Người Việt có nhiều ngày lễ, kỷ niệm với những ý nghĩa khác nhau. Điểm chung của các ngày ấy là hướng con người đến những giá trị tốt đẹp thông qua nhận thức và hành động cụ thể. Riêng trong tháng 11-2026, ngoài Ngày Văn hóa Việt Nam, còn các ngày quan trọng khác, đó là: Ngày Pháp luật Việt Nam (9-11); Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18-11); Ngày Nhà giáo Việt Nam (20-11)... Những ngày này, tùy thuộc năm tròn, năm lẻ 5, năm khác mà các địa phương, cơ quan, đơn vị có cách thức tổ chức ở mức độ, quy mô khác nhau, phù hợp điều kiện. Thường vào năm tròn, các địa phương tổ chức mít tinh, ôn lại kết quả, giá trị sự kiện hoặc tổ chức các hoạt động biểu dương lực lượng, tuyên truyền, biểu diễn văn hóa, văn nghệ... Điểm khác biệt của những ngày lễ, kỷ niệm trong tháng 11 như đã đề cập ở trên so với Ngày Văn hóa Việt Nam là người lao động vẫn đi làm, không được nghỉ.
    |
 |
Cần làm gì trong Ngày Văn hóa Việt Nam? Minh hoạ: LÊ ANH
|
Là năm đầu tiên tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam, mỗi địa phương, tập thể có cách làm chung và riêng. Điểm chung mà các địa phương, cơ quan, đơn vị hướng tới là đều tổ chức trưng bày, triển lãm và biểu diễn văn hóa nghệ thuật. Tuy nhiên, lâu nay, khi đến ngày lễ, Tết hoặc ngày kỷ niệm được nghỉ, người Việt thường nghĩ đến việc về quê thăm gia đình, nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động, thăm hỏi bạn bè, người thân, liên hoan hoặc đi du lịch... Nhiều bạn trẻ tổ chức thành nhóm đi khám phá, trải nghiệm cuộc sống. Đó đều là những nhu cầu chính đáng của con người.
Nhìn lại những ngày nghỉ Tết và mùa lễ hội đầu xuân năm 2026, bên cạnh những hình ảnh đẹp về tình cảm gia đình, sự gắn kết cộng đồng, tinh thần tương thân tương ái, vẫn còn những biểu hiện khiến chúng ta phải suy nghĩ. Trong mùa lễ hội đầu xuân, tình trạng lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi, biến tướng dịch vụ tâm linh, tổ chức xem bói, giải hạn thu tiền còn diễn ra. Thực trạng trên cho thấy, bên cạnh nhu cầu nghỉ ngơi, vui chơi, hưởng thụ chính đáng của nhân dân, vẫn còn một bộ phận có cách sử dụng thời gian nghỉ thiếu lành mạnh, thậm chí vi phạm pháp luật, gây tổn hại đến bản thân và cộng đồng. Điều đó gợi ra vấn đề văn hóa ứng xử, văn hóa giải trí và trách nhiệm của mỗi công dân.
Văn hóa được thể hiện trong những ngày làm việc, được bộc lộ rất rõ trong cách con người sử dụng thời gian nhàn rỗi. Một người được gọi là có văn hóa chỉ khi họ làm việc có trách nhiệm, biết nghỉ ngơi lành mạnh, vui chơi đúng mực, tôn trọng cộng đồng và không biến niềm vui của mình thành sự phiền toái, nguy hiểm đối với người khác. Trên quan điểm đó, để Ngày Văn hóa Việt Nam thực sự trở thành dấu mốc có ý nghĩa, tạo sức lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội, đáp ứng kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân, theo tôi, mỗi cá nhân có thể bắt đầu từ những việc gần gũi, thiết thực.
Trước tiên, trong ngày này, mỗi chúng ta nên nói về văn hóa hay hưởng thụ các sản phẩm văn hóa. Tiếp đó, mỗi người thực hành văn hóa bằng những việc làm cụ thể, từ những điều bình dị nhất. Trong ngày này, cần dành thời gian để tìm hiểu về văn hóa dân tộc, trân trọng những giá trị truyền thống, tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại và tự điều chỉnh hành vi của mình theo những chuẩn mực tốt đẹp.
