leftcenterrightdel
 Mì Chũ có thêm nhiều màu sắc bắt mắt, giàu giá trị dinh dưỡng.

Mì Chũ từ lâu đã xây dựng được thương hiệu trong nước, được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận nhãn hiệu độc quyền. Vị ngon của mì Chũ chính là mạch nước ngầm tinh khiết trong câu ca từ xưa, khẽ khàng qua bàn tay khéo léo và dày dạn của các chị, các cô làng nghề mà thành nên sợi dẻo thơm trên bàn của thực khách. Từng sợi mì Chũ được vớt ra, đượm vị gạo thơm dìu dịu, thấy được thế nào là tự hào gạo bao thai trên đồi. Để có được sợi mì mỏng manh và dẻo dai, người thợ phải khéo léo, luôn tay luôn chân từ mờ sáng đến tối. Quá trình hoàn thành một mẻ mì sợi từ lúc đãi gạo, vo sạch, ngâm ủ, xay bột, tráng bánh, phơi khô, thái sợi đến khi bó cuộn, đóng gói hết ít nhất 36 tiếng đồng hồ (nếu trời nắng) với 3 lao động.

Huyện Lục Ngạn hiện có 23 hợp tác xã (HTX) với hơn 1.000 hộ sản xuất mì gạo, tập trung nhiều ở các xã: Nam Dương, Trù Hựu, Thanh Hải. Trong đó, điểm sản xuất mì nhiều nhất thuộc làng Thủ Dương, xã Nam Dương. Những năm gần đây, người dân có nhiều cố gắng trong cải tiến mẫu mã, nâng chất lượng sản phẩm và áp dụng máy móc thiết bị hiện đại để nâng cao năng suất cho làng nghề. Đơn cử như nhiều hộ sản xuất đã thay thế lò đốt than, củi tráng bánh bằng lò gas, điều này tuy khiến chi phí sản xuất tăng nhưng bù lại, sản lượng làm ra gấp 3 lần so với lò than, củi, lại bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm và môi trường. Không chấp nhận dừng lại ở mì trắng thô đơn thuần với mẫu mã đơn giản, người dân đã tìm tòi sản xuất ra các loài mì đủ sắc màu bắt mắt, giàu giá trị dinh dưỡng. Để sản xuất ra loại mì này, nguyên liệu chính vẫn là gạo bao thai hồng-một loại gạo truyền thống nổi tiếng thơm, dẻo, được trồng trên vùng đất đồi địa phương-cùng các loại rau, củ, quả tươi. Những hạt gạo trắng, căng mẩy được đưa vào ngâm qua đêm cho mềm. Rau, củ, quả sơ chế, xay hoặc nghiền lọc lấy nước màu, tiếp tục ngâm với gạo từ một đến hai tiếng đồng hồ theo tỷ lệ nhất định. Hỗn hợp này được đem xay thành bột sao cho dẻo và sánh. Mỗi loại rau, củ, quả trộn với gạo cho ra sản phẩm mì với màu sắc khác nhau: Nghệ màu vàng, gấc màu đỏ, hoa đậu biếc màu xanh tím than, củ dền màu hồng, rau chùm ngây ra màu xanh lá, mè màu đen, hạt điều, gạo lứt ra màu nâu nhạt... Trung bình mỗi tháng, một cơ sở sản xuất đưa ra thị trường khoảng 7-10 tấn mì thành phẩm.

Hiện nay, riêng làng nghề Thủ Dương có hơn 300 hộ sản xuất mì gạo (chiếm tới 85% số hộ trong làng). Trong đó, chủ yếu các hộ tham gia cùng các HTX trong chuỗi khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Người dân đã không còn phải đem mì ra khu vực bến đò thị trấn Chũ tìm bán cho các thương lái nữa. Mì Chũ nay còn được "đi máy bay", có mặt trên kệ hàng của nhiều hệ thống trung tâm thương mại, siêu thị lớn, sàn thương mại điện tử; không chỉ đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng trong nước mà còn vươn tới nhiều thị trường khó tính như: Nhật Bản, Pháp, Hàn Quốc và các nước ASEAN. 

Cuối năm 2020, HTX Mì Chũ Xuân Trường đã xuất khẩu 12 tấn mì Chũ sang thị trường Nhật Bản và Hồng Công (Trung Quốc). Mới đây, HTX Mì Chũ Trại Lâm Thuận Hương (Nam Dương) đã ký hợp đồng với Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu thực phẩm Sài Gòn tiêu thụ 3,5 tấn mì xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản. Giá sản phẩm là 55.000 đồng/kg, cao hơn so với đơn hàng cung cấp cho hệ thống siêu thị trong nước từ 5.000 đến 10.000 đồng/kg. Toàn bộ sản phẩm được làm từ nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGAP. Những sợi mì đậm hương, sắc đã mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân làng nghề, nhiều hộ dân, HTX đã trở nên khá giả và càng quyết tâm gắn bó, phát triển nghề truyền thống của cha ông.

Bài và ảnh: ĐÔNG KHÁNH