàng triệu USD) ở Papua để quay phim, chụp ảnh và viết sách về các loài này. Zeth - người dẫn đường cho tôi dịp này - là gã được nhắc tên cảm ơn trong cuốn sách nổi tiếng "Birds of Paradise" (Chim thiên đường) kể trên, do Tim Laman và cộng sự thực hiện.
Vàng ròng ngành “công nghiệp không khói”: Đi vào hoang dã
Chụp vài con chim nhỏ xíu có cần phải "đốt" cả trăm triệu đồng như vậy không? Tôi từng đặt câu hỏi này nhiều lần và từng gọi giới nhiếp ảnh chim hoang dã quanh tôi là “crazy” (điên rồ), cho đến khi tôi và nhiều người hỉ hả “lọt hố vôi”. Xin thưa, thế giới có cả nền “công nghiệp không khói” là du lịch sinh thái và dẫn người ta đi chụp chim (bird guide), chụp các loài hoang thú. Doanh thu từ ngành này, theo chuyên gia Nguyễn Hoài Bảo, Giám đốc Công ty Wildtour, một trong những người Việt đầu tiên tham gia đưa khách quốc tế về Việt Nam chụp chim hoang dã, trả lời trên báo chí nước ta: Ở Mỹ, có khoảng 45 triệu người đi du lịch xem chim hoang dã mỗi năm và họ chi khoảng 40 tỷ USD cho hoạt động này. Một hành trình chụp chim hoang dã dài ngày ở Việt Nam (dành cho khách nước ngoài) có giá khoảng 4.000-10.000USD, đó là chưa bao gồm vé máy bay.
|
 |
Sả mỏ rộng, loài chim tuyệt đẹp giữa hoang dã Singapore. Ảnh: ĐỖ DOÃN HOÀNG
|
Tôi và bạn bè đã trực tiếp tham gia những hành trình khám phá thiên nhiên để chụp ảnh các loài hoang dã nên không cần dẫn chứng, trích dẫn xa xôi làm gì. Chúng tôi trực tiếp trải nghiệm và cảm nhận. Các “tín đồ hoang dã” đi tới những dãy núi tuyết trên khu vực nóc nhà thế giới, ở Tây Tạng, Bhutan, Ấn Độ; tới với các đảo tuyết ở Nhật Bản. Bạn bè tôi đi Nam Cực, Bắc Cực, chụp chim cánh cụt, hải âu, rồi gấu xám. Mỗi năm, riêng ở Malaysia, chúng tôi đều đặn dự các lễ hội quốc tế về chụp ảnh và quan sát chim hoang dã. Như năm 2025, Việt Nam có hai thành viên tham gia Borneo Bird Festival (mà người viết bài này là một thành viên); năm 2024, họ tổ chức Fraser’s Hill International Bird Race, cách thủ đô Kuala Lumpur (Malaysia) 3 giờ đồng hồ lái xe. Có tới 400 thành viên tham gia, đến từ 14 quốc gia, đủ châu Mỹ, châu Âu, châu Úc... toàn những nước đứng đầu thế giới về “thị phần” quan sát và chụp ảnh chim hoang dã. Lễ hội tôn vinh các loài hoang dã ở Fraser’s Hill trước đó còn vinh dự đón Thái tử Malaysia tới dự, trao giải thưởng cho các cá nhân và đội tuyển xuất sắc nhất.
Để quý vị hình dung vấn đề, tôi đã kết nối phỏng vấn Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Thiên nhiên hoang dã Việt Nam, anh Huỳnh Thanh Danh, người từng đoạt nhiều giải quán quân ở lĩnh vực này. Anh Danh vừa từ đất nước Trung Mỹ Costa Rica trở về. Anh nói về chi phí dễ đến gần 200 triệu đồng (cho một người), với hành trình chụp chim của mình và bạn bè. Những nước như Costa Rica đã làm rất tốt công tác bảo tồn chim, thú. Họ thiết kế dịch vụ đón các nghệ sĩ từ khắp nơi trên thế giới với chất lượng trên cả tuyệt vời. Cuối cùng, các chú chim hoang dã biến thành “con gà đẻ trứng vàng”, đem về vàng ròng, ngoại tệ rất lớn cho họ. Một phần số tiền đó quay lại phục vụ công tác nâng cấp, bảo tồn ở xứ sở của các vườn quốc gia tuyệt bích...
