Phát huy vai trò của Đoàn
Trong hệ thống chính trị Việt Nam, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị-xã hội của thanh niên Việt Nam, giữ vai trò quan trọng trong việc giáo dục lý tưởng cách mạng, bồi dưỡng thế hệ trẻ và phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thông qua các phong trào hành động cách mạng, tổ chức Đoàn đã góp phần tập hợp, đoàn kết thanh niên, định hướng họ tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Quán triệt tinh thần Đại hội XIV của Đảng, việc phát huy vai trò của thanh niên và đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các tổ chức đoàn thể trong bối cảnh mới đang trở thành yêu cầu quan trọng. Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh nhiệm vụ tăng cường giáo dục thế hệ trẻ về lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và khát vọng cống hiến cho đất nước. Văn kiện khẳng định: “Tăng cường giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam về lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, lòng yêu nước, tự hào dân tộc, nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão, ý chí, khát vọng cống hiến, nêu cao trách nhiệm đối với đất nước, xã hội.”. Những định hướng này cho thấy vai trò đặc biệt của thanh niên trong quá trình phát triển đất nước, đồng thời đặt ra yêu cầu đối với tổ chức đoàn phải tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của ĐVTN trong bối cảnh phát triển mới.
Những năm gần đây, công tác Đoàn và phong trào thanh niên được triển khai rộng khắp với nhiều chương trình hành động thiết thực. Các phong trào lớn như: “Thanh niên tình nguyện”, “Tuổi trẻ sáng tạo”, “Tuổi trẻ xung kích bảo vệ Tổ quốc”, “Thanh niên Quân đội rèn đức, luyện tài, xung kích, sáng tạo, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ”... đã tạo môi trường quan trọng để thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Có hàng triệu ĐVTN trên cả nước tham gia các hoạt động phong trào do tổ chức đoàn phát động; riêng phong trào thanh niên tình nguyện thu hút hàng triệu lượt thanh niên tham gia mỗi năm và đã triển khai nhiều công trình, phần việc thanh niên phục vụ cộng đồng.
Bên cạnh đó, nhiều mô hình hoạt động mới được triển khai nhằm thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số và sự thay đổi của môi trường xã hội. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đoàn viên, tổ chức các chương trình sáng tạo trong thanh niên cũng như các hoạt động tình nguyện trực tuyến đã bước đầu góp phần nâng cao hiệu quả kết nối đoàn viên và mở rộng phạm vi ảnh hưởng của phong trào thanh niên trong xã hội.
Nhìn nhận một cách thực tế, khách quan thì bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn hoạt động Đoàn vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế nhất định, từ đó đặt ra những vấn đề cần giải quyết để công tác Đoàn không rơi vào hình thức, hô hào khẩu hiệu, thật sự thiết thực, tạo môi trường rèn luyện toàn diện, giúp thanh niên phát triển và khơi dậy khát vọng cống hiến.
Vấn đề là nâng cao tính thực chất của các hoạt động
Thực tế hoạt động Đoàn hiện nay đặt ra một số vấn đề cần được quan tâm trong quá trình đổi mới nội dung và phương thức hoạt động, đó là nâng cao tính thực chất của các hoạt động Đoàn. Không khó để thấy ở một số cơ sở đoàn, nhiều chương trình được tổ chức theo từng đợt cao điểm nhằm tạo khí thế sôi nổi trong thanh niên, nhưng chưa hình thành được những mô hình hoạt động mang tính lâu dài và bền vững. Trong một số trường hợp, việc đánh giá kết quả hoạt động còn dựa nhiều vào số lượng chương trình, sự kiện hoặc lượt đoàn viên tham gia hơn là tác động thực chất của phong trào đối với cộng đồng và bản thân đoàn viên.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, thanh niên có nhiều lựa chọn trong việc tham gia các hoạt động xã hội khác nhau. Vì vậy, nếu các hoạt động Đoàn chỉ dừng lại ở những phong trào mang tính hình thức mà chưa tạo ra giá trị thiết thực đối với thanh niên, sức hấp dẫn của tổ chức đoàn sẽ khó được duy trì lâu dài.
