QĐND - Ngày Rằm tháng Giêng, theo quan niệm của người dân châu Á nói chung, là ngày trăng tròn đầu tiên của năm mới. Vì vậy, người dân các nước châu Á rất coi trọng cúng Rằm. Hơn nữa, nhiều người còn ăn chay với tâm niệm để thanh tịnh cơ thể, cầu phúc lộc trong năm mới.

“Tết quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng”. Trong dân gian, Rằm tháng Giêng là ngày lễ lớn nhất trong năm (trừ Tết Nguyên đán). Ngày này có 3 lễ cúng. Một là lễ cúng khởi năm đón lộc cầu may. Hai là Tết ăn lại cho nhà nào dịp Tết Nguyên đán có người đau yếu, tang ma không kịp ăn Tết, nay khỏe mạnh trở lại, mọi người thư thả thì ăn bù, đi chúc Tết lại nhau một cách cởi mở, không phải kiêng khem gì. Trước đây, Rằm tháng Giêng còn thường gọi là Tết muộn, để những nhà khá giả tiếp tục ăn Tết, thưởng mai, đào nở muộn. Lễ thứ ba là cúng sao giải hạn.

Một bữa cơm chay. Ảnh: Ngọc Lan

 

Theo quan niệm phổ thông, ăn chay là dùng những chất thanh đạm, không ăn cá, thịt và các thứ hôi nồng thuộc về loại ngũ tân vị (năm món gia vị có mùi cay nồng gồm: Hành, hẹ, tỏi, kiệu và hưng cừ, một loại củ gia vị không có ở Việt Nam). Sở dĩ phải như vậy vì việc dùng thực phẩm chay mang đến cho con người một sự thân tâm, thanh tịnh, tránh được nhiều bệnh tật trong cuộc sống hằng ngày. Điều cần yếu là khi ăn chay phải từ nơi cơ bản thiết thực của nó. Không nên vì mê tín phi lý, vì háo danh muốn được tiếng khen mà ăn, hoặc sinh lòng kiêu mạn trở lại khinh người ăn mặn.

Đa số các món chay đều được trang trí rất đẹp mắt, có nhiều tên gọi thú vị nên không khiến thực khách có cảm giác bị nhàm chán. Ăn chay là cách ăn không đầy đủ những loại thực phẩm trong tự nhiên, bắt đầu từ nguyên nhân tôn giáo, nhưng ngày càng phổ biến vì người ta nhận ra lợi ích của ăn chay với sức khỏe. Nếu như trước đây, người ta thường ăn chay chỉ vào những ngày mồng 1 và 15 (âm lịch) hằng tháng thì hiện giờ, số người ăn chay đang tăng lên rất nhanh vì việc ăn chay thường xuyên được chứng minh có khả năng giúp ích cho một số căn bệnh mãn tính của cuộc sống hiện đại. Nghiên cứu nhiều chế độ ăn chay khác nhau đều cho một kết quả chung: Giảm tổng lượng chất béo bão hòa, giảm hàm lượng cholesterol, có thêm nhiều axit forlic, nhiều chất xơ, nhiều chất chống oxy hóa, các chất quang hợp và các carotenoid. Sử dụng thực phẩm chay giúp làm giảm béo phì, giảm được chỉ số khối cơ thể. Không những thế, thực phẩm chay còn giúp giảm nguy cơ bệnh mạch vành. Nguy cơ bệnh mạch vành được giảm 35% khi có sử dụng chế độ ăn chay. Tác dụng làm hạ chỉ số huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương đã cho thấy ý nghĩa của chế độ chay với người bị tăng huyết áp. Nhiều công trình nghiên cứu gần đây nhất còn kết luận, ăn chay với điều kiện là ăn đầy đủ rau quả hằng ngày sẽ cải thiện được vóc dáng và cải thiện được sức khỏe nói chung. Đặc biệt là làn da sẽ trở nên khỏe, đẹp và sáng hơn. Chưa hết, ăn chay, nhất là ăn các loại rau, củ, quả có màu đỏ đậm và màu vàng như cà chua, cà rốt, bí ngô, gấc, dưa hấu chứa nhiều beta caroten có tác dụng chống oxy hóa, cực kỳ có lợi cho hệ miễn dịch và hệ sinh sản. Các nhà nghiên cứu về thận học còn thấy một kết quả đầy thú vị một lần nữa khẳng định thêm giá trị của chế độ ăn chay vốn đã đầy ưu việt. Được thử nghiệm thăm dò về hàm lượng chất phốt-pho trong máu ở những bệnh nhân bị bệnh thận, người ta thấy, chế độ ăn chay làm giảm nồng độ các chất phốt-pho trong máu. Điều này là có lợi cho những bệnh nhân bị bệnh lý thận có suy giảm khả năng lọc máu vì như vậy chế độ ăn chay làm giảm nguy cơ và mức độ nhiễm độc các hợp chất phốt-pho bị tồn lưu. Sử dụng chế độ ăn chay sẽ góp phần nâng cao sức khỏe và giảm thiểu những biến chứng do tình trạng suy thận gây ra.

Các cuộc khảo sát của các nhà khoa học còn cho thấy, ăn chay có khả năng kéo dài tuổi thọ. Mặc dù tuổi thọ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như tình trạng dinh dưỡng cân bằng, bệnh lý đi kèm, điều kiện gia đình, chăm sóc y tế, nhưng những kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của ăn chay tới tuổi thọ của con người cũng phần nào cho thấy, ăn chay là một yếu tố có vai trò kéo dài tuổi cuộc sống của chúng ta.

Vốn được coi là yếu tố làm giảm béo phì, ăn chay như là lời khuyên đầu tiên với những người béo phì. Đặc biệt những người có chỉ số BMI báo động trên 40. Việc sử dụng chế độ chay thường xuyên sẽ cải thiện chỉ số này và do đó trả lại cho cơ thể vẻ khỏe mạnh và gọn gàng. Ăn chay cũng là một lời khuyên tốt cho những người bị bệnh lý tim mạch, những người bị bệnh mãn tính đường hô hấp, đường tiêu hóa, những người già, người ít vận động, những bệnh nhân đái tháo đường hoặc những người có nguy có bị đái tháo đường.

Tuy nhiên, muốn ăn chay dài hạn cần phải có một chế độ ăn chay tốt, không ăn chỉ một loại thực phẩm, mà cần đảm bảo đủ các thành phần dinh dưỡng.

NGUYỄN HÒA HƯNG