“Ngọn lửa nhỏ”

Rồi ánh đèn dầu đã hắt ra. “Và cô gái đang còn đứng trong đêm. Và trong đêm rực ánh đèn”. Anh vẫn tha thẩn hát. Tội nghiệp bạn tôi, cô gái anh mộng mơ rất cảm mến anh nhưng trái tim cô lại hướng về một bạn trai khác. Ngày mai lên đường rồi, anh hát để chờ đợi điều gì hay hát để ru chính mình. Tuổi trẻ-tình yêu nó lẩn thẩn, cắc cớ như thế.

Nhưng tại sao lại là một ca khúc Nga? Bạn tôi học ban tiếng Trung Hoa, anh biết nhiều dòng nhạc. Nhưng chỉ có “Người chiến sĩ trước giờ phút xuất chinh”-câu mở đầu của ca khúc “Ngọn lửa nhỏ” (Ognhok)- mới hợp với tâm trạng anh lúc này. Và không chỉ riêng anh, mà dường như hầu hết những thanh niên học sinh, sinh viên ra trận thuở ấy đều hát lên những bài hát Nga dọc đường chiến chinh. Số phận, tâm hồn Nga-Việt đồng điệu đã làm nên điều ấy…

Mấy ngày qua tôi lại được nghe những bài hát Nga vang lên trong các cuộc hội họp, gặp gỡ nhân dịp kỷ niệm tròn 100 năm Cách mạng Tháng Mười Nga vĩ đại. Thật vui, thật đã nhưng ngoảnh đi ngoảnh lại chợt thấy chạnh buồn. Những người hát, những người múa kia đều đã ở độ tuổi 40, 50 trở lên. Những bạn trẻ ngắm nhìn các bậc cha chú mà vui lây nhưng có gì đó ngơ ngác, tò mò. Ca khúc Nga dường như đã dứt mạch truyền thụ đến lớp trẻ Việt Nam. Rộng hơn, những âu lo thảng thốt về sự đứt gãy trong kết nối, ảnh hưởng văn hóa Nga đã lớn lên mỗi ngày. Lịch sử của văn hóa Việt gắn liền với giao lưu, giao thoa văn hóa. Những tinh hoa văn hóa Trung Hoa, Ấn Độ, rồi Pháp, rồi Nga... được tiếp biến chính là sự đa dạng, phong phú của văn hóa Việt Nam. Và đó cũng lại là một thách thức đối với việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại một cách hài hòa, cân đối.

Các bạn trẻ hôm nay đang say mê với các loại nhạc và vũ điệu, phim ảnh… Mỹ, Anh, châu Âu và Hàn Quốc… Những ngày này đây “Không đâu diễn ra những hoạt động kỷ niệm Cách mạng Tháng Mười Nga như ở Việt Nam” (Lời bà Natalia Valerievna, Bí thư thứ 2 Đại sứ quán Liên bang Nga, Giám đốc Trung tâm khoa học và Văn hóa Nga tại Hà Nội), đồng thời cũng không đâu nhộn nhịp như ở Việt Nam khi chuẩn bị diễn ra cuộc họp thượng đỉnh APEC với đầy đủ sự có mặt của các nguyên thủ của 21 nước thành viên. Vị thế đất nước là thế, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế là thế.

Nhưng có một “ngọn lửa nhỏ” cho tôi tin văn hóa Nga, ca khúc Nga không chìm đi theo năm tháng dẫu mỗi thế hệ hát bài hát của riêng mình. Bởi ký ức, tình cảm có sức sống của nó. Chuyện đời của anh bạn sinh viên chiến binh của tôi chẳng hạn, vẫn đang tiếp nối. Mấy chục năm qua cô bạn năm nào đã gặp mấy trận ốm nặng kéo dài và lúc nào cũng có anh và bạn bè bên cạnh. Sự thủy chung, cái tình cái nghĩa của người Việt ta là vậy.