Những bản tuyên ngôn trên gốm sứ

QĐND - Ông kỳ công làm bộ chữ Hán-Nôm chất liệu gốm sứ, dùng để ghép thành tác phẩm khổng lồ “Chiếu dời đô”, hiện đặt tại Đền Đô, Bắc Ninh. Ông đang hoàn thành tiếp bộ chữ ghép bản tuyên ngôn cổ “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi. Sau đó, ông dự định sẽ làm bộ chữ “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn…

Nghệ nhân Phạm Xuân Hòa 71 tuổi, nhà ở xóm 4, làng Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội. Ông là thợ gốm tên tuổi trong phường gốm, chuyên sản xuất chữ Nho-câu đối trên mọi chất liệu gốm sứ. Ông Hòa đã có sáng kiến làm những bộ chữ Hán-Nôm khổ lớn, dùng ghép thành công bản “Chiếu dời đô” khổng lồ gồm có: 214 chữ Hán, mỗi chữ cao: 18,5cm, ghép trên tấm bảng bê tông khổ lớn: 4m x 10m, được đặt trang trọng tại Đền Đô, nơi thờ 8 vị vua nhà Lý.

Ông Hoà bên tác phẩm "Bình Ngô đại cáo" ghép bằng gốm sứ

Ông Hòa hồ hởi kể: “Nhà tôi có nghề truyền thống làm gốm sứ, vì gia đình tôi đã mấy đời sinh sống ở làng gốm Bát Tràng. Tôi nguyên là vận động viên thể thao nhảy dù, là cựu chiến binh thuộc Đơn vị 172, Trung đoàn 240, Sư đoàn 363. Phục vụ 8 năm trong quân đội, tôi được phục viên trở về làng, lại tiếp tục theo nghề gốm truyền thống của làng. Tôi đã từng làm kỹ thuật viên và làm giáo viên dạy nghề gốm ở xí nghiệp gốm sứ Bát Tràng cũ ngày trước”.

Chuyên nhận làm chữ Nho và câu đối bằng gốm sứ trong làng nên một lần cùng bạn đi viếng thăm Đền Đô, ông nảy ra ý tưởng làm bộ chữ Hán-Nôm dùng để ghép thành bản “Chiếu dời đô” của vua Lý Công Uẩn. Sau đó, ông làm công đức tặng lại cho khu di tích Đền Đô. Ông có nghề gốm trong tay, lại từng 4 năm theo học chữ Hán tại Câu lạc bộ Thư pháp Lạc Trung, quận Hai Bà Trưng nên có nhiều điều kiện thuận lợi để thực hiện được tác phẩm làm bằng gốm sứ độc đáo này.

Bản “Chiếu dời đô” ghép bằng chữ Hán-Nôm dùng chất liệu gốm sứ, nét chữ chân phương, mặt chữ màu xanh cô ban và đặt nổi bật trên màu men sứ trắng. Mỗi con chữ nằm trên mặt đế hình vuông kích thước 20cm x 20cm, các chữ ghép lại với nhau trên bảng tường khổng lồ, dán chặt bằng loại keo nhà nghề đặc biệt. Ông Hòa bảo đảm rằng, bộ chữ Hán-Nôm gốm sứ đã được nung ở nhiệt độ 1200 độ C, sẽ không bao giờ bị cong vênh, màu sắc trên chữ sẽ bền màu cùng trường tồn theo thời gian. Chất liệu gốm sứ thường có độ bền đến hàng nghìn năm, để quanh năm ở ngoài trời chịu đựng được thời tiết nắng, mưa khắc nghiệt. Vui câu chuyện, ông Hòa cho biết, bảng tường gắn “Chiếu dời đô” khổng lồ đặt ở Đền Đô, đã giúp thu hút thêm nhiều du khách thập phương về thăm viếng và chiêm ngưỡng tác phẩm gốm sứ đặc biệt này.

Từ tháng 2-2010, ông Hòa bắt tay vào làm tiếp bộ chữ gốm sứ cho tác phẩm thứ hai là “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi. Ông Hòa cho biết, về kỹ thuật viết chữ Hán-Nôm, ông nhờ nghệ nhân Trần Đức Cảnh 84 tuổi, người thày đã dạy ông học và viết chữ Hán. Ông Cảnh đã kiểm tra lại từng câu, chữ trong “Bình Ngô đại cáo”, kích thước và màu sắc con chữ giống y hệt như bộ chữ dùng cho tác phẩm “Chiếu dời đô”.

Vì bản “Bình Ngô đại cáo” dùng nhiều chữ hơn, nên phải ghép ở trên tấm bảng tường khổng lồ, diện tích tấm bảng cần đến 120m2, làm sao để du khách đứng xa đến 50m, cũng có thể nhìn thấy con chữ rõ nét và đọc chữ được. Ngoài bảng chữ tác phẩm Hán-Nôm, ông Hòa còn làm bảng chữ quốc ngữ tiếng Việt, gắn ở bên cạnh để dịch cho mọi người đọc và biết được ý nghĩa câu chữ viết trong bản chữ Hán-Nôm. Hằng ngày, ông Hòa tiếp tục ngồi cần mẫn, tỉ mỉ viết và sửa từng con chữ một, mỗi ngày ông làm được 10 con chữ. Con trai ông là Xuân Vũ nhận trách nhiệm làm men chữ và nung chữ gốm trong lò. Nhà ông cũng đã đầu tư được lò nung gốm 8 khối và lò nung gốm 1 khối, đốt bằng khí ga hiện đại.

Ông Hòa cho biết thêm, sau khi làm xong tác phẩm bộ chữ “Bình Ngô đại cáo”, ông sẽ làm tiếp bộ chữ Hán-Nôm để ghép bản “Hịch tướng sĩ” của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn. Bộ chữ gồm có 1150 chữ. Hai tác phẩm bộ chữ Hán-Nôm “Hịch tướng sĩ” và “Bình Ngô đại cáo” ông dự tính sẽ đặt ở Côn Sơn-Kiếp Bạc, Hải Dương, nơi thờ Hưng Đạo Vương và Nguyễn Trãi, hoặc có thể đặt tại Bảo tàng Hà Nội.