Mỗi người có thể dành thời gian đọc một cuốn sách, tìm hiểu một tác phẩm văn học, một câu chuyện lịch sử hay đến thăm bảo tàng, di tích, thư viện hoặc thưởng thức một chương trình nghệ thuật... Người yêu âm nhạc có thể tìm hiểu một làn điệu dân ca; người yêu hội họa có thể trải nghiệm vẽ tranh; người thích khám phá có thể đến một làng nghề truyền thống để hiểu thêm về nghề nghiệp, tập quán và sự sáng tạo của cha ông. Người khác có thể tham gia hoạt động thiện nguyện, bảo vệ môi trường, giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn. Tin rằng, qua hoạt động ấy, mỗi người có thêm hiểu biết, tình yêu đối với những giá trị tốt đẹp và ý thức sống có trách nhiệm hơn.
Để Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành dịp các thế hệ gần gũi, gắn bó và trao truyền những giá trị truyền thống, cha mẹ hãy cùng con đọc sách, xem một bộ phim có ý nghĩa hoặc kể cho con nghe về quê hương, gia đình, những người đi trước... Ông bà có thể truyền lại cho con cháu những câu chuyện về phong tục, tập quán, nếp nhà. Con cháu có thể giúp ông bà tiếp cận những phương thức sinh hoạt văn hóa mới. Gia đình sum họp, cùng tham gia các hoạt động mà không bị chi phối bởi điện thoại thông minh. Hay cả gia đình cùng nhau tìm hiểu lịch sử dòng họ, quê hương cũng có thể trở thành một cách thực hành văn hóa giàu ý nghĩa.
Trong kỷ nguyên số, để Ngày Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa, mỗi người cần chú trọng thực hành ứng xử văn minh trên mạng xã hội, không chia sẻ thông tin sai lệch, không xúc phạm hay miệt thị người khác, tôn trọng bản quyền và có trách nhiệm với những nội dung mình tạo ra. Các cơ quan báo chí, tổ chức văn hóa, nghệ sĩ, nhà sáng tạo nội dung có thể tận dụng nền tảng số để giới thiệu di sản, quảng bá tác phẩm, lan tỏa những câu chuyện đẹp và khơi gợi niềm tự hào về văn hóa dân tộc. Các nhà trường phải coi đây là cơ hội để học sinh được tiếp cận văn hóa bằng những trải nghiệm sinh động, như tham quan di tích, tìm hiểu bảo tàng, trải nghiệm làng nghề, học một loại hình nghệ thuật truyền thống hoặc tham gia các hoạt động sáng tạo. Những bài học về lòng biết ơn, sự trung thực, tinh thần trách nhiệm, tình yêu quê hương, đất nước sẽ trở nên gần gũi hơn khi được chuyển hóa thành trải nghiệm và hành động cụ thể.
Với các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, Ngày Văn hóa Việt Nam cũng cần được nhìn nhận từ chính môi trường hoạt động của mình. Theo đó, các cơ quan nhà nước có thể chú trọng văn hóa công vụ, tinh thần phục vụ nhân dân; doanh nghiệp quan tâm xây dựng văn hóa lao động, đạo đức kinh doanh, tôn trọng người lao động. Các đơn vị Quân đội, Công an tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống, bồi đắp phẩm chất, lối sống và văn hóa ứng xử. Mỗi tổ chức cần coi đây là dịp tự nhìn lại việc xây dựng môi trường văn hóa, chứ không dừng lại ở tổ chức một chương trình kỷ niệm đơn thuần.
Để mỗi người dân có điều kiện thực hành văn hóa, cần phát huy tối đa vai trò của các thiết chế văn hóa: Bảo tàng, thư viện, nhà hát, rạp chiếu phim, trung tâm văn hóa, các di tích lịch sử... thông qua những hoạt động phù hợp, hấp dẫn và thuận tiện để người dân tiếp cận. Có thể tổ chức các chương trình tham quan, trải nghiệm, biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu sách, hướng dẫn làm sản phẩm thủ công truyền thống; nghiên cứu miễn, giảm phí tham quan ở những địa điểm phù hợp. Đặc biệt, cần quan tâm đến công nhân ở các khu công nghiệp, người dân vùng sâu, vùng xa, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và những nhóm ít có điều kiện tiếp cận các dịch vụ văn hóa.
Tôi cho rằng, để Ngày Văn hóa Việt Nam thực sự thiết thực và có ý nghĩa, chúng ta cần loại bỏ cách làm hình thức; không đo hiệu quả bằng số lượng chương trình, số người tham dự, số băng rôn, khẩu hiệu hay những hoạt động rầm rộ.
Nghỉ một ngày để hiểu sâu hơn những giá trị văn hóa, sống đẹp hơn, có trách nhiệm hơn và để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong suốt những ngày còn lại của năm.
ĐỨC HÙNG