Nghề trồng hoa ở Sa Đéc ra đời vào cuối thế kỷ 19, ban đầu chỉ với vài hộ dân trồng hoa phục vụ nhu cầu cúng lễ, trang trí trong vùng. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng phù sa màu mỡ, nguồn nước dồi dào của sông Tiền cùng kinh nghiệm canh tác được truyền từ đời này sang đời khác, nghề trồng hoa ngày càng phát triển. Từ những loài hoa truyền thống như cúc vạn thọ, hoa hồng, làng hoa Sa Đéc ngày nay có hàng trăm loại hoa và cây kiểng, từ hoa treo, hoa nền đến bonsai, kiểng cổ thụ có giá trị cao. Mỗi dịp Tết đến, hàng triệu chậu hoa từ Sa Đéc theo ghe thuyền, xe tải tỏa đi khắp các tỉnh, thành phố, góp phần mang sắc xuân đến mọi miền đất nước.
Bản sắc riêng của nghề trồng hoa Sa Đéc là kỹ thuật trồng hoa trên giàn cao giữa vùng đất thấp ven sông. Thay vì trồng trực tiếp trên mặt đất, người dân đặt chậu hoa trên giàn, phía dưới là nước, vừa tránh ngập úng vừa thuận tiện tưới tiêu bằng ghe xuồng. Hình ảnh những luống hoa rực rỡ nổi trên mặt nước đã trở thành nét sáng tạo nông nghiệp độc đáo, đồng thời là biểu tượng văn hóa đặc trưng của Sa Đéc. Trong đó kết tinh sự thích ứng linh hoạt của con người với điều kiện tự nhiên, thể hiện trí tuệ dân gian và tinh thần cần cù, sáng tạo của người nông dân Nam Bộ.
Trồng hoa ở Sa Đéc không chỉ là sinh kế mà trở thành một nếp sống, một nét văn hóa. Người làm hoa gắn bó với cây cối quanh năm, thấu hiểu từng mùa nắng mưa, từng nhịp sinh trưởng của hoa lá. Kinh nghiệm chọn giống, xử lý cho hoa nở đúng dịp Tết, uốn tỉa tạo dáng kiểng chủ yếu được truyền miệng trong gia đình, dòng họ. Mỗi chậu hoa vì thế không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng công sức, tâm huyết và niềm tự hào nghề nghiệp của người trồng hoa. Chính hệ tri thức dân gian và mối quan hệ cộng đồng bền chặt ấy đã làm nên giá trị di sản của nghề trồng hoa Sa Đéc.
Năm 2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nghề trồng hoa kiểng Sa Đéc, phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tri thức dân gian. Danh hiệu này góp phần nâng cao ý thức bảo tồn nghề truyền thống, khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối và phát huy nghề cha ông, đồng thời tạo nền tảng để địa phương phát triển du lịch làng nghề gắn với trải nghiệm văn hóa và sinh thái. Những năm gần đây, làng hoa Sa Đéc đã trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, trước tác động của đô thị hóa, biến đổi khí hậu và sự cạnh tranh của thị trường hoa công nghiệp, nghề trồng hoa Sa Đéc cũng đứng trước nhiều thách thức. Bảo tồn di sản vì thế không thể chỉ dừng ở danh hiệu mà cần những giải pháp đồng bộ, từ quy hoạch vùng trồng hoa bền vững, hỗ trợ kỹ thuật, bảo tồn giống hoa truyền thống đến ứng dụng khoa học-công nghệ nhằm nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm. Quan trọng hơn cả là giữ gìn “hồn nghề”, tinh thần yêu hoa, yêu đất, yêu lao động của người Sa Đéc.
Với hương sắc rực rỡ và chiều sâu văn hóa, nghề trồng hoa Sa Đéc không chỉ là niềm tự hào của Đồng Tháp mà còn là một phần ký ức sống động của văn hóa Nam Bộ. Danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là dấu mốc quan trọng, nhắc nhở trách nhiệm gìn giữ và bồi đắp để những mùa hoa Sa Đéc mãi nở rộ cùng thời gian.
NGỌC MAI