Trong khi thanh niên ngày càng quan tâm đến các vấn đề thiết thực như việc làm, khởi nghiệp, phát triển kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng với thị trường lao động; thì ở một số nơi, một vài hoạt động Đoàn vẫn mang tính khuôn mẫu, chưa thật sự gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của thanh niên trong bối cảnh phát triển kinh tế-xã hội hiện nay.
Thực tiễn thị trường lao động cho thấy thanh niên đang đối mặt với nhiều thách thức. Năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên trong độ tuổi 15-24 là khoảng 8,6%, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ thất nghiệp chung của nền kinh tế. Đáng chú ý, cả nước có khoảng 1,4 triệu thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập hoặc đào tạo, chiếm khoảng 10,2% tổng số thanh niên. Những con số này cho thấy nhu cầu rất lớn của thanh niên đối với các chương trình hỗ trợ nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng và định hướng phát triển bản thân.
Bởi vậy, cần đặt nhu cầu và lợi ích chính đáng của ĐVTN vào vị trí trung tâm của hoạt động Đoàn. Thực tiễn cho thấy, khi các chương trình hoạt động gắn với những vấn đề thiết thực như học tập, việc làm, khởi nghiệp và phát triển kỹ năng, thanh niên có xu hướng tham gia tích cực và chủ động hơn.
Cùng đó, phương thức tổ chức hoạt động của một số cơ sở đoàn hiện còn chậm đổi mới so với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang làm thay đổi cách thức ĐVTN tiếp cận thông tin và tham gia các hoạt động xã hội. Tuy nhiên, tại nhiều nơi, phương thức tổ chức hoạt động của Đoàn vẫn chủ yếu dựa vào các hình thức truyền thống như sinh hoạt tập trung hoặc tổ chức phong trào theo khuôn mẫu quen thuộc, trong khi việc ứng dụng công nghệ số vào hoạt động Đoàn chưa được triển khai đồng đều. Việc bên cạnh những đoàn viên tích cực và nhiệt huyết vẫn còn một bộ phận tham gia hoạt động mang tính hình thức hoặc theo yêu cầu của tổ chức cũng phản ánh phần nào sức hấp dẫn của hoạt động Đoàn ở một số nơi chưa thật sự mạnh mẽ.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay, yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của tổ chức đoàn đang ngày càng có ý nghĩa quan trọng. Việc tận dụng các nền tảng công nghệ số để kết nối đoàn viên, tổ chức phong trào và lan tỏa các giá trị tích cực trong thanh niên là một trong những hướng đi quan trọng của công tác Đoàn giai đoạn mới.
Muốn vậy, vấn đề tiên quyết là cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ đoàn các cấp. Bởi đây không chỉ là đội ngũ xây dựng, triển khai các chương trình công tác mà còn là lực lượng trực tiếp tổ chức phong trào, kết nối và truyền cảm hứng cho ĐVTN tham gia các hoạt động. Thực tiễn, trong nhiều trường hợp, cán bộ đoàn phải kiêm nhiệm nhiều công việc nên chưa có đủ thời gian và nguồn lực dành cho công tác Đoàn. Bên cạnh đó, kỹ năng tổ chức các chương trình hoạt động sáng tạo, khả năng ứng dụng công nghệ số và phương pháp tổ chức hoạt động xã hội của cán bộ đoàn chưa đồng đều. Khi đội ngũ cán bộ đoàn chưa được trang bị đầy đủ năng lực cần thiết, phong trào khó có thể phát triển mạnh mẽ và bền vững.
Trước sự thay đổi nhanh chóng của môi trường xã hội hiện nay và đòi hỏi của quá trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới, hoạt động Đoàn dẫu đã có nhiều nỗ lực đổi mới và đạt được những kết quả nhất định, song vẫn bộc lộ một số hạn chế, đặc biệt là nguy cơ “bệnh” hình thức, thành tích trong hoạt động vẫn luôn thường trực. Việc nhận diện đầy đủ những vấn đề đặt ra từ thực tiễn sẽ là cơ sở quan trọng cho việc tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện nội dung, phương thức, chất lượng hoạt động của tổ chức đoàn trong thời gian tới. Đây là điều kiện quan trọng để tổ chức đoàn tiếp tục phát huy vai trò là đội dự bị tin cậy của Đảng, là lực lượng xung kích cách mạng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
TS NGUYỄN ĐÌNH QUỲNH