1. Buổi sáng ở BVQY 103 bắt đầu sớm hơn nhịp sống thường ngày của thành phố. Khi trời mới mờ sáng, trước các phòng khám đã có rất đông người bệnh từ nhiều tỉnh, thành phố chờ đến lượt. Dù rất bận rộn với nhiều công việc nhưng PGS, TS Tạ Bá Thắng vẫn bố trí thời gian nhất định để trực tiếp thăm khám, điều trị và tư vấn cho một số bệnh nhân nặng, phức tạp.

Chúng tôi được tham dự một buổi thăm khám bệnh nhân của PGS, TS Tạ Bá Thắng tại Trung tâm Nội hô hấp. Dáng người rắn rỏi, bước nhanh qua dãy hành lang, ông dừng lại trao đổi với bác sĩ trực, xem hồ sơ bệnh án rồi cúi xuống hỏi thăm một bệnh nhân cao tuổi đang nằm điều trị. Đó là một bệnh nhân vừa trải qua cơn nguy kịch, hiện đã tạm ổn định sau xử trí cấp cứu của bác sĩ, điều dưỡng trực. Giọng ông từ tốn, nhẹ nhàng, gần gũi của một bác sĩ đã nhiều năm đứng trước nỗi đau và cuộc chiến giành giật sự sống cho người bệnh.

Nhìn về phía chúng tôi, PGS, TS Tạ Bá Thắng chia sẻ, với ông, bệnh viện là một “mặt trận” đặc biệt. Ở đó, cuộc chiến giành giật sự sống diễn ra từng giờ, từng phút. Kẻ thù là bệnh tật, là những tổn thương âm thầm và những ca bệnh hiểm nghèo có thể đẩy con người tới ranh giới mong manh giữa còn và mất.

leftcenterrightdel

  PGS, TS Tạ Bá Thắng thăm khám cho bệnh nhân. Ảnh: HÀ AN

2. Nhiều năm gắn bó với ngành nội hô hấp, PGS, TS Tạ Bá Thắng đã chứng kiến không ít thời khắc sinh tử. Ông kể, có người bệnh được đưa đến bệnh viện khi bệnh đã ở mức độ nặng, có nhiều biến chứng nghiêm trọng. Cơ thể gần như kiệt quệ. Các chỉ số sinh tồn biến động từng phút. Ông không nhớ hết số người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, tràn khí màng phổi, tràn dịch màng phổi, viêm phổi, ung thư phổi hay các bệnh lý hô hấp phức tạp khác mà mình từng trực tiếp thăm khám, chẩn đoán và điều trị. Điều ông nhớ rõ nhất là những gương mặt phấn khởi của người bệnh sau khi được điều trị và qua cơn nguy kịch, hay hình ảnh nụ cười của người nhà bệnh nhân khi cầm tờ giấy ra viện... Với ông, đó là phần thưởng lớn nhất.

Trong nhiều dấu mốc nghề nghiệp, câu chuyện khiến PGS, TS Tạ Bá Thắng nhớ nhất là hành trình cùng lãnh đạo, chỉ huy, thầy thuốc Học viện Quân y và BVQY 103 cùng sự tham gia của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước thực hiện thành công ca ghép phổi từ người cho sống đầu tiên tại Việt Nam.

Người được ghép phổi là em Ly Chương Bình, sinh năm 2010, quê ở thôn Na Cạn, xã Bát Đại Sơn, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang (nay là xã Cán Tỷ, tỉnh Tuyên Quang). Hai người hiến một phần phổi cho em là bố và bác ruột. Ngay từ khi mới hơn hai tháng tuổi, Bình đã thường xuyên đau ốm. Gia đình đã đưa em đi điều trị ở nhiều nơi, song không cải thiện nhiều. Đến năm 2016, bệnh tình của Bình trở nên đặc biệt nghiêm trọng. Sau quá trình thăm khám và hội chẩn, các bác sĩ xác định ghép phổi là cơ hội quan trọng để cứu sống em. Nhưng với một gia đình ở vùng cao, quyết định đưa con xuống Hà Nội để thực hiện một kỹ thuật y khoa phức tạp là điều không dễ dàng. Ngoài nỗi lo chi phí, họ còn phải đối mặt với câu hỏi về sự an toàn của người cho và khả năng thành công của ca ghép.

Nhớ lại, PGS, TS Tạ Bá Thắng kể, sau Tết Nguyên đán năm 2017, ông đã tham gia cùng đoàn lãnh đạo, cán bộ của Học viện Quân y và BVQY 103 trực tiếp lên gặp gia đình em Ly Chương Bình để trao đổi, tư vấn về kỹ thuật ghép phổi cho em. Chuyến đi không chỉ để thông báo một phương án điều trị mà các thầy thuốc phải giải thích cặn kẽ từng bước, từng nguy cơ, từng hy vọng để người thân của Bình hiểu đầy đủ và tự nguyện đưa ra quyết định đồng thuận với các thầy thuốc đưa Bình về BVQY 103 ghép phổi.

