Giấc mơ “Hành trình ánh sáng”

Cách đây 12 năm, trên cương vị Cục trưởng Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), TS Ngô Phương Lan đã đặt những viên gạch đầu tiên cho việc quảng bá điện ảnh nước nhà tại Pháp. 9 bộ phim trình chiếu tại Saint Malo ngày ấy tuy khiêm tốn nhưng đã nhen nhóm trong bà một giấc mơ lớn lao: Ngày nào đó, điện ảnh Việt Nam phải được xướng tên ngay tại “Kinh đô ánh sáng”.

Giấc mơ ấy đã trở thành hiện thực rực rỡ. Từ ngày 5 đến 12-12-2025, Tuần lễ “Điện ảnh Việt Nam-Hành trình Ánh sáng” đã diễn ra thành công tốt đẹp tại Paris, Pháp. Sự kiện do Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam (VFDA) mà TS Ngô Phương Lan là Chủ tịch phối hợp với Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) tổ chức, dưới sự bảo trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Pháp, thu hút hơn 6.000 lượt khán giả từ gần 20 quốc gia. 17 tác phẩm điện ảnh tiêu biểu trong nước được tuyển chọn là các tác phẩm từng được lựa chọn và đoạt giải tại các liên hoan phim quốc tế lớn như: Hawaii, Cannes, Busan, Berlin, Nantes..., cũng như các giải thưởng uy tín trong nước, như: “Bao giờ cho đến tháng mười”, “Cánh đồng hoang”, “Tướng về hưu”, “Bi, đừng sợ!”, “Những đứa trẻ trong sương”, “Cu li không bao giờ khóc”, “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh”, “Tro tàn rực rỡ”, “Song lang”... cùng các phim mới sản xuất, như: “Mưa đỏ”, “Tử chiến trên không” lần đầu tiên công chiếu tại châu Âu....

Trong số 17 tác phẩm đặc sắc trải dài suốt nửa thế kỷ được trình chiếu, bộ phim “Mưa đỏ” của Điện ảnh Quân đội nhân dân sản xuất trở thành tâm điểm. Không chỉ lập kỷ lục phòng vé tại quê nhà, “Mưa đỏ” còn mang trọng trách là đại diện quốc gia dự tranh giải Oscar. Sự xuất hiện của bộ phim tại Paris khẳng định vị thế của điện ảnh Việt đang ở giai đoạn sung sức, sẵn sàng chinh phục những đỉnh cao mới. Tác phẩm đã gây xúc động mạnh mẽ cho khán giả, các nhà sản xuất và đại diện điện ảnh quốc tế qua cách kể chuyện chiến tranh đầy tính nhân văn và khát vọng hòa bình, minh chứng cho một ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, giàu cảm xúc và đầy sức nặng nghệ thuật.

leftcenterrightdel

TS Ngô Phương Lan phát biểu tại tọa đàm “Điện ảnh Việt Nam và Pháp: Cơ hội hợp tác” trong khuôn khổ Tuần lễ “Điện ảnh Việt Nam - Hành trình Ánh sáng” tại Pháp, tháng 12-2025. 

Sự thành công rực rỡ của Tuần lễ “Điện ảnh Việt Nam - Hành trình Ánh sáng” gắn liền với dấu ấn cá nhân đậm nét của TS Ngô Phương Lan. Bà hiện lên như một chân dung điển hình của sự kiên trì, bền bỉ và giàu khát vọng, kinh nghiệm trong việc đưa điện ảnh Việt vươn tầm. Bà sở hữu một tâm hồn duy mỹ đi cùng một ý chí sắt đá trong việc thực hiện các mục tiêu văn hóa đối ngoại. Chính ý chí ấy đã giúp bà vượt qua hành trình 11 năm để đưa điện ảnh Việt từ một "tỉnh lẻ" đến trung tâm nghệ thuật của thế giới. TS Ngô Phương Lan được ví như người giữ lửa và truyền lửa cho hành trình hội nhập của điện ảnh Việt Nam tại các kinh đô nghệ thuật thế giới. Bà không quản ngại khó khăn để kết nối các nguồn lực, tạo ra sân chơi chuyên nghiệp cho các thế hệ nhà làm phim. Khát vọng của bà không dừng lại ở việc trình chiếu một bộ phim, mà là định vị lại giá trị của tâm hồn Việt trên bản đồ điện ảnh toàn cầu.

Gia đình - nơi ươm mầm tài năng

TS Ngô Phương Lan sinh ra trong một gia đình nghệ thuật danh giá. Cha bà là họa sĩ, NSND Ngô Mạnh Lân, một trong những tên tuổi lớn của điện ảnh hoạt hình và mỹ thuật Việt Nam và mẹ - NSND Ngọc Lan là gương mặt quen thuộc của điện ảnh cách mạng. Ngôi nhà của họ không chỉ là nơi ở, mà là không gian sáng tạo, nơi từng bức tranh, kịch bản, thước phim trở thành chủ đề thảo luận và bàn bạc thường nhật.

TS Ngô Phương Lan lớn lên giữa những câu chuyện điện ảnh, những buổi chiều xem phim cùng mẹ, những giờ cha vẽ phác thảo nhân vật và những buổi trò chuyện sâu về văn hóa dân tộc. Chính môi trường ấy đã hun đúc cho bà ý thức về giá trị bền vững của nghệ thuật, không chạy theo hào quang cá nhân mà đặt trách nhiệm và sự cống hiến lên trên hết.

