Trong giai đoạn hiện nay, sự “khủng hoảng” của sân khấu, đặc biệt là sân khấu truyền thống khiến cho các cơ quan chức năng, nhà quản lý, nhất là các đơn vị nghệ thuật không khỏi lo lắng với việc tìm đội ngũ diễn viên trẻ kế cận.
Năm 2013, Nhà hát Chèo Việt Nam, Nhà hát Tuồng Việt Nam, Nhà hát Cải lương Việt Nam, Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) giao thí điểm trực tiếp tuyển sinh và thực hiện liên kết đào tạo diễn viên. Theo kế hoạch, đến năm 2018, khóa đào tạo sẽ kết thúc và sân khấu Việt Nam sẽ có một đội ngũ diễn viên trẻ mới. Bước đầu, hình thức đào tạo này đã có những tín hiệu đáng mừng, nhưng cũng còn không ít khó khăn. Như Nhà hát Tuồng Việt Nam, dù đã tạo điều kiện tối ưu cho các em nhưng từ hơn 40 học viên khi tuyển, đến nay chỉ còn 32 em do có em chọn ngành nghề khác, có em khả năng hạn chế, không phù hợp…
Diễn viên trẻ Quỳnh Sen (áo dài tím) vai Đào Huế trong Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên sân khấu tuồng, chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2017. Ảnh: NGUYỄN KHANH
Đào tạo nguồn nhân lực trẻ cho sân khấu, đặc biệt là sân khấu truyền thống hiện nay đang được quan tâm thực hiện một cách cụ thể, hiệu quả thiết thực. Nhiều đề án đã được xây dựng và thực hiện nhằm sớm khắc phục tình trạng thiếu hụt diễn viên tại các đơn vị nghệ thuật truyền thống trên toàn quốc; góp phần bảo tồn, gìn giữ, kế thừa và phát huy giá trị của các loại hình nghệ thuật truyền thống; đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của nhân dân trong thời kỳ hội nhập và yêu cầu phát triển bền vững đất nước. Cuối năm 2015, Bộ VHTTDL đã ký quyết định phê duyệt “Đề án đào tạo diễn viên, nhạc công cho các đơn vị nghệ thuật tuồng, nghệ thuật chèo, nghệ thuật cải lương và dân ca kịch chuyên nghiệp trong cả nước giai đoạn 2016-2020”. Đề án có nhiều nội dung đáng chú ý như: Cách thức tuyển sinh, độ tuổi của thí sinh, những quyền lợi, trách nhiệm của học sinh và gia đình…
Ông Vương Duy Biên, Thứ trưởng Bộ VHTTDL cho biết, đề án đang được vừa thực hiện, vừa nghiên cứu tình hình thực tế, kiểm chứng theo cách khác nhau để có những giải pháp hiệu quả. Ví dụ như với sân khấu truyền thống thì cái gì cần đào tạo tại trường, cái gì đào tạo theo cách truyền dạy trực tiếp từ các nghệ nhân, nghệ sĩ cho phù hợp đang là vấn đề cần nghiên cứu.
Gần đây, tại các cuộc thi, liên hoan sân khấu đã xuất hiện một tín hiệu đáng mừng. Đó là, trong số hàng chục huy chương vàng, huy chương bạc cá nhân tại mỗi đợt, một phần lớn được trao cho các diễn viên trẻ tuổi. Cũng vài năm trở lại đây, danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú dành cho các nghệ sĩ trên dưới 30 tuổi đã chẳng phải là điều hiếm.
Không thể phủ nhận rằng, nghệ sĩ trẻ hiện nay có nhiều điều kiện để phát triển bản thân. Tại Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên sân khấu kịch nói chuyên nghiệp toàn quốc 2017 hay Cuộc thi Tài năng trẻ diễn viên sân khấu tuồng, chèo chuyên nghiệp toàn quốc 2017 do Cục Nghệ thuật biểu diễn (Bộ VHTTDL) tổ chức vừa qua, các diễn viên trẻ được đánh giá là có tài năng và bạo dạn, tự tin trong thể hiện năng lực của mình. Mặc dù chất lượng diễn viên của các đơn vị nghệ thuật Trung ương, TP Hà Nội hay quân đội như có phần nổi trội hơn so với các đơn vị nghệ thuật địa phương, nhưng theo ông Vương Duy Biên: “Diễn viên trẻ hiện nay có tiềm năng tốt, có khả năng tiếp nối truyền thống sân khấu nước nhà. Tuy nhiên, vẫn cần thêm ở họ yếu tố sáng tạo cho các vai diễn. Bởi nếu chỉ thuần túy tiếp thu, học lại các vai mẫu thì vẫn chỉ là học, thậm chí khó để thành công hơn các nghệ sĩ tên tuổi đã làm trước đó. Vì vậy, sắp tới, các cuộc thi tài năng trẻ diễn viên sân khấu có thể sẽ được nghiên cứu để có thêm phần thi dành cho sự sáng tạo cá nhân của các diễn viên trẻ".
Có lẽ, một khó khăn nữa của các đơn vị nghệ thuật, nhất là các đơn vị nghệ thuật của địa phương hiện nay không chỉ là vấn đề đội ngũ kế cận mà là ở chất lượng, sự đam mê với nghề của diễn viên trẻ. Nhiều đơn vị nghệ thuật lớn, nhất là các nhà hát kịch nói hay nhà hát chèo vẫn được nhiều nghệ sĩ trẻ mong muốn “đầu quân”. Hay như nhiều người lâu năm trong nghề vẫn than thở rằng, nghệ sĩ trẻ bây giờ có nhiều người coi việc xin vào các nhà hát để có chỗ đứng chân nhưng thực chất họ có nhiều mối bận tâm hơn là việc tâm huyết với nghề. Mà với nghệ sĩ, thiếu tâm huyết thì thật khó để có những vai diễn tốt.
Không chỉ được Nhà nước quan tâm mà ngay bản thân các đơn vị nghệ thuật cũng chủ động trong việc chú trọng tới công tác đào tạo, bồi dưỡng diễn viên trẻ, chuẩn bị đội ngũ kế cận. Chủ động tìm kiếm diễn viên; hướng dẫn, truyền nghề cho thế hệ trẻ; khuyến khích, tạo điều kiện cho diễn viên trẻ tham gia các vai diễn khó, các hội thi, liên hoan sân khấu cũng là một cách để bồi dưỡng, nâng cao năng lực của đội ngũ nghệ sĩ trẻ hiện nay.
DƯƠNG THU