Âm nhạc - tri kỷ nghề múa

Công cụ kiến tạo không gian

NSƯT Mạnh Tiến, người gắn bó với âm nhạc dành cho múa đã hơn 10 năm nay, cho biết, các loại hình múa giờ đây rất đa dạng, nhưng ngôn ngữ hình thể vẫn luôn là tất cả đối với múa, từ ánh mắt, từ bàn tay, đôi chân đến trái tim. Đó là tiếng nói của múa. Còn âm nhạc là thứ chung sức khiến tiếng nói của múa đi được xa hơn, sâu hơn. Nhạc là linh hồn của múa, hòa quyện vào múa, cùng buồn, cùng vui với múa. Ở mỗi một thể loại múa lại có những người chuyên làm nhạc khác nhau, có người mạnh về làm vũ kịch, có người mạnh về ballet kinh điển, có người mạnh về dân gian hay dân gian đương đại.

Âm nhạc trong múa mang nhiều nét tương đồng với một tác phẩm âm nhạc thông thường nhưng cũng chứa đựng những đặc điểm rất khác biệt. Âm nhạc dành cho múa thường có tính hình tượng cao, như một công cụ để tái thiết không gian. Ngoài ra, bản thân âm nhạc cũng phải chứa tính “kịch” trong đó. Khi âm nhạc làm tốt nhiệm vụ tái thiết xây dựng không gian của mình thì người nghệ sĩ múa sẽ được hỗ trợ và thăng hoa.

 “Cấu trúc âm nhạc trong múa rất cầu kỳ, những người có nghề sẽ viết nên những cấu trúc âm nhạc cho múa chặt chẽ tựa như một tác phẩm khí nhạc độc lập. Vì vậy, khi viết nhạc cho múa rất cần một tư duy tốt để có thể hoàn thành vai trò tái thiết không gian của âm nhạc”, NSƯT Mạnh Tiến bộc bạch.

Trước kia, người xưa thường thực hiện xong khâu biên đạo múa rồi mới mời nhạc sĩ đến làm nhạc. Cách làm này khiến cho âm nhạc được sử dụng rất chặt chẽ với kết cấu bài múa. Ngày nay, phần lớn phần âm nhạc được người biên đạo bàn bạc và làm việc cùng nhạc sĩ để hoàn thành trước khi biên đạo múa cụ thể. Với cách làm này, khi âm nhạc hoàn thiện tốt sẽ giúp cho biên đạo múa được thăng hoa.

Xu hướng sử dụng chất liệu dân gian

Việc sử dụng chất liệu dân gian trong múa nói chung hay trong âm nhạc múa nói riêng không phải là việc mới mẻ. Thực tế, âm nhạc dân gian luôn song hành và được coi là “hồn cốt” của múa dân gian đương đại. Những cây đàn sáo, nhị, bầu được sử dụng như một nhạc cụ đánh solo trong múa dân gian đương đại từ những năm cuối của thế kỷ 20.

Việc sử dụng chất liệu dân gian trong múa đã tạo nên múa dân gian đương đại. Đó là một dòng chảy chính thống từ trước tới nay. Đến những năm đầu thế kỷ 21, múa hiện đại phương Tây xâm nhập mạnh mẽ vào đời sống văn hóa của người Việt từ những biên đạo múa nước ngoài (Úc, Pháp, Thụy Điển, Anh,…) qua các chương trình giao lưu quốc tế, các nghệ sĩ múa dân gian Việt Nam tự nhận thấy múa hiện đại có rất nhiều kỹ thuật, kỹ xảo đẹp. Và họ lại kết hợp những ưu điểm ấy tạo thành múa dân gian đương đại của những năm 2000. Nói như vậy để thấy, việc sử dụng chất liệu dân gian trong múa và trong âm nhạc múa không hề mới, nhưng ngày nay, khi các chương trình truyền hình phát triển và bùng nổ, khán giả màn ảnh nhỏ đã có nhiều cơ hội hơn để biết đến loại hình đặc sắc này.

Đặc điểm nổi trội của âm nhạc có sử dụng chất liệu dân gian là mang nhiều tính kịch, tiết tấu và chương hồi. Là một người say mê với nhạc dân gian, NSƯT Mạnh Tiến cho rằng: “Chúng ta rất may mắn khi được sống tại một đất nước có rất nhiều sắc màu bản địa với 54 dân tộc anh em. Mỗi dân tộc đều đem lại một vốn quý về văn hóa nói chung và âm nhạc nói riêng. Đó thực sự là một kho tàng âm nhạc dân tộc tuyệt vời cho những nhạc sĩ như tôi!”. Tuy nhiên, anh cũng nhấn mạnh thêm về việc phải tôn trọng tuyệt đối sắc màu bản địa khi sử dụng âm nhạc dân gian. Nhạc sĩ làm nhạc cần phải có thái độ nghiêm túc để tra cứu, tìm hiểu, thậm chí là đến tận nơi để nhìn thấy môi sinh của thứ âm nhạc đó. Có như vậy mới có thể hiểu và tôn trọng sắc màu bản địa trong việc sử dụng nhạc dân gian.

HOÀNG HÀ