Năm 1980, Ngô Phương Lan bước vào Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Hai năm sau, bà được cử sang Liên Xô (cũ) học Lý luận-phê bình điện ảnh tại Trường Đại học Điện ảnh quốc gia Liên Xô và tốt nghiệp năm 1988. Quãng thời gian học tập ở nước ngoài không chỉ mở ra kiến thức chuyên sâu mà còn hun đúc trong bà khả năng tư duy độc lập, quan sát tinh tế và phản biện sắc sảo - những phẩm chất trở thành nền tảng cho mọi quyết định trong quản lý và nghiên cứu sau này.

Năm 2005, bà bảo vệ thành công luận án tiến sĩ lịch sử văn hóa nghệ thuật dưới sự hướng dẫn của GS, TS Đình Quang. Cùng năm, cuốn sách “Tính hiện đại và tính dân tộc trong điện ảnh Việt Nam” ra đời, nhanh chóng trở thành một mốc son trong lý luận điện ảnh. Khi Mạng lưới xúc tiến điện ảnh châu Á (NETPAC) phát hành quốc tế bằng tiếng Anh với nhan đề “Modernity and Nationality in Vietnamese Cinema”, điện ảnh Việt Nam lần đầu tiên có một công trình lý luận được thế giới nhìn nhận chính danh và trân trọng. Đây cũng là tác phẩm góp phần giúp bà được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật vào năm 2017. Mới đây, năm 2023, tập tiểu luận “Phác thảo điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập” của bà ra mắt cũng nhận được sự quan tâm, đánh giá cao của giới chuyên môn và độc giả.

Từ đời sống bình dị đến ánh sáng điện ảnh

Đằng sau những thành tựu nổi bật, TS Ngô Phương Lan là một người sống giản dị, sắp xếp công việc khoa học và làm việc liên tục. Hiện bà là Phó trưởng Tiểu ban Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật (Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung ương); Chủ tịch VFDA; Giám đốc Liên hoan phim châu Á - Đà Nẵng (DANAFF) và Ủy viên Ban chấp hành Mạng lưới xúc tiến điện ảnh châu Á.

Với đồng nghiệp, ngay từ những ngày làm Cục trưởng Cục Điện ảnh, TS Ngô Phương Lan luôn gần gũi, điềm đạm, lắng nghe nhưng rất nghiêm túc. Bà không tạo khoảng cách quyền lực mà truyền cảm hứng bằng sự tận tụy và hiểu biết sâu sắc. Nhiều đạo diễn trẻ qua những buổi trao đổi với bà đã có thêm những kiến thức, gợi mở hữu ích và thêm tin rằng những câu chuyện bằng điện ảnh Việt Nam có thể được kể ra thế giới một cách trọn vẹn.

Trong vai trò quản lý nhà nước, từ Phó cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế đến Cục trưởng Cục Điện ảnh (2011-2018), TS Ngô Phương Lan luôn giữ nguyên tắc quản lý để kiến tạo, chứ không áp đặt. Qua đó, tạo điều kiện để điện ảnh Việt Nam mở rộng giao lưu quốc tế, định hình tư duy hội nhập và xây dựng nền tảng cho các liên hoan phim mang tầm khu vực.

Năm 2019, bà tham gia sáng lập và làm Chủ tịch VFDA-một tổ chức xã hội-nghề nghiệp nhằm tập hợp, kết nối và hỗ trợ các nhà làm phim, đồng thời đưa điện ảnh Việt Nam ra thế giới. Dưới sự dẫn dắt của TS Ngô Phương Lan, VFDA đã chủ trì tổ chức các sự kiện mang tầm cỡ quốc tế, tiêu biểu là 3 lần DANAFF (lần thứ tư dự kiến vào tháng 6-2026) hay Tuần lễ “Điện ảnh Việt Nam-Hành trình Ánh sáng” tại Paris 2025. Còn nhớ tại DANAFF năm 2025, TS Ngô Phương Lan hiện diện từ hậu trường tổ chức, các buổi họp quốc tế, đến những cuộc trao đổi âm thầm với đạo diễn và học trò, đã trở thành hình ảnh quen thuộc và để lại dấu ấn sâu đậm suốt liên hoan phim. Hơn thế, bà không chỉ là người tổ chức mà còn là người truyền cảm hứng, kết nối các nhà làm phim trẻ với cộng đồng quốc tế, gieo mầm cho những dự án phim nghệ thuật và thương mại tương lai.

Trong thế giới điện ảnh rực rỡ ánh đèn và thảm đỏ, TS Ngô Phương Lan chọn làm người giữ lửa. Ánh sáng bà mang theo không chói lòa nhưng bền bỉ và ấm áp, được nuôi dưỡng từ gia đình, từ tri thức và từ niềm tin sâu sắc vào giá trị lâu dài của văn hóa. Những liên hoan, tuần lễ phim rồi sẽ khép lại, nhưng hành trình của bà với điện ảnh Việt vẫn tiếp tục, âm thầm, kiên định, mạnh mẽ và đầy sức sống.

Nhà văn CHÂU LA VIỆT