Giữ gìn thương hiệu lửa Vạn Phúc

Lụa Vạn Phúc từng được nhiều người ưa chuộng, được chọn làm vật phẩm tiến vua và dùng để may trang phục trong triều đình nhà Nguyễn. Thời Pháp thuộc, làng nghề dệt lụa Vạn Phúc đã có hàng chục nghệ nhân được người Pháp tôn vinh đến nay vẫn còn lưu danh tại làng. Sản phẩm lụa Vạn Phúc cũng thuộc loại mặt hàng tinh xảo ở Đông Dương được mang đi giới thiệu tại nhiều hội chợ tổ chức tại Pháp trong thập niên 1930...

Làm sao có thể phân biệt được lụa Vạn Phúc với lụa nơi khác? Đó là điều khiến không ít du khách cũng như chúng tôi băn khoăn khi tới làng lụa truyền thống này. Nghệ nhân Nguyễn Thị Tâm, chủ xưởng Dệt lụa tơ tằm Triệu Văn Mão giải thích: “Thực ra, trước đây ít nơi dệt lụa nên chỉ cần nhìn vào hoa văn là người ta có thể nhận biết lụa của vùng nào nhưng nay thì khó hơn vì các mẫu hoa văn khá phổ biến. Tuy nhiên, chúng ta có thể phân biệt bởi chất lượng sản phẩm. Lụa Vạn Phúc đa phần làm thủ công nên hoa văn thường nổi luôn lên trên sản phẩm. Khi ta chạm tay vào bề mặt tấm lụa có thể cảm nhận được sự khác biệt ấy so với những tấm lụa in hoa văn". Người làng Vạn Phúc xưa nay nổi tiếng về dệt lụa hoa, vân, the, gấm vóc và nhiều sản phẩm cao cấp có hoa văn phong phú, đường nét trang trí tinh tế, màu sắc đẹp lại rất bền khi sử dụng, trong đó quý nhất là lụa vân. Theo nghệ nhân Nguyễn Thị Tâm thì lụa vân là một mặt hàng truyền thống, quá trình dệt rất khó và năng suất thấp nên đòi hỏi phải là thợ giỏi, tâm huyết với nghề, kiên trì và tỉ mỉ mới có thể dệt được lụa này. Chính vì nhiều nơi không dệt được nên lụa vân được coi như một đặc sản của làng Vạn Phúc.

Trước đây, người dân làng lụa Vạn Phúc chủ yếu dệt lụa xuất khẩu với đủ các mặt hàng như: Lụa trơn, lụa hoa, vân, satanh, lanh, đũi, the, gấm... nhưng từ đầu thập niên 1990 đến nay, làng nghề phải tự bươn chải tìm kiếm thị trường tiêu thụ. Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt của cơ chế thị trường, làng nghề Vạn Phúc cũng gặp không ít khó khăn bởi giá nguyên liệu đầu vào cao, công lao động tăng nên giá bán sản phẩm thường cao hơn lụa nơi khác. Trước thực trạng đó, người dân trong làng đã tìm cách cải tiến máy móc, sản xuất đa dạng các loại sản phẩm từ trung cấp đến cao cấp để đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Hiện nay, làng lụa Vạn Phúc có hơn 100 hộ dệt lụa với khoảng 265 máy dệt, còn số kinh doanh sản phẩm lụa trong làng thì khoảng 150 hộ. Mỗi năm làng nghề sản xuất được khoảng 1,8 triệu mét vải, đạt doanh thu hơn 100 tỷ đồng. Người dân Vạn Phúc dệt đến đâu thì lụa bán hết tới đó, chủ yếu bán tại làng nghề cho khách du lịch, một số ít cung cấp cho các hiệu may áo dài trên địa bàn Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, hầu như không có hàng để xuất khẩu. Sản phẩm lụa Vạn Phúc vẫn luôn có một vị trí quan trọng trong thế giới thời trang người Việt ở mọi lứa tuổi. Giờ đây, làng nghề Vạn Phúc không chỉ là nơi mua sắm các sản phẩm lụa mà còn trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tìm hiểu nghề dệt thủ công truyền thống của làng.

Vừa qua, vụ gian lận nhãn mác của Khaisilk bị vỡ lở, lụa Vạn Phúc cũng bị ảnh hưởng không nhỏ bởi những nghi ngờ dây chuyền từ phía khách hàng. Liệu sản phẩm lụa Vạn Phúc có bị nhập nhèm nhãn mác như vậy hay không? Lụa Vạn Phúc có được dệt từ làng hay nhập từ nơi khác về bán?... Bày tỏ bức xúc trước vụ việc Khaisilk, ông Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Hợp tác xã Dệt lụa Vạn Phúc cho rằng: “Đó là một kiểu làm ăn không trung thực, không chỉ mất uy tín với khách hàng mà còn ảnh hưởng danh dự, quốc thể Việt Nam. Tuy nhiên, qua vụ việc này, người dân làng lụa Vạn Phúc cũng rút ra cho mình bài học sâu sắc về giữ gìn thương hiệu và chữ tín trong sản xuất kinh doanh".

Để phòng tránh sự nhập nhèm hàng nơi khác với lụa Vạn Phúc, Hiệp hội Làng nghề và Hợp tác xã Dệt lụa Vạn Phúc đã cảnh tỉnh người dân tăng cường minh bạch hóa nguồn gốc xuất xứ sản phẩm lụa do mình dệt, cũng như nhập từ nơi khác về kinh doanh. Về các hộ dệt lụa, hợp tác xã khuyến khích việc gắn tên chủ hộ sản xuất lên mép sản phẩm lụa trong quá trình sản xuất. Đây là việc không dễ bởi liên quan đến các mẫu hoa văn, do đó hợp tác xã đã có hình thức hỗ trợ 10% chi phí cho một bộ mẫu có gắn tên chủ hộ dệt lụa. Đến nay, hàng chục hộ trong làng đã triển khai gắn tên hộ sản xuất như vậy. Điều này không chỉ có ý nghĩa giữ gìn thương hiệu lụa Vạn Phúc, giúp khách hàng dễ nhận biết sản phẩm của làng mà quan trọng hơn là gắn trách nhiệm của các hộ sản xuất, kinh doanh lụa về nguồn gốc xuất xứ cũng như chất lượng sản phẩm do mình làm ra, bảo đảm uy tín với người tiêu dùng.

Bài và ảnh: MINH THÀNH