Cách trung tâm xã Sà Phìn vài cây số, Lao Xa nép mình trên sườn núi đá tai mèo. Bản làng hiện ra với những ngôi nhà trình tường, hàng rào đá xám xếp dài trước ngõ-dáng hình quen thuộc của vùng cao nguyên đá. Trong không gian yên ả ấy, bếp lửa làm bạc vẫn đỏ đều, như một cách người Lao Xa giữ nghề qua bao năm tháng.
Từ lâu, Lao Xa được xem là cái nôi lưu giữ nghề chạm bạc của người Mông. Hơn 100 năm qua, nghề đã trở thành mạch ngầm văn hóa xuyên suốt, người đi trước truyền lại cho người đi sau như một phần máu thịt. Trong đời sống của đồng bào người Mông, bạc đã vượt xa khái niệm trang sức thông thường. Đó là bùa hộ mệnh mang lại bình an, là biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy. Từ những dịp lễ, tết rộn ràng đến sinh hoạt đời thường, ánh bạc lấp lánh trên khuyên tai, vòng cổ, lắc tay luôn song hành cùng trang phục truyền thống rực rỡ. Đặc biệt, trong phong tục cưới hỏi, bộ trang sức bạc là của hồi môn vô giá mà cha mẹ trao tặng con gái ngày theo chồng-gói trọn bao yêu thương và niềm tin vào một khởi đầu viên mãn. Chính bề dày văn hóa ấy đã trở thành tấm khiên vững chắc, bảo vệ nghề bạc Lao Xa khỏi sự bào mòn của thời gian.
    |
 |
| Người thợ chỉnh lại vòng bạc trên tay du khách. |
Giữa mạch ngầm xuyên suốt nhiều thế hệ ấy, trong căn nhà nhỏ ở Lao Xa, nghệ nhân Mua Sè Sính vẫn ngày ngày ngồi bên bếp, giữ lửa nghề chạm bạc truyền thống. Ở tuổi 74, ông Sính đã có hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề. Đôi bàn tay ông đã chai sạn nhưng động tác vẫn chính xác, tỉ mỉ đến từng chi tiết.
Với nghệ nhân Mua Sè Sính, chạm bạc không chỉ là kế sinh nhai mà còn là dòng chảy huyết mạch của gia đình, được bền bỉ gìn giữ, trao truyền qua 9 thế hệ. Là truyền nhân đời thứ 7, ông được cha truyền dạy trực tiếp từ thuở còn để chỏm, thẩm thấu từng nhịp búa đe như hơi thở hằng ngày. Để một thỏi bạc hóa thân thành tác phẩm tinh xảo, người thợ phải trải qua chuỗi công đoạn khắt khe từ nung chảy, đổ khuôn, tạo hình trên đe cho đến chạm khắc và đánh bóng.
|
 |
| Búa đập thanh bạc trên đe. |
Mỗi hoa văn hiện ra không chỉ là kết quả của sự khéo léo mà còn là sự tích lũy kinh nghiệm và tâm huyết được chưng cất qua hơn một thế kỷ truyền thừa của gia đình ông Sính. Ẩn sau những nét chạm trổ ấy, giá trị cốt lõi của bạc Lao Xa nằm ở phần hồn sâu thẳm. Những họa tiết hình xoắn ốc hay vân lá gai không chỉ để trang trí, đó là những ký hiệu văn hóa truyền đời, phản chiếu nhân sinh quan và sự gắn bó mật thiết với đại ngàn của người Mông.
Giữa miền đá tai mèo khắc nghiệt chỉ có gió và sương mù bao phủ, sức sống của nghề chạm bạc thủ công vẫn âm thầm mà mãnh liệt qua từng nhịp búa đe dưới những mái âm dương. Ngọn lửa nơi đây không chỉ nung chảy kim loại mà còn là chất xúc tác gắn kết quá khứ với hiện tại. Chừng nào tiếng đe búa còn vang lên trong những căn nhà trình tường, chừng đó ký ức, văn hóa đồng bào vẫn sẽ được tiếp nối-lặng lẽ, kiên cường và lấp lánh như sắc bạc vĩnh cửu chẳng bao giờ phai.
Bài và ảnh: THÙY DƯƠNG