Sinh ra và lớn lên ở làng Chuông, nghệ nhân Tạ Thu Hương có tuổi thơ đẹp bên vành nón lá. Đó cũng là thời điểm làng nghề phát triển mạnh, nhà nhà, người người làm nón. Như bao bạn bè cùng lứa, từ khi còn nhỏ, chị Thu Hương đã được bố mẹ hướng dẫn, làm quen với công việc của người thợ nón. Nghề làm nón đã ăn sâu trong con người chị từ tấm bé, tự nhiên như hơi thở và nhu cầu tất yếu của cuộc sống. Qua năm tháng, kỹ năng, tay nghề dần nâng cao, chị Hương nhanh chóng được công nhận là “thợ cứng”, trở thành thế hệ tiếp theo của gia đình theo nghề làm nón. “Cho đến bây giờ, cảm giác hạnh phúc và vui sướng của ngày đầu được làm nghề vẫn khắc ghi trong tâm trí tôi, là nền tảng quan trọng bồi đắp tình yêu với nghề truyền thống quê hương”-chị Hương tâm sự.

leftcenterrightdel
Nghệ nhân Tạ Thu Hương giới thiệu chiếc nón lá nghệ thuật của mình

Làm nón xuất phát từ nghề phụ lúc nông nhàn, sử dụng nguyên liệu sẵn có của tự nhiên, cây cỏ đã trở thành nghề chính, mang lại công ăn việc làm ổn định, góp phần phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống của làng quê Việt. Làm nón là công việc hoàn toàn thủ công, nhiều công đoạn, trong đó có khâu như là lá, quay nón, khâu nón đòi hỏi người thợ phải chắc tay, khéo léo và tỉ mỉ đến từng chi tiết. Để chiếc nón làng Chuông nổi tiếng khắp cả nước là cả quá trình học hỏi, lao động nghiêm túc của từng người thợ và các nghệ nhân, để cứ nhắc đến nón lá là nhắc đến làng Chuông, đến chiếc nón chắc, khỏe, bền, thanh, đẹp. Họ đều nhận thức sâu sắc rằng, làm nón không chỉ mang lại công việc và thu nhập ổn định mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp quê hương, nét đẹp của người phụ nữ Việt Nam.

Thời hiện đại, sự xuất hiện của những loại mũ thời trang đã đặt những nghệ nhân và người thợ làng Chuông trước những thách thức. Chiếc nón lá ngày nay đang mất dần ưu thế, thị phần sử dụng và tiêu thụ chiếc nón lá bị thu hẹp. Làng nghề vẫn hoạt động, các phiên chợ với không khí tấp nập của các hoạt động mua bán, trao đổi vẫn được duy trì theo nếp cũ. Tuy nhiên, sức mua đã giảm, thế hệ trẻ không mặn mà gắn bó với nghề… “Thực tế này khiến chúng tôi trăn trở và đau đáu tìm kiếm giải pháp để gìn giữ và phát triển nghề truyền thống”-chị Thu Hương nói. Để thích ứng với sự phát triển của xã hội, các nghệ nhân trong làng đã nghiên cứu nhiều cách để hiện đại hóa chiếc nón, vừa kế thừa truyền thống, vừa kết hợp với chất liệu, nguyên liệu khác để nâng tầm tổng thể sản phẩm từ kiểu dáng, chất lượng, mẫu mã đến sự tiện dụng. Hiện nay, ngoài kiểu nón truyền thống, ở làng Chuông có thêm nhiều sản phẩm như nón lưu niệm, nón Bồ Hụp, nón Thái... Trong đó, sản phẩm nón lá kết hợp với lụa truyền thống được xem là đột phá trong ý tưởng sáng tạo và cách tân sản phẩm, “gói” trong sản phẩm những tâm huyết, trăn trở, trách nhiệm, trình độ chuyên môn và tình yêu nghề đặc biệt của nghệ nhân Tạ Thu Hương. Kết hợp lụa-nguyên liệu truyền thống của người Việt đòi hỏi người thợ phải đạt trình độ kỹ thuật cao, tinh xảo để tạo ra chiếc nón lụa nhẹ nhàng, thanh thoát, lại hiện đại với nét óng ả của lụa, màu sắc phong phú, dễ kết hợp các loại váy áo cách tân, hiện đại... Năm 2017, nghệ nhân Tạ Thu Hương giới thiệu sản phẩm ở Hạ Long. Hai năm sau chị quay lại nơi đây, gặp lại khách hàng của mình, họ đều đánh giá cao sản phẩm của chị: Bền, chất lượng và còn đăng ký mua thêm làm quà tặng cho người thân, bạn bè. Có những chị em còn cầu kỳ đặt làm riêng theo ý tưởng của mình để phù hợp với từng bộ áo dài.

Theo lời chị Thu Hương, nón lá trên lụa là sản phẩm được nghệ nhân sáng tạo từ chiếc nón lá thông thường, thay thế lớp lá ngoài cùng bằng lụa truyền thống. Thêm một lớp lụa, chiếc nón trở nên ấn tượng hơn, ngoài việc phối màu đáp ứng nhu cầu thị hiếu thị trường, chất lượng bền, đẹp mà trên nền lụa mềm mại, người thợ còn có cơ hội thể hiện nét đẹp đặc trưng của văn hóa dân tộc như lá cờ đỏ sao vàng, hoa sen, hoa cúc… Tính thẩm mỹ cao, hợp thời trang, nón lụa cách tân đã được rất đông khách hàng là chị em phụ nữ, khách du lịch trong và ngoài nước yêu thích. Đặc biệt, nón lụa còn có độ bền cao, du khách có thể dễ dàng vận chuyển sản phẩm đi xa mà không bị méo, móp, hình dáng và màu sắc ban đầu của nón vẫn được giữ nguyên vẹn. Ngoài thị trường trong nước, nón lụa của chị Thu Hương nói riêng và làng Chuông nói chung ngày nay còn được xuất khẩu đi các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức...

Bài và ảnh: MINH VÂN