Ngày 21-2-2017, ca ghép phổi từ người cho sống đầu tiên tại Việt Nam được tiến hành tại BVQY 103. Đây là một cuộc phẫu thuật đặc biệt phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên ngành: Ngoại lồng ngực, nội hô hấp, gây mê hồi sức, chẩn đoán hình ảnh, miễn dịch, kiểm soát nhiễm khuẩn và chăm sóc sau ghép. Khi hai phần phổi được ghép vào cơ thể em nhỏ và bắt đầu thực hiện chức năng hô hấp, đó là thời khắc sự sống của một bệnh nhi được nối dài. Thành công ấy còn khẳng định trình độ, bản lĩnh và khả năng làm chủ kỹ thuật chuyên sâu của đội ngũ thầy thuốc quân y Việt Nam. Ca ghép mở ra hy vọng cho những bệnh nhân mắc bệnh phổi giai đoạn cuối, khi không còn lựa chọn biện pháp điều trị nào khác. Dấu mốc này cũng góp phần đưa chuyên ngành ghép tạng Việt Nam tiến thêm một bước quan trọng trên bản đồ y học thế giới.

Nhắc lại sự kiện, PGS, TS Tạ Bá Thắng không nói nhiều về đóng góp của cá nhân. Ông nhắc đến công sức của tập thể lãnh đạo, chỉ huy Học viện, Bệnh viện, các chuyên gia trong và ngoài nước, các khoa liên quan và hàng trăm con người âm thầm tham gia vào quá trình chuẩn bị, phẫu thuật, chăm sóc sau ghép. “Với những kỹ thuật đặc biệt khó, không một cá nhân nào có thể làm nên thành công. Đó phải là trí tuệ, bản lĩnh và sự phối hợp của cả một tập thể”, ông khẳng định.

3. Từ năm 2010, PGS, TS Tạ Bá Thắng lần lượt được giao nhiều cương vị lãnh đạo, chỉ huy: Phó chủ nhiệm khoa, Chủ nhiệm Khoa Lao và Bệnh phổi; Phó chủ nhiệm Bộ môn-Trung tâm Nội hô hấp kiêm Chủ nhiệm Khoa Bệnh phổi; Phó giám đốc BVQY 103, đồng thời đảm nhiệm Chủ nhiệm bộ môn, Giám đốc trung tâm tại Bộ môn-Trung tâm Nội hô hấp. Mỗi vị trí đều đặt lên vai ông những yêu cầu khác nhau. Nhưng dù là người quản lý, nhà giáo hay bác sĩ trực tiếp điều trị, ông vẫn giữ một nguyên tắc: Chuyên môn phải được đặt trên nền tảng khoa học và trách nhiệm đối với người bệnh.

BVQY 103 là một trong những cơ sở đặt nền móng cho ngành ghép tạng Việt Nam. Từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992 đến những dấu mốc ghép gan, ghép tim, ghép tụy-thận và ghép phổi, mỗi thành tựu đều được chuẩn bị bằng nhiều năm nghiên cứu, đào tạo nhân lực, đầu tư trang thiết bị và xây dựng quy trình.

Trên cương vị lãnh đạo Bệnh viện, PGS, TS Tạ Bá Thắng luôn trăn trở với cơ cấu bệnh tật của bệnh nhân đến khám và điều trị ngày càng đa dạng, phức tạp. Quan điểm của ông là các đề tài phải xuất phát từ thực tiễn điều trị, tập trung giải quyết những vấn đề đang là cấp bách và thách thức đối với cả người bệnh và bác sĩ. Một trong những hướng được ông cùng đồng nghiệp nghiên cứu là áp dụng và phát triển các kỹ thuật hiện đại, kỹ thuật cao trong chẩn đoán, điều trị bệnh lý hô hấp. Trước đây, bệnh nhân giãn phế quản hoặc viêm, áp xe phổi hay lao phổi có tổn thương phổi nặng, ho ra máu với số lượng lớn thường đối diện nguy cơ tử vong cao, hoặc phải thực hiện những cuộc phẫu thuật phức tạp. Kỹ thuật gây tắc động mạch phế quản can thiệp ít xâm lấn đã mở ra một hướng xử trí nhanh, hiệu quả và an toàn hơn. Đến nay đã có nhiều bác sĩ trẻ thực hiện được và kỹ thuật đã được triển khai thường quy, hiệu quả, giúp nhiều bệnh nhân thoát khỏi giai đoạn nguy kịch đe dọa tính mạng. Kỹ thuật này cũng được PGS, TS Tạ Bá Thắng cải tiến áp dụng trong điều trị bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn cuối. “Một công trình nghiên cứu chỉ thật sự có giá trị khi kết quả của nó trở về phục vụ người bệnh”, ông nói.

Năm 2022, PGS, TS Tạ Bá Thắng cùng các đồng nghiệp trong và ngoài Quân đội vinh dự được Chủ tịch nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ cho cụm công trình “Ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán và điều trị bệnh đường hô hấp”. Phần thưởng cao quý ấy là sự ghi nhận xứng đáng đối với một quá trình bền bỉ nghiên cứu, làm chủ và đưa các kỹ thuật y học hiện đại vào thực tiễn phục vụ người bệnh.

Không chỉ trực tiếp tham gia nhiều đề tài khoa học các cấp, ông còn có nhiều sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong chuyên ngành nội hô hấp được nghiệm thu, ứng dụng hiệu quả tại BVQY 103. Trên cương vị người thầy, ông tận tâm hướng dẫn nhiều sinh viên nghiên cứu khoa học; đào tạo nhiều học viên cao học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận văn, luận án. Ông cũng thường xuyên là chủ tọa và tham gia báo cáo tại các hội nghị chuyên ngành hô hấp trong nước và quốc tế, có nhiều công trình được công bố trên các tạp chí khoa học uy tín. Những thành quả ấy là đóng góp quý báu đối với sự phát triển của BVQY 103, Học viện Quân y và nền y học nước nhà. (còn nữa)

VĂN TUẤN - ĐÌNH SÁNG