Nhiếp ảnh gia Huỳnh Thanh Danh nói: “Tôi thật sự ấn tượng với cách mà Costa Rica tổ chức dịch vụ dành cho nhiếp ảnh gia thiên nhiên hoang dã. Mọi thứ đều được chuẩn bị rất bài bản, từ phương tiện di chuyển, điểm lưu trú đến các khu vực quan sát chim được thiết kế riêng cho việc sáng tác. Các hide (lều ẩn nấp) chụp chim và lộ trình trong rừng già đều được tối ưu hóa để chúng tôi có thể tiếp cận nhiều loài chim đẹp và quý nhất trong điều kiện ánh sáng đẹp và an toàn nhất”.
“Hạnh phúc không phải là cảm giác tới đích”
Quả thế, cá nhân tôi đã đi nhiều nghìn cây số dọc lãnh thổ Australia, từ Sydney tới thủ đô Canberra, rồi xuôi mãi xuống Melbourne, để cảm xúc chuồi theo thế giới hoang dã thánh thiện. Ở nông thôn nước Nga, từ Moscow tới Saint Petersburg, qua Kaluga, về nước Cộng hòa Tatarstan, vươn mãi ra Vladivostok, vùng Viễn Đông mênh mông tuyết trắng. Tôi vừa đi làm việc, vừa đi tìm chụp các loài chim mải miết. Đôi lúc không biết rằng với tôi, công việc; hấp lực của các lĩnh vực văn hóa, tộc người xứ bạn; rồi tiện thể với thú vui chiêm ngưỡng các loài hoang dã... cái nào sẽ cảm xúc hơn?... Những chuyến đi xuyên châu Âu, đến tận cùng bán đảo Scandinavia với hệ thống vịnh hẹp trứ danh xứ Na Uy; những ngày dọc ngang lục địa Nam Mỹ, từ Peru sang Brazil, tới Paraguay... rồi mảnh đất tận cùng lục địa châu Phi Cape Town, hệ động, thực vật vùng Núi Bàn, Kruger National Park, Johannesburg... đâu đâu chúng tôi cũng bị mê dụ bởi các loài tuyệt sắc với tiến hóa sững sờ.
|
 |
| Khỉ mũi dài (tới 17cm) - loài linh trưởng cực kỳ thú vị. Ảnh: ĐỖ DOÃN HOÀNG |
Ở Việt Nam, từ nóc nhà xứ Đông Dương Fansipan đến các dãy núi vùng Na Ngoi, Kỳ Sơn (Nghệ An); rừng hoang núi thẳm Mù Cang Chải; dọc các "vựa" chim, thú sum vầy ở Cúc Phương (Ninh Bình), Tuyên Hóa (Quảng Trị), Sơn Trà (Đà Nẵng), xuôi tới Mã Đà, Thác Mai (Đồng Nai), ngược lên Di Linh, Bidoup-Núi Bà (Lâm Đồng), sang Yok Đôn (Đắk Lắk), Ngọc Linh (Quảng Ngãi); xuôi mãi vào Hậu Giang (cũ), rồi Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp)-với hàng nghìn con chim “bốc” lên cùng lúc trong một khuôn hình; nhiều loài khiến cả thế giới kiếm tìm bởi nó là đặc hữu của Việt Nam... Có rất nhiều “sân chim”, “vựa thú” dọc đất nước mà chúng tôi đi đến thuộc lòng từng rông núi, tán rừng. Chúng tôi đã dốc tâm sức, lắm lúc đối mặt với hiểm nguy, bằng mọi giá tham gia gìn giữ, bảo vệ, kêu cầu... để chúng không bị mai một, xóa sổ.
“Hạnh phúc không phải là cảm giác tới đích mà là trên từng chặng đường đi”, câu nói của Che Guevara có vẻ rất phù hợp với chúng tôi trong hành trình tìm kiếm các loài hoang dã. Từ chỗ phải lòng, rồi bị/được vẻ đẹp của các phiến lông vũ rực màu kia mê dụ, chúng tôi đã đi “tìm chim như thể tìm em” khắp địa cầu, để rồi (cùng với các bộ ảnh) có được sự hòa đồng, thấu hiểu, “3 cùng” với đồng bào mình ở khắp hang cùng ngõ hẻm Việt Nam, rồi rộng hơn là với cư dân khắp các quốc gia, vùng lãnh thổ khác. Nhiều vấn đề kỳ thú về địa lý, lịch sử, tôn giáo, văn hóa, tộc người cùng ngấm vào, gây nhiều xúc cảm rồi giác ngộ mỗi chúng tôi.
ĐỖ DOÃN HOÀNG